← Geri
Müalicə və müalicə prosesi

İntratekal kimyaterapiya

İntratekal kimyaterapiya — dərmanın bel ponksiyası ilə birbaşa onurğa beynini və beyni əhatə edən mayeyə yeridilməsidir. Bu mövzuda onun nə üçün lazım olduğunu və necə aparıldığını izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Yumşaq işıq altında düz yastıqlı yataq və yan masada bir stəkan su.
Şəkil 1.Prosedurdan sonra dincəlmək və maye içmək kömək edə bilər.

01Qısa cavab

Leykoz hüceyrələri beyin və onurğa beyninə — mərkəzi sinir sisteminə (MSS) keçə bilər. Venaya verilən dərmanların çoxu qan-beyin baryerindən zəif keçdiyi üçün MSS leykoz hüceyrələri üçün "gizlənmə yeri" ola bilər. İntratekal müalicə bu problemi həll edir: dərman (adətən metotreksat, bəzən sitarabin və hidrokortizon — "üçlü" intratekal) bel ponksiyası ilə onurğa mayesinə yeridilir. ALL-də bu, müalicənin bütün mərhələlərində profilaktika kimi mütləqdir; bəzi AML və digər hallarda da istifadə olunur. Prosedur adətən 15–30 dəqiqə çəkir, böyüklərdə yerli keyləşdirmə, uşaqlarda çox vaxt qısa narkozla aparılır. Eyni zamanda maye nümunəsi götürülüb leykoz hüceyrələrinə görə yoxlanılır.

02Sadə izah

Problem. Beyin qan-beyin baryeri ilə qorunur, dərmanlar oraya çətin çatır.

Həll. Dərman birbaşa onurğa mayesinə yeridilir.

Necə? Belin aşağı hissəsindən nazik iynə ilə.

Əlavə fayda. Mayedə leykoz hüceyrələri yoxlanılır.

03Elmi izah

Qan-beyin baryeri: beyin kapilyarlarının sıx birləşmiş hüceyrələri bir çox dərmanın keçməsini məhdudlaşdırır. Yüksək dozalı sistem metotreksat və sitarabin qismən keçə bilər, lakin intratekal yeridilmə MSS-də daha yüksək konsentrasiya yaradır (NCI).

MSS statusu: diaqnozda onurğa mayesi analizi MSS1, MSS2 və MSS3 kimi təsnif edilir; MSS-müsbətlikdə intratekal müalicə daha tez-tez verilir. Kranial şüa terapiyası indi yalnız seçilmiş hallarda istifadə olunur.

Yan təsirlər: post-punksiya baş ağrısı, bel ağrısı, nadir hallarda kimyəvi araxnoidit (qızdırma, boyun sərtliyi), metotreksatla nevroloji təsirlər (qıcolmalar, insultabənzər epizodlar) — çox vaxt keçicidir. Trombositlər aşağı olarsa, prosedurdan əvvəl köçürmə edilə bilər.

04Bədəndə nə baş verir?

Prosedur necə keçir?

Siz yan tərəfə dizlərinizi sinəyə çəkib uzanırsınız və ya önə əyilərək oturursunuz. Dəri təmizlənir və keyləşdirilir, sonra fəqərələr arasından nazik iynə daxil edilir, bir az maye götürülür və dərman yeridilir. Sonda kiçik sarğı qoyulur.

Tünd göy fonda şəffaf onurğa və beyin ətrafında firuzəyi işıq axını.
Şəkil 3.Dərman onurğa mayesi ilə beynə və onurğa beyninə çatır.

Niyə beyni qorumaq lazımdır?

Profilaktika olmadan ALL residivlərinin əhəmiyyətli hissəsi MSS-də baş verirdi. İntratekal müalicə bu riski xeyli azaldıb.

Qırmızımtıl damarı mavi beyin toxumasından ayıran parlayan hüceyrə divarı, divarda dayanmış dərman hissəcikləri.
Şəkil 2.Qan-beyin baryeri dərmanların çoxunu saxlayır.

Prosedurdan sonra

Bəzi mərkəzlər bir müddət uzanmağı və bol maye içməyi tövsiyə edir. Baş ağrısı adətən bir neçə gün ərzində keçir. Ağrı güclüdürsə və ya keçmirsə, komandaya deyin.

05İntratekal müalicənin addımları

Sadələşdirilmiş sxem.

Hazırlıq — Trombositlər, laxtalanma.1HazırlıqTrombositlər, laxtalanma.
Keyləşdirmə — Yerli və ya narkoz.2KeyləşdirməYerli və ya narkoz.
Yeridilmə — Maye götürülür, dərman verilir.3YeridilməMaye götürülür, dərman verilir.
Dincəlmə — Uzanmaq, maye içmək.4DincəlməUzanmaq, maye içmək.
MSS qorunurResidiv riski azalır.
Maye analiziLeykoz hüceyrələri yoxlanılır.
KomandaTəhlükəsiz prosedur.

06İntratekal müalicə haqqında əsas faktlar

SualCavabQeyd
DərmanlarMetotreksat; bəzən sitarabin + hidrokortizon"Üçlü" intratekal
Kimə?ALL — hamıya; bəzi AML və digər hallarProtokola görə
Nə qədər tez-tez?İndüksiyada həftəlik, sonra seyrəkMSS statusundan asılı
Müddət15–30 dəqiqəHazırlıqla birlikdə daha uzun
KeyləşdirməYerli; uşaqlarda narkozMərkəzdən asılı
Ümumi yan təsirBaş və bel ağrısıAdətən keçicidir

* Dəqiq cədvəli həkiminiz müəyyən edir.

07Əsas terminlər

İntratekal
Onurğa mayesinə yeridilən.
Bel ponksiyası
Belin aşağı hissəsindən maye götürülməsi.
Onurğa mayesi
Beyni və onurğa beynini əhatə edən maye.
Qan-beyin baryeri
Beyni qandakı maddələrdən qoruyan sərhəd.
MSS
Mərkəzi sinir sistemi.
Post-punksiya baş ağrısı
Prosedurdan sonra oturduqda artan baş ağrısı.

08Əsas fikirlər

  • Dərmanlar beyinə çətin çatır.
  • İntratekal yol MSS-ni qoruyur.
  • ALL-də mütləqdir.
  • Prosedur qısadır.
  • Eyni zamanda maye yoxlanılır.
  • Güclü baş ağrısını bildirin.

09Tez-tez verilən suallar

Ağrılıdırmı?

Keyləşdirmə ilə çox vaxt yalnız təzyiq hiss olunur; bəzən qısa ağrı ola bilər.

Neçə dəfə ediləcək?

ALL-də müalicə boyu bir neçə dəfədən 20 dəfədən çoxa qədər, protokola görə.

Sonra maşın sürmək olarmı?

Narkoz və ya sakitləşdirici verilibsə, həmin gün yox.

İflic riski varmı?

İynə onurğa beyninin bitdiyi yerdən aşağıda yeridilir; ciddi ağırlaşmalar çox nadirdir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Ağrılıdırmı?

  2. Neçə dəfə ediləcək?

  3. Sonra maşın sürmək olarmı?

  4. İflic riski varmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  2. National Cancer Institute (NCI). Childhood Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  3. Cancer Research UK. Chemotherapy
  4. National Cancer Institute (NCI). Chemotherapy to Treat Cancer
  5. Cancer Research UK. Other ways of having chemotherapy
  6. Macmillan Cancer Support. Intrathecal chemotherapy
  7. NHS. Post-traumatic stress disorder (PTSD)
  8. MedlinePlus. Epilepsy
  9. MedlinePlus. Autoimmune Diseases
  10. MedlinePlus. Mouth Disorders
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →