Hansı əlamətlər təcili qiymətləndirmə tələb edir?
Leykozda bəzi əlamətlər gözləməyə imkan vermir. Bu mövzuda hansı vəziyyətlərdə dərhal kömək istəmək lazım olduğunu, nəyə görə vaxtın vacib olduğunu və necə hazırlıqlı olmağı izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Qızdırma. Müdafiə hüceyrələri az olduqda bədən infeksiyanı saxlaya bilmir. Ona görə qızdırma burada adi soyuqdəymə əlaməti deyil, təcili siqnaldır.
Qanaxma. Trombositlər çox az olduqda burun qanaması dayanmaya bilər, qusmada və ya nəcisdə qan görünə bilər. Güclü baş ağrısı beyində qanaxmanın əlaməti ola bilər.
Nəfəs və şüur. Təngnəfəslik, döş ağrısı, çaşqınlıq və yuxululuq oksigenin az çatdığını və ya ağır infeksiyanı göstərə bilər.
Digərləri. Sidiyin azalması, bir ayağın şişməsi, üz və boyunda şişkinlik, güclü qarın ağrısı da gözlənilməməlidir.
03Elmi izah
Neytropenik qızdırma: NCI və CRUK-a görə neytrofillər çox aşağı olduqda infeksiya sürətlə yayılır və neytropenik sepsis həyati təhlükəlidir. Buna görə xəstəxanalar belə xəstələrə ilk saat ərzində venadaxili antibiotik başlamağa çalışır.
APL və qanaxma: LLS-ə görə akut promiyelositar leykozda qan laxtalanma sistemi pozula bilər (DİC) və ağır qanaxma riski yüksəkdir. Bu səbəbdən APL şübhəsi olduqda müalicə dərhal başlanır.
Leykostaz: çox yüksək leykosit sayında qan "qatılaşa" bilər; bu, nəfəs çatışmazlığı, görmə pozğunluğu və çaşqınlıqla özünü göstərə bilər və təcili müalicə tələb edir.
04Bədəndə nə baş verir?
Niyə vaxt bu qədər vacibdir?
Bəzi vəziyyətlər — neytropenik sepsis, beyində qanaxma, leykostaz — saatlar ərzində ağırlaşa bilər. Erkən gəlmək həkimlərə daha sadə və təhlükəsiz müalicə imkanı verir.
Necə hazırlıqlı olmaq olar?
Komandanın 24 saatlıq telefon nömrəsini telefonda və kağızda saxlayın. Evdə termometr olsun. Dərmanların siyahısını, son analizləri və epikrizi bir qovluqda saxlayın. Kiçik çanta əvvəlcədən hazır olsun.
Zəng edərkən nə demək lazımdır?
Diaqnozunuzu, son kimyaterapiyanın tarixini, temperaturu və nə vaxt ölçdüyünüzü, digər əlamətləri deyin. "Neytropeniyam ola bilər" ifadəsi kömək edir.
05Həyəcan siqnalında nə etməli
Dörd sadə addım.
06Təcili əlamətlər
| Əlamət | Mümkün səbəb | Nə etməli? |
|---|---|---|
| 38 °C və yuxarı qızdırma | Neytropeniya fonunda infeksiya | Dərhal komandaya zəng |
| Dayanmayan qanaxma, qusmada qan | Trombositlərin azlığı, DİC | Təcili yardım |
| Qəfil güclü baş ağrısı, görmə dəyişikliyi | Beyində qanaxma, leykostaz | Təcili yardım |
| Təngnəfəslik, döş ağrısı | İnfeksiya, laxta, anemiya | Təcili yardım |
| Çaşqınlıq, güclü yuxululuq | Sepsis, metabolik pozğunluq | Təcili yardım |
| Bir ayağın şişməsi və ağrısı | Dərin vena trombozu | Həmin gün müraciət |
* Şübhə olduqda həmişə zəng edin.
07Əsas terminlər
- Neytropenik qızdırma
- Neytrofillər az olduqda qızdırma.
- Sepsis
- İnfeksiyaya bədənin təhlükəli ümumi reaksiyası.
- DİC
- Laxtalanma sisteminin eyni vaxtda həm laxta, həm qanaxma yaratması.
- Leykostaz
- Çox yüksək leykositlərə görə qan axınının pozulması.
- APL
- Akut promiyelositar leykoz, AML-in xüsusi növü.
08Əsas fikirlər
- Qızdırma 38 °C və yuxarı — dərhal zəng.
- Dayanmayan qanaxma təcili vəziyyətdir.
- Çaşqınlıq və təngnəfəslik gözlənilmir.
- Gecə də olsa zəng edin.
- Nömrə və sənədlər hazır olsun.
- Erkən zəng müalicəni sadələşdirir.
09Tez-tez verilən suallar
Qızdırma salan dərman içib gözləyə bilərəmmi?
Yox. Dərman temperaturu gizlədə bilər, infeksiya isə davam edir. Əvvəlcə komandanıza zəng edin.
Gecədir, səhərə qədər gözləmək olarmı?
Təcili əlamətlərdə yox. Hematologiya şöbələri gecə zənglərinə hazırdır.
Hansı xəstəxanaya getməliyəm?
Mümkünsə müalicə aldığınız mərkəzə. Uzaqdırsa, ən yaxın təcili şöbəyə gedin və leykozunuzu deyin.
Kiçik burun qanaması da təcilidirmi?
10–15 dəqiqə sıxdıqdan sonra dayanırsa, komandaya xəbər verin. Dayanmırsa, təcili kömək lazımdır.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Qızdırma salan dərman içib gözləyə bilərəmmi?
Gecədir, səhərə qədər gözləmək olarmı?
Hansı xəstəxanaya getməliyəm?
Kiçik burun qanaması da təcilidirmi?
12Mənbələr
- NHS. Acute myeloid leukaemia: Symptoms
- American Cancer Society. Signs and Symptoms of Acute Myeloid Leukemia
- National Cancer Institute (NCI). Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
- NHS. Sepsis
- Cancer Research UK. Acute promyelocytic leukaemia (APL)
- MedlinePlus. Recognizing medical emergencies
- Blood Cancer United (formerly The Leukemia & Lymphoma Society). Hairy cell leukemia (HCL) diagnosis
- Cancer Research UK. Symptoms of hairy cell leukaemia
- Cancer Research UK. Getting diagnosed with hairy cell leukaemia
- Hairy Cell Leukemia Foundation. Hairy Cell Leukemia Foundation — information for patients