B-ALL və T-ALL arasında fərq
Kəskin limfoblast leykoz iki əsas növə bölünür: B hüceyrəli (B-ALL) və T hüceyrəli (T-ALL). Bu mövzuda onların fərqini sadə dillə izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
İki ailə. Limfositlər iki "ailəyə" bölünür: B hüceyrələr antikor hazırlayır, T hüceyrələr birbaşa hücum edir.
Harada yetişir? B hüceyrələr sümük iliyində, T hüceyrələr döş sümüyünün arxasındakı timusda.
Necə ayırırlar? Hüceyrə səthindəki "nişanlara" görə.
Niyə vacibdir? Müalicənin bəzi hissələri növə görə seçilir.
03Elmi izah
İmmunofenotip: B-ALL CD19, CD22, CD79a, TdT; T-ALL sitoplazmatik CD3, CD7 və digər T markerlərini daşıyır (ÜST, ACS).
Genetika: B-ALL-də BCR::ABL1 (Ph+), ETV6::RUNX1, hiperdiploidiya, KMT2A dəyişiklikləri, Ph-bənzər ALL; T-ALL-də NOTCH1 və digər dəyişikliklər rast gəlinir. Erkən T-prekursor (ETP) ALL ayrıca alt qrupdur.
Müalicə fərqləri: B-ALL-də CD19/CD22 hədəfli immunoterapiya; Ph+ B-ALL-də tirozin kinaz inhibitorları; T-ALL-də residivdə nelarabin, bəzi protokollarda daha intensiv MSS profilaktikası.
04Bədəndə nə baş verir?
Simptomlarda fərq
Hər iki növdə yorğunluq, qanaxma və infeksiyalar ola bilər. T-ALL-də bundan əlavə döş qəfəsində kütlə nəfəs darlığı, öskürək və ya üz-boyun şişkinliyinə səbəb ola bilər.
Diaqnozda fərq
Növü axın sitometriyası müəyyən edir: lazer şüası hüceyrəni oxuyur və səthindəki markerləri sayır. Nəticə adətən bir neçə saat və ya bir gün ərzində hazır olur.
Proqnozda fərq
Uşaqlarda B-ALL nəticələri çox yaxşıdır; müasir müalicə ilə T-ALL nəticələri də xeyli yaxşılaşıb. Proqnozu növdən çox genetika və MRD-yə cavab müəyyən edir.
05Növ necə müəyyən edilir?
Sadələşdirilmiş yol.
06B-ALL və T-ALL müqayisəsi
| Xüsusiyyət | B-ALL | T-ALL |
|---|---|---|
| Tezlik | Təxminən 75–85% | Təxminən 15–25% |
| Mənşə | Sümük iliyində B sələfləri | Timusda T sələfləri |
| Tipik yaş | Uşaqlar daha çox | Yeniyetmə və gənc kişilər |
| Xüsusi əlamət | — | Döş qəfəsində kütlə |
| Markerlər | CD19, CD22, CD79a | CD3, CD7 |
| İmmunoterapiya | Blinatumomab, inotuzumab, CAR-T | Məhdud; nelarabin |
* Rəqəmlər təxminidir və mənbəyə görə dəyişir.
07Əsas terminlər
- B limfosit
- Antikor hazırlayan immun hüceyrə.
- T limfosit
- İnfeksiyalı və dəyişmiş hüceyrələrə hücum edən immun hüceyrə.
- Timus
- Döş sümüyünün arxasında T hüceyrələrin yetişdiyi vəzi.
- Mediastinum
- Döş qəfəsinin ortası, ağciyərlər arası sahə.
- İmmunofenotip
- Hüceyrənin səth markerlərinin dəsti.
- ETP-ALL
- Erkən T-prekursor ALL alt növü.
08Əsas fikirlər
- ALL-in iki əsas növü var.
- B-ALL daha çox rast gəlinir.
- T-ALL döş qəfəsində kütlə yarada bilər.
- Növü axın sitometriyası təyin edir.
- İmmunoterapiya əsasən B-ALL üçündür.
- Proqnozu genetika və MRD müəyyən edir.
09Tez-tez verilən suallar
Hansı növ daha "yaxşıdır"?
Bu sual sadə deyil; nəticə genetika, yaş və müalicəyə cavabdan asılıdır.
B-ALL T-ALL-ə çevrilə bilərmi?
Adətən yox, növ dəyişmir; çox nadir hallarda residivdə xətt dəyişikliyi təsvir edilib.
Müalicə tamamilə fərqlidirmi?
Əsas hissələr oxşardır, bəzi dərmanlar və protokollar fərqlənir.
Yetişkinlərdə də eynidirmi?
Bəli, eyni iki növ var, lakin genetik profil fərqlənə bilər.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Hansı növ daha "yaxşıdır"?
B-ALL T-ALL-ə çevrilə bilərmi?
Müalicə tamamilə fərqlidirmi?
Yetişkinlərdə də eynidirmi?
12Mənbələr
- National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ)
- American Cancer Society. How Is Acute Lymphocytic Leukemia Classified?
- Cancer Research UK. Types of acute lymphoblastic leukaemia (ALL)
- Leukemia & Lymphoma Society. ALL subtypes
- WHO / IARC. WHO Classification of Haematolymphoid Tumours, 5th edition
- MedlinePlus. Acute lymphocytic leukemia (ALL)
- American Cancer Society. Targeted Therapy Drugs for Acute Myeloid Leukemia (AML)
- American Cancer Society. Targeted Therapy Drugs for Acute Lymphocytic Leukemia
- American Cancer Society. Targeted Therapy Drugs for CML
- American Cancer Society. Targeted Therapy Drugs for CLL