← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Çəkinin normallaşması

Leykoz müalicəsi zamanı bəziləri arıqlayır, bəziləri isə steroidlər səbəbindən kökəlir. Bu mövzuda müalicədən sonra çəkinin niyə dəyişdiyini və onu sağlam səviyyəyə necə qaytarmağı izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Kəfələri bərabər duran zərif şüşə tərəzi.
Şəkil 1.Sağlam çəki — tarazlıqdır.

01Qısa cavab

Müalicədən sonra çəki iki istiqamətdə dəyişə bilər. Arıqlama iştahsızlıq, ürəkbulanma, ağız yaraları, infeksiyalar və əzələ itkisi ilə bağlıdır. Kökəlmə isə çox vaxt steroidlər, hərəkətsizlik və hormon dəyişiklikləri ilə əlaqəlidir; xüsusilə uşaqlıqda kəskin limfoblast leykozdan sağalanlarda müşahidə olunur. Vacib olan təkcə tərəzidəki rəqəm deyil, bədən tərkibidir: əzələni bərpa etmək və artıq yağı tədricən azaltmaq. ACS və WCRF müalicədən sonra sağlam çəki, müntəzəm fiziki fəaliyyət və bitki mənşəli qidalarla zəngin balanslı qidalanma tövsiyə edir. Fərdi planı həkim və ya dietoloq qurur.

02Sadə izah

Çəki hər iki istiqamətdə dəyişə bilər.

Kökəlmə çox vaxt steroidlər və hərəkətsizliklə bağlıdır.

Vacib olan — bədən tərkibidir.

Hərəkət və balanslı qida əsasdır.

Fərdi plan — dietoloqla.

03Elmi izah

Arıqlama: ESPEN təlimatı xərçəngdə arıqlamanı və əzələ itkisini erkən aşkarlamağı və qidalanma dəstəyini tövsiyə edir.

Kökəlmə: uşaqlıqda ALL (kəskin limfoblast leykoz) müalicəsi alanlarda sonradan artıq çəki və metabolik dəyişikliklər riski daha yüksəkdir (COG).

Sarkopeniya: çəki normal görünsə də əzələ kütləsi az ola bilər; güc məşqləri bunu düzəltməyə kömək edir.

Tövsiyələr: WCRF sağlam çəki, gündəlik fəaliyyət, tam taxıllar, tərəvəz, meyvə və paxlalılar, şəkərli içkilərin və emal olunmuş ətin məhdudlaşdırılmasını tövsiyə edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Niyə arıqlayırlar?

İştahsızlıq, dad dəyişikliyi, ürəkbulanma, ağız yaraları və uzun xəstəxana dövrü həm yağ, həm də əzələ itkisinə səbəb olur.

Parıldayan əzələ nüvəsi və nazik yağ təbəqəsi olan şəffaf qol kəsiyi.
Şəkil 2.Vacib olan əzələ və yağın nisbətidir.

Niyə kökəlirlər?

Steroidlər iştahı artırır və yağın qarında toplanmasına səbəb ola bilər. Hərəkətsizlik və bəzi hormon dəyişiklikləri də təsir edir.

Tərəzi hər şey deyil

Eyni çəkidə əzələ az, yağ çox ola bilər. Ona görə hərəkət və güc məşqləri qidalanma qədər vacibdir.

Balanslı boşqab

Ümumi prinsip: tərəvəz və meyvə, tam taxıllar, zülal mənbələri, su. Konkret miqdarı dietoloq müəyyən edir.

Rəngli işıq seqmentlərinə bölünmüş dairəvi boşqab.
Şəkil 3.Balanslı boşqab ümumi prinsipdir.

Tələsməyin

Sürətli pəhrizlər və “detoks” proqramları əzələ itkisini artıra bilər. Çəkinin tədricən, aylar ərzində normallaşması daha təhlükəsizdir.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Çəkinin sabitləşməsi

Sağlam çəkiyə doğru addımlar.

İzləmə — Çəkini həftədə bir dəfə qeyd edin.1İzləməÇəkini həftədə bir dəfə qeyd edin.
Səbəblər — Steroid, tiroid, ödem yoxlanır.2SəbəblərSteroid, tiroid, ödem yoxlanır.
Məsləhət — Dietoloqla fərdi plan.3MəsləhətDietoloqla fərdi plan.
Sabitlik — Çəki aylar ərzində sabitləşir.4SabitlikÇəki aylar ərzində sabitləşir.
Sabit çəkiKəskin dəyişiklik yoxdur.
ƏzələGüc bərpa olunur.
SağlamlıqÜrək-metabolik risk azalır.

06Çəki dəyişikliyi: səbəblər və addımlar (sadələşdirilmiş)

VəziyyətMümkün səbəbKim kömək edir
Arıqlamaİştahsızlıq, ağız yaralarıHəkim, dietoloq
Əzələ itkisiHərəkətsizlik, steroidlərFizioterapevt
KökəlməSteroidlər, az hərəkətHəkim, dietoloq
ÖdemMaye toplanması, dərmanlarHəkim
Sabit çəki, zəif gücSarkopeniyaFizioterapevt

* Fərdi qərarlar həkimlə verilir.

07Əsas terminlər

Bədən tərkibi
Əzələ, yağ və suyun nisbəti.
Sarkopeniya
Əzələ kütləsi və gücünün azalması.
Bədən kütlə indeksi
Çəki və boyun nisbəti.
Dietoloq
Qidalanma üzrə mütəxəssis.
Ödem
Toxumalarda maye toplanması.
Metabolik risk
Şəkər, xolesterin və təzyiqlə bağlı risk.

08Əsas fikirlər

  • Çəki hər iki istiqamətdə dəyişə bilər.
  • Tərəzi hər şey deyil.
  • Əzələni bərpa edin.
  • Balanslı qida ümumi prinsipdir.
  • Sürətli pəhrizdən qaçın.
  • Fərdi plan dietoloqla.

09Tez-tez verilən suallar

Çəkimi nə qədər tez-tez ölçüm?

Həftədə bir dəfə, eyni vaxtda kifayətdir.

Steroiddən sonrakı çəki gedəcəkmi?

Çox vaxt dərman dayandıqdan sonra tədricən azalır, hərəkət kömək edir.

Qida əlavələri qəbul edim?

Yalnız həkim və ya dietoloq tövsiyə edərsə.

Ac qalmaq olarmı?

Xeyr; uzun aclıq və sərt pəhrizlər bərpa dövründə məsləhət görülmür.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Çəkimi nə qədər tez-tez ölçüm?

  2. Steroiddən sonrakı çəki gedəcəkmi?

  3. Qida əlavələri qəbul edim?

  4. Ac qalmaq olarmı?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. American Cancer Society. Nutrition for People with Cancer
  2. National Cancer Institute (NCI). Eating Hints: Before, during, and after Cancer Treatment
  3. Clinical Nutrition, 2021. Muscaritoli M et al. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer
  4. World Health Organization (WHO). Healthy diet — fact sheet
  5. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Weight Control
  6. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  8. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  9. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
  10. Cancer.Net (ASCO). Long-Term Side Effects of Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →