Müalicədən sonra və remissiya

Sümüklər və osteoporoz

Steroidlər, hərəkətsizlik, hormon dəyişiklikləri və transplantasiya sümükləri zəiflədə bilər. Bu mövzuda sümük sıxlığının azalmasını, avaskulyar nekrozu və sümükləri qorumağın yollarını izah edirik.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~2 dəq

Biri sıx, digəri seyrək pətəkli iki şəffaf sümük kəsiyi. — **Şəkil 1.**Sağlam sümük sıx, osteoporoz isə seyrəkdir.

01Qısa cavab

Leykoz müalicəsindən sonra iki əsas sümük problemi ola bilər. Birincisi — sümük sıxlığının azalması (osteopeniya, osteoporoz): steroidlər (prednizolon, deksametazon), uzun hərəkətsizlik, hormon çatışmazlığı, D vitamini çatışmazlığı, bəzi dərmanlar və transplantasiya sümüyü incəldir və sınıq riskini artırır. İkincisi — avaskulyar nekroz (osteonekroz): sümüyün qan təchizatı pozulur və sümük toxuması zədələnir; ən çox omba və diz oynaqlarında, xüsusən yeniyetmələrdə və gənclərdə deksametazondan sonra. COG risk qrupundakı şəxslərə DXA ilə sümük sıxlığının ölçülməsini tövsiyə edir. Sümükləri qorumağın yolları: çəki daşıyan və güc məşqləri, kifayət qədər kalsium və D vitamini (səviyyəni həkim yoxlayır), siqaret və artıq alkoqoldan imtina. Lazım olduqda həkim dərman müalicəsi təyin edir.

02Sadə izah

İki əsas problem: osteoporoz və avaskulyar nekroz.

Əsas səbəb — steroidlər.

Sıxlıq DXA ilə ölçülür.

Oynaq ağrısında — MRT.

Kömək edir: hərəkət, D vitamini, siqaretsiz həyat.

03Elmi izah

Steroidlər: kortikosteroidlər sümük əmələ gəlməsini azaldır və parçalanmasını artırır; təsir dozadan və müddətdən asılıdır (MedlinePlus).

Avaskulyar nekroz: ALL müalicəsində, xüsusən 10 yaşdan böyük uşaqlarda və yeniyetmələrdə deksametazondan sonra daha çox rast gəlinir; NIAMS-a görə erkən mərhələdə MRT ən həssas üsuldur.

DXA: COG kortikosteroid, kəllə şüası və ya transplantasiya almış şəxslərə müalicədən sonra ilkin DXA tövsiyə edir.

D vitamini: NIH qeyd edir ki, D vitamini kalsiumun mənimsənilməsi üçün lazımdır; çatışmazlıq qan testi ilə müəyyən olunur və əlavə dozası həkimlə təyin edilir.

04Bədəndə nə baş verir?

Sümük canlı toxumadır

Sümük daim yenilənir: köhnə toxuma parçalanır, yenisi qurulur. Steroidlər və hərəkətsizlik bu tarazlığı pozur və sümük incəlir.

Osteoporoz nə deməkdir?

Sümüyün sıxlığı və gücü azalır, kiçik yıxılmada belə sınıq riski artır. Çox vaxt sınığa qədər şikayət olmur.

Avaskulyar nekroz

Sümüyün bir hissəsinin qan təchizatı pozulur. İlk əlamət oynaqda ağrı, xüsusən yeriyərkən. Erkən MRT ilə aşkarlanması müalicə imkanlarını artırır.

Bir sahəsi bir qədər tutqun olan şəffaf omba oynağı. — **Şəkil 2.**Avaskulyar nekroz ən çox ombada olur.

Necə yoxlanır?

DXA — az şüalı sümük sıxlığı testi. Oynaq ağrısında MRT. Qan analizində D vitamini, kalsium və bəzən hormonlar.

Sümükləri necə qorumaq?

Gəzinti, pilləkən və güc məşqləri sümükləri gücləndirir. Kifayət qədər kalsium və D vitamini (həkimin məsləhəti ilə), siqaretdən imtina, yıxılmaların qarşısını almaq.

Gün işığında sakit cığır boyunca işıqlı izlər. — **Şəkil 3.**Çəki daşıyan hərəkət sümükləri gücləndirir.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Güclü sümüklər

Sümüklərin qorunması addımları.

1RiskSteroid, transplantasiya, hormonlar.

2DXASümük sıxlığı ölçülür.

3D vitaminiSəviyyəni həkim yoxlayır.

4GüclənməHərəkət və müalicə ilə.

SıxlıqSümük güclənir.

QorumaSınıq riski azalır.

HərəkətOynaqlar işləyir.

06Sümük riski və yoxlama (sadələşdirilmiş)

Amil	Mümkün təsir	Yoxlama
Steroidlər	Osteoporoz, avaskulyar nekroz	DXA, ağrıda MRT
Transplantasiya	Sümük itkisi	DXA
Hormon çatışmazlığı	Sümük itkisi	Hormon testləri, DXA
D vitamini çatışmazlığı	Zəif sümüklər	Qan testi
Hərəkətsizlik	Sümük və əzələ itkisi	—

* Yoxlama cədvəlini həkiminiz müəyyən edir.

07Əsas terminlər

Osteoporoz: Sümük sıxlığı və gücünün azalması.
Osteopeniya: Sümük sıxlığının yüngül azalması.
Avaskulyar nekroz: Qan təchizatının pozulması ilə sümük zədəsi.
DXA: Sümük sıxlığını ölçən az şüalı test.
Çəki daşıyan məşq: Bədən çəkisini ayaqlar üzərində saxlayan hərəkət.
D vitamini: Kalsiumun mənimsənilməsinə kömək edən vitamin.

08Əsas fikirlər

Steroidlər sümüyə təsir edir.
DXA sıxlığı göstərir.
Oynaq ağrısını vaxtında deyin.
Hərəkət sümükləri gücləndirir.
D vitaminini həkim yoxlayır.
Siqaret çəkməyin.

09Tez-tez verilən suallar

Kalsium və D vitamini qəbul etməliyəm?

Səviyyəni həkim yoxlayır və lazım olsa dozasını təyin edir.

Ağrısız osteoporoz ola bilərmi?

Bəli, çox vaxt sınığa qədər şikayət olmur — ona görə DXA vacibdir.

Avaskulyar nekroz müalicə olunurmu?

Bəli; erkən mərhələdə yükün azaldılması və fizioterapiya, bəzən əməliyyat lazım olur.

Uşaqlarda sümüklər bərpa olunurmu?

Uşaqlarda sümük sıxlığı müalicədən sonra çox vaxt yaxşılaşır, amma nəzarət lazımdır.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Kalsium və D vitamini qəbul etməliyəm?
Ağrısız osteoporoz ola bilərmi?
Avaskulyar nekroz müalicə olunurmu?
Uşaqlarda sümüklər bərpa olunurmu?
Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Bone mineral density test
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Osteoporosis
National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). Osteonecrosis
Bone Health & Osteoporosis Foundation. What is osteoporosis?
NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D — Fact Sheet for Consumers
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). MRI
National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →