← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Yuxunun bərpası

Xəstəxana gecələri, steroidlər, ağrı və narahatlıq yuxu rejimini poza bilər. Bu mövzuda müalicədən sonra yuxunun niyə çətin bərpa olunduğunu və nəyin kömək etdiyini izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Sakit qaranlıq suyun üzərində parlayan aypara.
Şəkil 1.Sakit gecə bərpanın bir hissəsidir.

01Qısa cavab

Yuxu pozuntuları xərçəng müalicəsindən sonra geniş yayılmışdır: yuxuya gedə bilməmək, gecə tez-tez oyanmaq, səhər erkən oyanıb yenidən yata bilməmək. Səbəblər — steroidlər, xəstəxanadakı gecə səs-küyü və işıqlar, ağrı, gecə tərləmə, tez-tez sidiyə getmə, narahatlıq, depressiya və gündüz uzun yatma. NCI və ACS yuxu gigiyenası prinsiplərini tövsiyə edir: sabit oyanma vaxtı, gündüz işıq və hərəkət, axşam ekranların və kofeinin azaldılması, sakit və qaranlıq yataq otağı. Davamlı yuxusuzluqda ilk seçim müalicə yuxusuzluğun koqnitiv-davranış terapiyasıdır (KDT-Y). Yuxu problemi həftələrlə davam edirsə, həkimə deyin.

02Sadə izah

Yuxu pozuntusu çox rast gəlinir.

Səbəblər: steroidlər, ağrı, narahatlıq.

Ən vacib vərdiş — sabit oyanma vaxtı.

Gündüz işıq, axşam sakitlik.

Davamlı yuxusuzluqda — KDT-Y.

03Elmi izah

Yayılma: NCI qeyd edir ki, xərçəng xəstələrinin təxminən yarısında yuxu problemləri olur.

Sirkadian ritm: gündüz işığı və sabit oyanma vaxtı bədənin daxili saatını tənzimləyir; gecə parlaq ekran işığı melatonin ifrazını azaldır.

KDT-Y: Amerika Həkimlər Kolleci (ACP) xroniki yuxusuzluqda ilk xətt müalicə kimi koqnitiv-davranış terapiyasını tövsiyə edir.

Steroidlər: kortikosteroidlər oyaqlığı artırır; onların səhər qəbulu (həkimin təyinatı ilə) yuxuya təsiri azalda bilər.

04Bədəndə nə baş verir?

Niyə yuxu pozulur?

Xəstəxanada gecə yoxlamaları, səs-küy, işıq və narahatlıq bədənin ritmini pozur. Evə qayıtdıqdan sonra da bu vərdiş bir müddət qalır.

Bir tərəfində günəş, digərində ay olan işıqlı halqa.
Şəkil 2.Gündüz–gecə ritmi yuxunu idarə edir.

Səbəbləri yoxlatdırın

Ağrı, gecə tərləmə, öskürək, tez-tez sidiyə getmə, depressiya və ya yuxu apnoesi müalicə oluna bilər — həkimə deyin.

Gündüz nə etmək

Hər gün eyni saatda qalxın, səhər gün işığına çıxın, yüngül hərəkət edin. Gündüz yatırsınızsa, 20–30 dəqiqədən çox olmasın və gec saatda olmasın.

Axşam nə etmək

Yatmazdan bir saat əvvəl ekranları azaldın, kofeini günortadan sonra məhdudlaşdırın, ağır yeməkdən qaçın. Otaq sərin, qaranlıq və sakit olsun.

Zəif isti lampası olan boş, sakit yataq otağı.
Şəkil 3.Sakit yataq otağı yuxuya kömək edir.

Yuxu gəlmirsə

20 dəqiqədən çox yata bilmirsinizsə, qalxın, zəif işıqda sakit bir iş görün və yuxu gələndə qayıdın. Bu, yatağı oyaqlıqla əlaqələndirməməyə kömək edir.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Gündüzdən gecəyə

Sağlam yuxu ritminin addımları.

Sabit oyanma — Hər gün eyni saatda qalxın.1Sabit oyanmaHər gün eyni saatda qalxın.
Gündüz — İşıq və yüngül hərəkət.2Gündüzİşıq və yüngül hərəkət.
Axşam — Ekranları azaldın, sakitləşin.3AxşamEkranları azaldın, sakitləşin.
Gecə — Yataq yalnız yuxu üçün.4GecəYataq yalnız yuxu üçün.
YuxuDaha dərin və sabit.
GündüzDaha çox enerji.
SakitlikNarahatlıq azalır.

06Yuxu gigiyenası: kömək edən və mane olan (sadələşdirilmiş)

Kömək edirMane olurQeyd
Sabit oyanma vaxtıGec və dəyişkən qalxmaƏn vacib vərdiş
Səhər gün işığıGündüz qaranlıq otaqRitmi tənzimləyir
Yüngül hərəkətBütün gün yataqdaBax: «Əzələlər və dözümlülük»
Sakit axşamGecə ekranlarıYatmazdan 1 saat əvvəl
Sərin qaranlıq otaqSəs-küy, işıqGöz bağı, qulaqcıq kömək edə bilər

* Davamlı problemdə həkimə müraciət edin.

07Əsas terminlər

Yuxusuzluq
Yuxuya getmək və ya yuxunu saxlamaqda çətinlik.
Sirkadian ritm
Bədənin 24 saatlıq daxili saatı.
Melatonin
Qaranlıqda ifraz olunan yuxu hormonu.
KDT-Y
Yuxusuzluğun koqnitiv-davranış terapiyası.
Yuxu gigiyenası
Yuxunu dəstəkləyən vərdişlər.
Yuxu apnoesi
Yuxuda nəfəsin dayanma epizodları.

08Əsas fikirlər

  • Yuxu problemi çox rast gəlinir.
  • Səbəbləri yoxlatdırın.
  • Hər gün eyni saatda qalxın.
  • Gündüz işıq və hərəkət.
  • Axşam ekranları azaldın.
  • Dərmanları həkimlə razılaşdırın.

09Tez-tez verilən suallar

Gündüz yatmaq olar?

Qısa (20–30 dəqiqə) və günortadan əvvəl olsa, adətən zərər vermir.

Melatonin qəbul edim?

Yalnız həkimlə razılaşdıraraq.

KDT-Y nədir?

Yuxu vərdişlərini və narahat düşüncələri dəyişən strukturlaşdırılmış proqramdır; mütəxəssis və ya onlayn proqramla aparılır.

Gecə tərləmə varsa?

Bunu həkimə deyin — bəzən yoxlama tələb edir.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Gündüz yatmaq olar?

  2. Melatonin qəbul edim?

  3. KDT-Y nədir?

  4. Gecə tərləmə varsa?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Sleep Disorders (PDQ®)–Patient Version
  2. American Cancer Society. Sleep Problems
  3. NHS. Insomnia
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Healthy Sleep
  5. Annals of Internal Medicine, 2016. Qaseem A et al. Management of Chronic Insomnia Disorder in Adults: ACP Clinical Practice Guideline
  6. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  8. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  9. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
  10. National Cancer Institute. Facing Forward: Life After Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →