← Geri
Diaqnostika və müayinələr

Uşaqlarda əlamətlər

Leykoz uşaqlarda və yeniyetmələrdə ən çox rast gəlinən xərçəng növüdür, amma ümumilikdə nadir xəstəlikdir. Uşaqlar əlamətlərini həmişə sözlə ifadə edə bilmir: onlar axsaya, oynamaq istəməyə, tez-tez xəstələnə bilər. Bu mövzuda uşaqlarda leykozun necə görünə biləcəyini və nə vaxt həkimə getmək lazım olduğunu sakit dillə izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~4 dəq
Tünd göy tonlarda sakit uşaq otağının küncü: yumşaq xalça üzərində toxunulmamış oyuncaqlar, yanında kiçik yastıq və yorğan; pəncərədən zəif axşam işığı; insan yoxdur.
Şəkil 1.Uşaq tez-tez əlamətləri sözlə deyil, davranışla göstərir.

01Qısa cavab

ACS-ə görə uşaq və yeniyetmələrdə leykozların təxminən 4-dən 3-ü kəskin limfoblast leykozdur (ALL); o, ən çox 2–5 yaş arasında rast gəlinir. Qalanların əksəriyyəti AML-dir. Uşaqlarda əlamətlər böyüklərdəki kimi sağlam qan hüceyrələrinin azalmasından yaranır: solğunluq, yorğunluq, əsəbilik (anemiya); asan göyərmə, petexiyalar, burun və diş əti qanaması (az trombosit); tez-tez və ya uzun sürən infeksiyalar və aydın səbəbi olmayan temperatur (az normal leykosit). Uşaqlara xas olan əlamətlər: sümük və oynaq ağrısı, axsama, yeriməkdən imtina, gecə oyandıran ağrı; qarının böyüməsi (qaraciyər və dalaq), boyun, qoltuqaltı və ya qasıqda böyümüş düyünlər, iştahsızlıq və kilo itkisi. Yeniyetmələrdə T-ALL döş qəfəsində kütlə ilə öskürək, nəfəs darlığı və ya üzün şişməsinə səbəb ola bilər. Körpələrdə AML dəri düyünləri və diş əti şişməsi ilə özünü göstərə bilər. Bu əlamətlərin çoxu adi uşaq xəstəliklərində də olur; aydınlığı ümumi qan analizi və həkim müayinəsi verir.

02Sadə izah

Uşaq tez-tez “yorğunam” deyə bilmir: o, sadəcə az oynayır, tez əsəbiləşir və ya çox yatır.

Ayaq və ya bel ağrısı, axsama, qucağa alınmaq istəmək uşaqlarda leykozun mümkün əlamətlərindəndir — amma çox vaxt səbəb başqadır.

Göyərmələr zədəsiz yerlərdə (qarın, kürək) və kiçik qırmızı nöqtələr diqqət tələb edir.

Bir əlamət adətən narahatlıq üçün səbəb deyil. Bir neçə əlamətin birlikdə olması və keçməməsi həkimə getmək üçün səbəbdir.

Ən sadə yoxlama — ümumi qan analizidir.

03Elmi izah

Nə qədər tez-tez rast gəlinir? ACS bildirir ki, leykoz uşaq və yeniyetmələrdə ən çox rast gəlinən xərçəngdir, lakin ümumilikdə nadirdir. Uşaq leykozlarının təxminən 4-dən 3-ü ALL-dır və onun zirvəsi 2–5 yaşa düşür; AML isə bütün uşaqlıq dövründə rast gəlinir. ÜST qeyd edir ki, uşaq xərçənglərinin erkən aşkarlanması və düzgün müalicəsi nəticələri xeyli yaxşılaşdırır.

Sümük ağrısı. ACS izah edir ki, leykoz hüceyrələri sümük iliyində və ya sümüyün səthində toplananda sümük və oynaq ağrısı yaranır. Kiçik uşaqlarda bu, axsama, yeriməkdən imtina və ya gecə oyanma kimi görünə bilər və bəzən uşaq artriti və ya zədə ilə qarışdırılır.

Digər əlamətlər. NCI-yə görə uşaq ALL-ında qaraciyər və dalağın böyüməsi qarının şişməsi və iştahsızlıq yarada bilər; limfa düyünləri böyüyə bilər. T-ALL-da timusda kütlə traxeyanı və ya üst boş venanı sıxa bilər — bu, təcili vəziyyətdir. Leykoz MSS-ə keçərsə, baş ağrısı, qusma, qıcolmalar ola bilər. Oğlanlarda nadir hallarda xayanın ağrısız şişməsi müşahidə olunur.

Nə vaxt yoxlamaq lazımdır? Böyük Britaniyanın NICE NG12 tövsiyəsinə görə izah olunmayan petexiyalar və ya qaraciyər-dalaq böyüməsi olan uşaqlar dərhal mütəxəssisə göndərilməlidir. Solğunluq, davamlı yorğunluq, izah olunmayan temperatur və ya təkrarlanan infeksiyalar, yayılmış limfa düyünləri, davamlı sümük ağrısı, izah olunmayan göyərmə və ya qanaxma zamanı isə 48 saat ərzində təcili ümumi qan analizi tövsiyə olunur.

04Bədəndə nə baş verir?

Uşaq bunu necə “deyir”?

Kiçik uşaq “halsızam” əvəzinə daha çox yatır, oyuncaqlarına maraq göstərmir, qucağa alınmaq istəyir. Ağrını axsama, pilləkəndən qalxmamaq və ya gecə ağlamaqla göstərə bilər. Məktəbli uşaq dərsdə tez yorulduğunu, idmandan imtina etdiyini deyə bilər.

Sümük və oynaq ağrısı

Böyümə ağrıları adətən axşamlar hər iki ayaqda olur, səhərə keçir və uşaq gün ərzində normal oynayır. Diqqət tələb edən ağrı isə bir yerdə davam edir, gecə oyadır, axsama, şişkinlik, temperatur və ya solğunluqla müşayiət olunur.

Tünd göy fonda şəffaf uşaq ayaq sümüklərinin sxematik təsviri; diz nahiyəsində yumşaq isti işıq ağrını simvolizə edir; üz yoxdur.
Şəkil 2.Gecə oyadan və keçməyən sümük ağrısı diqqət tələb edir.

Dəri və qanaxma

Uşaqlarda dizlərdə və baldırlarda göyərmələr normaldır. Qarında, kürəkdə, üzdə göyərmələr, basanda itməyən kiçik qırmızı nöqtələr, tez-tez burun qanaması və ya diş fırçalayanda qanaxma isə həkimə göstərilməlidir.

Yeniyetmələrdə

Yeniyetmələr əlamətləri gizlədə və ya stresslə, idmanla, dərslə izah edə bilər. T-ALL bu yaşda daha tez-tez rast gəlinir; davamlı öskürək, uzanarkən nəfəs darlığı və üzün, boyunun şişməsi təcili yoxlama tələb edir.

Müşahidələri necə yazmaq olar?

Kiçik bir gündəlik saxlayın: əlamət, başlama tarixi, temperatur, göyərmələrin şəkli, iştah, yuxu. Bu, həkimə dinamikanı görməyə kömək edir. Şəkillər, xüsusən səpgi və göyərmələrin şəkilləri, çox faydalıdır.

Tünd göy fonda masada açıq qeyd dəftəri, yanında rəqəmsal termometr, telefon və qələm; vərəqlərdə oxunmayan qeydlər və kiçik təqvim işarələri.
Şəkil 3.Valideyn gündəliyi həkimə dinamikanı görməyə kömək edir.

05Narahatlıqdan aydınlığa

Sadə addımlar, sakit qərarlar.

Müşahidə — Əlamətləri və tarixləri yazın.1MüşahidəƏlamətləri və tarixləri yazın.
Həkim — Pediatr müayinəsi və suallar.2HəkimPediatr müayinəsi və suallar.
Qan analizi — Ümumi qan analizi və yaxma.3Qan analiziÜmumi qan analizi və yaxma.
Nəticə — Normaldırsa — sakitlik; dəyişiklik varsa — uşaq hematoloqu.4NəticəNormaldırsa — sakitlik; dəyişiklik varsa — uşaq hematoloqu.
Erkən aydınlıqSəbəb tez tapılır.
Ailə ilə birlikdəValideyn müşahidəsi dəyərlidir.
SakitlikÇox vaxt səbəb sadə olur.

06Uşaqlarda əlamətlər: adi səbəb və diqqət tələb edən hal

ƏlamətÇox vaxt adi səbəbHəkimə göstərmək lazımdır, əgər
Ayaq ağrısıBöyümə ağrısı, zədə, aktivlikGecə oyadır, axsama, temperatur, solğunluq
GöyərmələrDizlər və baldırlarda oyun zədələriQarında, kürəkdə, üzdə; petexiyalarla birlikdə
YorğunluqYuxusuzluq, virus infeksiyasıHəftələrlə davam edir, solğunluqla birlikdə
TemperaturVirus infeksiyalarıSəbəbsiz, təkrarlanan, uzun sürən
Böyümüş düyünlərBoğaz və diş infeksiyalarıBərk, ağrısız, böyüyən, bir neçə nahiyədə
Qarın şişməsiQəbizlik, qazlarQaraciyər və ya dalaq əllə hiss olunur

* Bu cədvəl həkim müayinəsini əvəz etmir. Narahatsınızsa, pediatrla danışın.

07Əsas terminlər

ALL
Kəskin limfoblast leykoz — uşaqlarda ən çox rast gəlinən leykoz.
AML
Kəskin mieloid leykoz.
Petexiyalar
Basanda itməyən kiçik qırmızı-bənövşəyi nöqtələr.
Hepatosplenomeqaliya
Qaraciyər və dalağın böyüməsi.
Limfadenopatiya
Limfa düyünlərinin böyüməsi.
Böyümə ağrıları
Uşaqlarda axşamlar ayaqlarda olan zərərsiz ağrılar.
Mediastinal kütlə
Döş qəfəsinin ortasında şiş; T-ALL-da rast gəlinir.
Pediatr hematoloq
Uşaqlarda qan xəstəliklərini müalicə edən həkim.

08Əsas fikirlər

  • Uşaqlarda leykoz nadirdir, ən çox ALL-dır.
  • Uşaqlar əlamətləri davranışla göstərir.
  • Gecə oyadan sümük ağrısı və axsama diqqət tələb edir.
  • Zədəsiz yerlərdə göyərmə və petexiyalar həkimə göstərilməlidir.
  • Bir neçə əlamətin birlikdə olması vacibdir.
  • Ümumi qan analizi sadə ilk addımdır.
  • Valideyn müşahidəsi çox dəyərlidir.

09Tez-tez verilən suallar

Uşağımın qan analizi normaldır. Leykoz istisna olunurmu?

Normal ümumi qan analizi və yaxma leykoz ehtimalını çox azaldır. Amma əlamətlər davam edərsə və ya yeniləri yaranarsa, həkimə yenidən müraciət edin — bəzən təkrar analiz lazım olur.

Leykoz yoluxucudurmu? Bacısı da xəstələnə bilərmi?

Leykoz yoluxucu deyil. Qardaş və bacılarda risk bir qədər yüksək ola bilər, amma yenə də çox aşağıdır. Xüsusi suallarınızı həkimlə müzakirə edin.

Mən nəyisə gözdən qaçırmışam? Daha tez görə bilərdimmi?

Uşaq leykozunun əlamətləri adi xəstəliklərə çox bənzəyir və sürətlə yaranır. Valideynlərin bunu “gec görməsi” çox nadir haldır. Özünüzü günahlandırmayın — vacib olan indi doğru addım atmaqdır.

Daun sindromlu uşaqlarda risk fərqlidirmi?

Bəli, Daun sindromu olan uşaqlarda leykoz riski yüksəkdir və onlar adətən daha diqqətli izlənilir. Bunu uşağınızın həkimi ilə müzakirə edin.

Uşağa nə deməliyəm?

Yaşına uyğun, sadə və dürüst danışın: “Həkim qanına baxacaq ki, niyə yorğun olduğunu bilsin.” Uşaq psixoloqları və tibb bacıları bu söhbətə kömək edə bilər.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Uşağımın qan analizi normaldır. Leykoz istisna olunurmu?

  2. Leykoz yoluxucudurmu? Bacısı da xəstələnə bilərmi?

  3. Mən nəyisə gözdən qaçırmışam? Daha tez görə bilərdimmi?

  4. Daun sindromlu uşaqlarda risk fərqlidirmi?

  5. Uşağa nə deməliyəm?

Suallarım

12Mənbələr

  1. American Cancer Society. Signs and Symptoms of Childhood Leukemia
  2. American Cancer Society. Key Statistics for Childhood Leukemia
  3. American Cancer Society. Tests for Childhood Leukemia
  4. American Cancer Society. How Is Childhood Leukemia Classified?
  5. National Cancer Institute (NCI). Childhood Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version
  6. National Cancer Institute (NCI). Childhood Acute Myeloid Leukemia and Other Myeloid Malignancies Treatment (PDQ®) — Patient Version
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer in Children and Adolescents — Fact Sheet
  8. NHS. Symptoms of acute lymphoblastic leukaemia
  9. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Suspected cancer: recognition and referral (NG12)
  10. Children & Young People’s Cancer Association (CCLG). Leukaemia in children
  11. World Health Organization. Childhood cancer — Fact sheet
  12. NHS. Symptoms of acute myeloid leukaemia
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →