← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Əzələlər və dözümlülük

Dözümlülük — uzun müddət yorulmadan hərəkət edə bilmək qabiliyyətidir. Bu mövzuda müalicədən sonra ürək, ağciyər və əzələlərin dözümlülüyünü tədricən necə bərpa etməyi izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Sakit ritmdə parıldayan şəffaf ürək və ağciyərlər.
Şəkil 1.Dözümlülük ürək və ağciyərlərin işindən asılıdır.

01Qısa cavab

Dözümlülük ürəyin, ağciyərlərin və əzələlərin birlikdə uzun müddət işləməsindən asılıdır. Leykoz müalicəsindən sonra o, hərəkətsizlik, anemiya və bəzən ürəyə təsir edən dərmanlar səbəbindən azalır. Bərpanın əsas vasitəsi aerob fəaliyyətdir: gəzinti, velosiped, üzgüçülük (immunitet bərpa olunandan sonra). ACSM 2019 tövsiyələrinə görə həftədə üç dəfə 30 dəqiqə mülayim aerob fəaliyyət yorğunluğu və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır, amma başlanğıc bundan xeyli az ola bilər — gündə 5–10 dəqiqə. “Danışıq testi” tempi seçməyə kömək edir: hərəkət edərkən danışa bilirsinizsə, temp uyğundur. Güc məşqləri ilə birlikdə nəticə daha yaxşıdır.

02Sadə izah

Dözümlülük — ürək, ağciyər və əzələlərin birgə işidir.

Əsas vasitə — aerob fəaliyyət.

Başlanğıc gündə 5–10 dəqiqə ola bilər.

Danışıq testi tempi göstərir.

Güc məşqləri ilə birləşdirin.

03Elmi izah

Doza: ACSM 2019-a görə həftədə 3 dəfə ən azı 30 dəqiqə mülayim aerob fəaliyyət yorğunluğu, narahatlığı və fiziki funksiyanı yaxşılaşdırır.

Uyğunlaşma: müntəzəm məşqdə əzələlərdə mitoxondrilər və kapilyarlar artır, ürək hər vuruşda daha çox qan vurur.

Anemiya: aşağı hemoqlobin oksigen daşınmasını azaldır; məşqin intensivliyi buna uyğunlaşdırılır.

Ürək: COG antrasiklin almış şəxslərə intensiv məşqdən əvvəl ürək funksiyasını qiymətləndirməyi tövsiyə edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Dözümlülük nədir?

Bu, gəzinti, ev işi və ya alış-veriş kimi işləri uzun müddət yorulmadan görmək qabiliyyətidir. O, ürək, ağciyər və əzələlərin birgə işindən asılıdır.

Əzələlər necə uyğunlaşır?

Müntəzəm hərəkətdə əzələ lifləri oksigendən daha yaxşı istifadə etməyi öyrənir. Bu, həftələr ərzində baş verir.

Yumşaq yığılıb açılan qızılı işıq lifləri.
Şəkil 2.Əzələ lifləri məşqlə uyğunlaşır.

Necə başlamalı?

Gündə 5–10 dəqiqə rahat gəzinti ilə başlayın. Hər həftə bir neçə dəqiqə əlavə edin. Yorulsanız, oturub dincəlin.

Yol boyu işıqlı skamyaları olan uzun cığır.
Şəkil 3.Fasilələrlə gəzinti məsafəsi artır.

Tempi necə seçmək?

Danışıq testi: hərəkət edərkən cümlə qura bilirsinizsə, amma mahnı oxumaq çətindirsə — bu, mülayim tempdir.

Üzgüçülük və idman zalı

Hovuz və idman zalları infeksiya riski daşıyır; immunitet bərpa olunana və mərkəzi kateter çıxarılana qədər həkimlə məsləhətləşin.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Addım-addım dözümlülük

Dözümlülüyün bərpası.

Başlanğıc — Gündə bir neçə dəqiqə gəzinti.1BaşlanğıcGündə bir neçə dəqiqə gəzinti.
Temp — Danışa bildiyiniz temp.2TempDanışa bildiyiniz temp.
Artırma — Hər həftə bir az artırın.3ArtırmaHər həftə bir az artırın.
Dözümlülük — Ürək və əzələlər uyğunlaşır.4DözümlülükÜrək və əzələlər uyğunlaşır.
ÜrəkDaha səmərəli işləyir.
ƏzələlərOksigendən yaxşı istifadə edir.
HəyatUzun gəzintilər mümkün olur.

06Nümunə gəzinti planı (sadələşdirilmiş)

HəftəGündəQeyd
1–25–10 dəqiqəRahat temp
3–410–15 dəqiqəDanışıq testi
5–615–20 dəqiqəLazım olsa fasilə
7–820–30 dəqiqəHəftədə 3–5 dəfə
Sonra30 dəqiqə və daha çoxGüc məşqləri ilə birlikdə

* Nümunədir; planı həkim və ya fizioterapevtlə uyğunlaşdırın.

07Əsas terminlər

Dözümlülük
Uzun müddət yorulmadan hərəkət qabiliyyəti.
Aerob fəaliyyət
Oksigendən istifadə edən ritmik hərəkət.
Danışıq testi
Danışa bilmə ilə tempin yoxlanması.
Mitoxondri
Hüceyrənin enerji “stansiyası”.
Kapilyar
Ən kiçik qan damarı.
Mülayim intensivlik
Bir az tənginəfəslik, amma danışmaq mümkündür.

08Əsas fikirlər

  • Dözümlülük tədricən qayıdır.
  • Gəzinti ən sadə başlanğıcdır.
  • Az başlayın, müntəzəm edin.
  • Danışıq testindən istifadə edin.
  • Güc məşqləri ilə birləşdirin.
  • Xəbərdarlıq əlamətlərində dayanın.

09Tez-tez verilən suallar

Nə qədər tez nəticə görəcəyəm?

Çox adam 4–8 həftədə fərq hiss edir.

Yorğun olduğum gün də gəzim?

Qısa və yavaş gəzinti çox vaxt faydalıdır; çox pis gündə dincəlin.

Velosiped sürmək olar?

Stasionar velosiped yaxşı seçimdir; trombositlər aşağıdırsa, yıxılma riskini nəzərə alın.

Hovuza nə vaxt getmək olar?

Həkimin icazəsi ilə, adətən immunitet bərpa olunub kateter çıxarıldıqdan sonra.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Nə qədər tez nəticə görəcəyəm?

  2. Yorğun olduğum gün də gəzim?

  3. Velosiped sürmək olar?

  4. Hovuza nə vaxt getmək olar?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. Medicine & Science in Sports & Exercise, 2019. Campbell KL et al. Exercise Guidelines for Cancer Survivors: Consensus Statement from International Multidisciplinary Roundtable
  2. American Cancer Society. Physical Activity and the Person with Cancer
  3. World Health Organization (WHO). Physical activity — fact sheet
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Exercise and Physical Fitness
  5. National Cancer Institute (NCI). Fatigue and Cancer Treatment
  6. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  8. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  9. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
  10. National Cancer Institute. Facing Forward: Life After Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →