← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Qaraciyər

Qaraciyər dərmanları emal edən əsas orqandır, ona görə leykoz müalicəsi zamanı tez-tez yüklənir. Bu mövzuda müalicədən sonra qaraciyərə hansı təsirlərin qala biləcəyini və onu necə qorumağı izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
İçində işıqlı damarlar olan isti parlayan şəffaf qaraciyər.
Şəkil 1.Qaraciyər dərmanları emal edir.

01Qısa cavab

Leykoz müalicəsi zamanı qaraciyər testləri tez-tez dəyişir və çox vaxt müalicə bitdikdən sonra normallaşır. Uzunmüddətli problemlərin səbəbləri ola bilər: çoxlu qan köçürülməsindən sonra dəmir yığılması (dəmir artıqlığı), bəzi dərmanlar (məsələn, metotreksat, 6-merkaptopurin), transplantasiyadan sonra qaraciyər TƏX-i, hepatit B və ya C infeksiyası (əsasən illər əvvəl köçürülmə alanlarda) və steroidlər, kökəlmə və metabolik dəyişikliklərlə bağlı qaraciyərin piylənməsi. COG belə şəxslərə qaraciyər testləri (ALT, AST, bilirubin), ferritin və lazım olduqda hepatit skrininqi tövsiyə edir. Qaraciyər bərpa olunmağa qadir orqandır; onu qorumağın yolları: alkoqolu məhdudlaşdırmaq, sağlam çəki, hepatit B peyvəndi və dərmanları həkimlə razılaşdırmaq.

02Sadə izah

Qaraciyər testləri müalicədən sonra çox vaxt normallaşır.

Risk: dəmir artıqlığı, dərmanlar, TƏX, hepatit.

Yoxlama — ALT, AST, bilirubin, ferritin.

Qaraciyər bərpa olunmağa qadirdir.

Alkoqol və əlavələri məhdudlaşdırın.

03Elmi izah

Dəmir artıqlığı: hər eritrosit köçürülməsi təxminən 200–250 mq dəmir gətirir; çoxlu köçürülmədən sonra ferritin yüksəlir və dəmir qaraciyərdə yığılır (MedlinePlus).

Dərmanlar: COG metotreksat, merkaptopurin və tioquanin almış şəxslərdə qaraciyər testlərini tövsiyə edir; tioquanin nadir hallarda qaraciyər damarlarına təsir edir.

Hepatit: 1992-ci ildən (bəzi ölkələrdə daha gec) əvvəl köçürülmə alanlarda hepatit C skrininqi tövsiyə olunur (COG).

Piylənmə: steroidlər, kökəlmə və insulinə rezistentlik metabolik qaraciyər piylənməsi riskini artırır (NIDDK).

04Bədəndə nə baş verir?

Qaraciyər nə edir?

Dərmanları və toksinləri emal edir, zülallar və laxtalanma faktorları istehsal edir, enerji saxlayır və öd ifraz edir.

Dəmir artıqlığı

Çoxlu qan köçürülməsindən sonra artıq dəmir qaraciyərdə və digər orqanlarda yığılır. Ferritin testi bunu göstərir. Lazım olduqda həkim müalicə (flebotomiya və ya xelasiya) təyin edir.

Toxumada toplanan pas-qızılı parıldayan zərrələr.
Şəkil 2.Köçürülmələrdən sonra dəmir yığıla bilər.

Hepatit

Hepatit B və C qaraciyəri illər ərzində səssiz zədələyə bilər. Skrininq və hepatit B peyvəndi vacibdir; müasir müalicələr hepatit C-ni sağalda bilir.

Qaraciyərin bərpası

Qaraciyər hüceyrələri yenilənə bilir. Səbəb aradan qaldırıldıqda testlər çox vaxt normallaşır.

Kənarlarında yeni hüceyrələr parlayan şəffaf pətək.
Şəkil 3.Qaraciyər hüceyrələri yenilənə bilir.

Qaraciyəri necə qorumaq?

Alkoqolu məhdudlaşdırın, sağlam çəki saxlayın, hərəkət edin, bitki preparatlarını və əlavələri həkimlə razılaşdırın, hepatit B peyvəndi alın.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Qaraciyərin qorunması

Qaraciyər nəzarətinin addımları.

Testlər — ALT, AST, bilirubin.1TestlərALT, AST, bilirubin.
Dəmir — Ferritin yoxlanır.2DəmirFerritin yoxlanır.
Hepatit — Skrininq və peyvənd.3HepatitSkrininq və peyvənd.
Qoruma — Alkoqolu məhdudlaşdırın.4QorumaAlkoqolu məhdudlaşdırın.
QaraciyərFunksiya izlənir.
QorumaHepatit və toksinlərdən.
BərpaQaraciyər yenilənir.

06Qaraciyər üçün risk və yoxlama (sadələşdirilmiş)

AmilMümkün təsirYoxlama
Çoxlu köçürülməDəmir artıqlığıFerritin
Metotreksat, merkaptopurinQaraciyər testlərinin dəyişməsiALT, AST, bilirubin
Allogen transplantasiyaQaraciyər TƏX-iQaraciyər testləri
Köhnə köçürülmələrHepatit B, CHepatit testləri
Steroidlər, kökəlməQaraciyər piylənməsiTestlər, ultrasəs

* Yoxlama cədvəlini həkiminiz müəyyən edir.

07Əsas terminlər

ALT, AST
Qaraciyər hüceyrələrinin fermentləri.
Bilirubin
Ödün piqmenti.
Ferritin
Orqanizmdə dəmir ehtiyatını göstərən zülal.
Dəmir artıqlığı
Orqanlarda artıq dəmirin yığılması.
Xelasiya
Artıq dəmiri çıxaran müalicə.
Hepatit
Qaraciyərin iltihabı.

08Əsas fikirlər

  • Testlər çox vaxt normallaşır.
  • Dəmir artıqlığını yoxlatdırın.
  • Hepatit skrininqi edin.
  • Alkoqolu məhdudlaşdırın.
  • Əlavələri həkimlə razılaşdırın.
  • Qaraciyər bərpa olunur.

09Tez-tez verilən suallar

Ferritinim yüksəkdir. Bu nə deməkdir?

Köçürülmədən sonra dəmir artıqlığı və ya iltihab ola bilər; həkim səbəbi araşdırır.

Alkoqol içmək olarmı?

Qaraciyər testləri normal olsa belə, alkoqolu minimuma endirmək tövsiyə olunur; həkimlə danışın.

Hepatit B peyvəndi lazımdır?

Çox vaxt bəli, xüsusən transplantasiyadan sonra; həkim cədvəl qurur.

Qaraciyər problemi geri dönərmi?

Çox vaxt bəli, səbəb aradan qaldırıldıqda.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Ferritinim yüksəkdir. Bu nə deməkdir?

  2. Alkoqol içmək olarmı?

  3. Hepatit B peyvəndi lazımdır?

  4. Qaraciyər problemi geri dönərmi?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
  2. National Cancer Institute (NCI). Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)–Patient Version
  3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Liver Function Tests
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Ferritin Blood Test
  5. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Hepatitis
  6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Metabolic Dysfunction-associated Steatotic Liver Disease (MASLD)
  7. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  8. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  9. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  10. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →