← Geri
Müalicə və müalicə prosesi

ALL-in müalicəsi

Kəskin limfoblast leykoz (ALL) uşaqlarda ən çox rast gəlinən leykozdur, lakin böyüklərdə də olur. Bu mövzuda ALL müalicəsinin mərhələlərini və müasir üsulları izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Tünd göy mənzərədə dörd işıqlı qapıdan keçən uzun yol sakit üfüqə çatır.
Şəkil 1.ALL müalicəsi bir neçə mərhələdən keçən uzun yoldur.

01Qısa cavab

ALL müalicəsi bir neçə mərhələdən ibarətdir: indüksiya (remissiyaya çatmaq), konsolidasiya və intensivləşdirmə (qalıq hüceyrələri məhv etmək), sonra isə uzun dəstəkləyici müalicə (adətən tabletlər, ümumilikdə 2–3 il). Bütün mərhələlərdə mərkəzi sinir sisteminin profilaktikası aparılır — çox vaxt onurğa mayesinə dərman yeridilməsi (intratekal kimyaterapiya). Filadelfiya xromosomu (BCR::ABL1) olan ALL-də tirozin kinaz inhibitoru əlavə olunur. B-ALL-də immunoterapiya — blinatumomab, inotuzumab ozoqamisin və CAR-T hüceyrə terapiyası — xüsusən residivdə və ya qalıq xəstəlik (MRD) olduqda istifadə olunur. Yüksək riskdə allogen transplantasiya düşünülə bilər.

02Sadə izah

İndüksiya. Bir neçə dərman birlikdə leykoz hüceyrələrini sürətlə azaldır.

Konsolidasiya. Görünməyən qalıq hüceyrələrə qarşı əlavə kurslar.

Dəstəkləyici müalicə. Uzun müddət evdə tabletlər və müntəzəm analizlər.

Beynin qorunması. Leykoz hüceyrələri beyin və onurğa beyninə keçə bildiyi üçün xüsusi profilaktika aparılır.

03Elmi izah

Kombinə kimyaterapiya: indüksiyada adətən steroid (prednizolon və ya deksametazon), vinkristin, asparaginaza və bəzən antrasiklin istifadə olunur (NCI, ACS). Dəstəkləyici mərhələdə merkaptopurin və metotreksat əsas dərmanlardır.

MRD: indüksiyadan sonra qalıq xəstəliyin ölçülməsi riskin ən güclü göstəricilərindən biridir və müalicənin intensivliyini müəyyən edir.

Hədəfli və immun müalicə: Ph+ ALL-də imatinib, dasatinib və ya ponatinib; B-ALL-də CD19-a yönələn blinatumomab və CAR-T, CD22-yə yönələn inotuzumab ozoqamisin. T-ALL-də nelarabin istifadə oluna bilər.

04Bədəndə nə baş verir?

Uşaqlar və böyüklər

Uşaqlarda ALL müalicəsi çox uğurludur: inkişaf etmiş ölkələrdə uşaqların təxminən 90%-i uzunmüddətli sağ qalır. Böyüklərdə nəticələr daha aşağıdır, lakin hədəfli dərmanlar və immunoterapiya ilə yaxşılaşır. Gənc böyüklər üçün çox vaxt "pediatrik tipli" protokollar istifadə olunur.

Mərkəzi sinir sisteminin profilaktikası

Dərmanların çoxu qan-beyin baryerindən zəif keçir. Ona görə metotreksat və ya başqa dərmanlar bel ponksiyası ilə onurğa mayesinə yeridilir. Bəzi hallarda yüksək dozalı sistem kimyaterapiyası, nadir hallarda şüa terapiyası istifadə olunur.

Qaranlıq fonda şəffaf beyin və onurğa beyni firuzəyi qoruyucu işıqla əhatə olunub.
Şəkil 2.Mərkəzi sinir sisteminin profilaktikası leykozun beyinə keçməsinin qarşısını alır.

İmmunoterapiya

Blinatumomab T limfositləri leykoz hüceyrəsinə "bağlayan" antikordur. CAR-T terapiyasında insanın öz T hüceyrələri laboratoriyada dəyişdirilir və leykoza qarşı geri qaytarılır. Bu üsullar müalicəni dəyişdirib, lakin hər kəsə uyğun deyil.

Şəffaf limfoblast və immun hüceyrə parlayan Y şəkilli antikor körpüsü ilə birləşib.
Şəkil 3.İmmunoterapiya immun hüceyrəni leykoz hüceyrəsinə yönəldir.

05ALL müalicəsinin yolu

Sadələşdirilmiş ümumi sxem.

İndüksiya — Remissiyaya çatmaq.1İndüksiyaRemissiyaya çatmaq.
MSS profilaktikası — İntratekal dərman.2MSS profilaktikasıİntratekal dərman.
Dəstəkləyici müalicə — Evdə tabletlər.3Dəstəkləyici müalicəEvdə tabletlər.
İzləmə — Müntəzəm yoxlamalar.4İzləməMüntəzəm yoxlamalar.
RemissiyaÇox vaxt əldə olunur.
MRDRiskə görə plan.
KomandaUzun yol birlikdə.

06ALL müalicəsinin mərhələləri

MərhələMüddət (təxmini)Əsas məqsəd
İndüksiya4–6 həftəRemissiya
Konsolidasiya / intensivləşdirməBir neçə ayQalıq hüceyrələri məhv etmək
Dəstəkləyici müalicə1,5–2,5 ilResidivin qarşısını almaq
MSS profilaktikasıBütün mərhələlərdəBeyin və onurğa beyninin qorunması
Hədəfli / immun müalicəGöstərişə görəPh+, MRD, residiv
TransplantasiyaYüksək riskdəUzunmüddətli nəzarət

* Müddətlər protokola görə dəyişir; planınızı həkiminiz müəyyən edir.

07Əsas terminlər

ALL
Kəskin limfoblast leykoz.
İntratekal
Onurğa mayesinə yeridilən.
Filadelfiya xromosomu
BCR::ABL1 birləşmiş genini daşıyan xromosom.
Asparaginaza
Leykoz hüceyrələrini lazım olan amin turşusundan məhrum edən dərman.
Blinatumomab
T hüceyrələri leykoz hüceyrəsi ilə birləşdirən antikor.
CAR-T
Dəyişdirilmiş öz T hüceyrələri ilə müalicə.

08Əsas fikirlər

  • ALL müalicəsi mərhələlidir və uzundur.
  • Beynin profilaktikası vacibdir.
  • MRD riski və planı müəyyən edir.
  • Ph+ ALL-də hədəfli dərman əlavə olunur.
  • İmmunoterapiya imkanları genişləndirib.
  • Uşaqlarda nəticələr çox yaxşıdır.

09Tez-tez verilən suallar

Dəstəkləyici mərhələdə məktəbə və ya işə getmək olarmı?

Çox vaxt bəli, həkimin icazəsi və infeksiyadan qorunma qaydaları ilə.

Bel ponksiyası ağrılıdırmı?

Yerli keyləşdirmə və ya uşaqlarda qısa narkozla aparılır; sonra baş ağrısı ola bilər.

Niyə müalicə bu qədər uzundur?

Uzun dəstəkləyici müalicə residiv riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Transplantasiya mütləqdirmi?

Xeyr, yalnız yüksək risk və ya residivdə düşünülür.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Dəstəkləyici mərhələdə məktəbə və ya işə getmək olarmı?

  2. Bel ponksiyası ağrılıdırmı?

  3. Niyə müalicə bu qədər uzundur?

  4. Transplantasiya mütləqdirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  2. National Cancer Institute (NCI). Childhood Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  3. American Cancer Society. Typical Treatment of Acute Lymphocytic Leukemia
  4. Cancer Research UK. Treatment for acute lymphoblastic leukaemia (ALL)
  5. NHS. Acute lymphoblastic leukaemia: Treatment
  6. Leukemia & Lymphoma Society. ALL treatment
  7. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Types of chemotherapy
  8. Macmillan Cancer Support. Chemotherapy — what it is, types, treatment and side effects
  9. American Cancer Society. Targeted Therapy
  10. American Cancer Society. Targeted Drug Therapy Side Effects
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →