← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Molekulyar remissiya

Mikroskop altında leykoz hüceyrələri görünmürsə, bu, remissiyadır. Amma bəzi leykozlarda daha da dərinə baxmaq mümkündür — xəstəliyin genetik “izini” axtarmaqla. Bu mövzuda molekulyar remissiyanın nə olduğunu, onu necə ölçdüklərini və nəticələrin nə demək olduğunu izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~3 dəq
Tünd göy fonda bir-birinə birləşmiş iki işıqlı DNT parçası, onların birləşmə yerindəki qırmızı parıltı tədricən sönür.
Şəkil 1.Molekulyar remissiyada leykozun genetik izi ən həssas testlərlə də çətinliklə tapılır və ya tapılmır.

01Qısa cavab

Molekulyar remissiya leykoz hüceyrələrinə xas olan genetik dəyişikliyin (markerin) ən həssas testlərlə də tapılmaması və ya çox aşağı səviyyədə olması deməkdir. Bunu adətən kəmiyyət PZR (polimeraz zəncirvari reaksiya) testi ilə ölçürlər. Belə marker hər leykozda olmur: məsələn, CML-də BCR::ABL1, APL-də PML::RARA, bəzi AML növlərində NPM1, CBFB::MYH11 və ya RUNX1::RUNX1T1 izlənə bilər. CML-də nəticə beynəlxalq şkala ilə faizlə yazılır: 0,1% və aşağı “böyük molekulyar cavab”, 0,01% və aşağı isə “dərin molekulyar cavab” sayılır. Molekulyar remissiya adətən yaxşı əlamətdir, amma bu, avtomatik olaraq sağalma demək deyil. Ən vacibi — nəticələrin zamanla necə dəyişməsidir.

02Sadə izah

Hər leykozun içində genetik “barmaq izi” ola bilər — məsələn, iki genin birləşməsi. Bu izi qanda və ya ilikdə axtarmaq mümkündür.

PZR testi bu izin çox kiçik miqdarını milyonlarla dəfə çoxaldır və ölçür — mikroskopdan min dəfələrlə həssasdır.

Molekulyar remissiya — bu iz tapılmır və ya çox aşağı səviyyədədir.

Bu, adi remissiyadan daha dərin cavabdır, amma sağalma ilə eyni şey deyil.

Belə izi olmayan leykozlarda dərinliyi başqa üsullarla, məsələn, axın sitometriyası ilə ölçürlər.

03Elmi izah

CML: BCR::ABL1 səviyyəsi beynəlxalq şkala (IS) ilə ifadə olunur. ELN 2020-yə görə 0,1% və aşağı böyük molekulyar cavab (MMR), 0,01% və aşağı (MR4) və 0,0032% və aşağı (MR4.5) dərin molekulyar cavabdır.

Dərmansız remissiya: ELN 2020 tövsiyələrinə görə bir neçə il müalicədən və təxminən ən azı 2 il davam edən dərin molekulyar cavabdan sonra bəzi xəstələrdə dərmanı sıx nəzarət altında dayandırmaq müzakirə oluna bilər.

AML: ELN-in 2021-ci il MRD konsensusu NPM1 və ya CBF-leykozlarda (RUNX1::RUNX1T1, CBFB::MYH11) kəmiyyət PZR ilə MRD izlənməsini tövsiyə edir; MRD-mənfi tam remissiya ayrıca kateqoriya kimi qeyd olunur.

ACS: AML-də müalicənin məqsədi tam remissiya, mümkün olduqda isə həssas molekulyar testlərlə də leykozun tapılmadığı “tam molekulyar remissiya”dır.

04Bədəndə nə baş verir?

Genetik iz nədir?

Bəzi leykozlarda hüceyrələrdə xüsusi genetik dəyişiklik olur: iki genin birləşməsi (məsələn, BCR::ABL1 və ya PML::RARA) və ya bir gendə mutasiya (məsələn, NPM1). Sağlam hüceyrələrdə bu dəyişiklik yoxdur. Ona görə onu leykozun izi kimi istifadə etmək olar.

PZR necə işləyir?

Laboratoriya qandan və ya ilikdən genetik material ayırır. Sonra PZR markerin çox kiçik miqdarını dəfələrlə çoxaldır, cihaz isə nə qədər surət yarandığını ölçür. Nəticə markerin normal bir genə nisbəti kimi, faizlə və ya logarifmik azalma ilə yazılır. Belə test 10 000–100 000 hüceyrə arasında bir leykoz hüceyrəsini tapa bilər.

Tünd göy fonda bir sıra şəffaf laboratoriya sınaq borusu, hər birində getdikcə artan sayda parlayan kiçik DNT spiralları.
Şəkil 2.PZR markerin kiçik miqdarını çoxaldır və ölçür.

CML-də cavabın pillələri

CML-də BCR::ABL1 səviyyəsi müntəzəm, əvvəlcə adətən hər 3 aydan bir ölçülür. 1%-ə qədər azalma, sonra 0,1% (böyük molekulyar cavab) və 0,01% və daha aşağı (dərin molekulyar cavab) mühüm mərhələlərdir. Hər pillə əvvəlkindən 10 dəfə aşağıdır — bunu “log azalma” adlandırırlar.

Tünd göy fonda aşağıya doğru enən işıqlı pilləkən, hər pillə əvvəlkindən daha sönük və sakit işıqlanır, rəqəm yoxdur.
Şəkil 3.Hər pillə əvvəlkindən 10 dəfə aşağıdır — molekulyar cavabın dərinliyi belə ölçülür.

Kəskin leykozlarda

APL-də konsolidasiyadan sonra PML::RARA-nın tapılmaması molekulyar remissiya sayılır. NPM1 mutasiyalı və ya CBF-AML-də marker kursdan sonra və nəzarət zamanı müntəzəm ölçülür. Markerin yenidən artması bəzən klinik residivdən həftələr və ya aylar əvvəl görünür — bu, həkimə erkən hərəkət etməyə imkan verir.

Nəticəni necə başa düşməli?

Bir nəticə hələ hökm deyil. Laboratoriyalar arasında fərqlər, nümunənin keyfiyyəti və testin həssaslığı rol oynayır. Həkimlər xəttin istiqamətinə baxır: sabit aşağıdırsa, yaxşıdır; artırsa, adətən təkrar test aparılır. Öz nəticələrinizi cədvəldə saxlamaq faydalıdır.

05Molekulyar nəzarət dörd addımda

Marker tapılır, ölçülür və zamanla izlənir.

Marker — Diaqnozda genetik iz müəyyən edilir.1MarkerDiaqnozda genetik iz müəyyən edilir.
Nümunə — Qan və ya ilikdən genetik material.2NümunəQan və ya ilikdən genetik material.
PZR ölçümü — Markerin miqdarı hesablanır.3PZR ölçümüMarkerin miqdarı hesablanır.
Trend — Nəticələr zamanla müqayisə olunur.4TrendNəticələr zamanla müqayisə olunur.
Dərin baxışMikroskopdan min dəfələrlə həssas.
Erkən siqnalArtım vaxtında görünür.
Müalicə qərarlarıHəkim planı nəticəyə görə dəqiqləşdirir.

06Molekulyar markerlərin nümunələri (sadələşdirilmiş)

LeykozMarkerMolekulyar remissiya nə deməkdir
CMLBCR::ABL10,1% və aşağı — böyük cavab; 0,01% və aşağı — dərin cavab
APLPML::RARAKonsolidasiyadan sonra marker tapılmır
AML, NPM1 mutasiyalıNPM1Marker tapılmır və ya çox aşağıdır, sabit qalır
CBF-AMLRUNX1::RUNX1T1, CBFB::MYH11Marker çox aşağıdır və artmır
Ph-müsbət ALLBCR::ABL1Marker tapılmır
Marker olmayan leykozlar—Dərinlik axın sitometriyası və ya NGS ilə ölçülür

* Hədlər laboratoriyadan, testin həssaslığından və müalicə mərhələsindən asılıdır. Öz nəticələrinizi yalnız hematoloqunuzla birlikdə şərh edin.

07Əsas terminlər

Molekulyar remissiya
Leykozun genetik izinin tapılmaması və ya çox aşağı səviyyədə olması.
PZR
DNT və ya RNT-nin kiçik hissəsini çoxaldaraq ölçən laboratoriya üsulu.
Füzyon gen
İki fərqli genin birləşməsindən yaranan anormal gen.
BCR::ABL1
CML-də və bəzi ALL-da olan füzyon gen.
Beynəlxalq şkala (IS)
CML-də BCR::ABL1 nəticələrini müqayisə etmək üçün vahid şkala.
Böyük molekulyar cavab
CML-də BCR::ABL1-in 0,1% və aşağı olması.
Log azalma
Səviyyənin hər dəfə 10 qat aşağı düşməsi.
MRD
Ölçülə bilən qalıq xəstəlik — görünməyən az sayda leykoz hüceyrəsi.

08Əsas fikirlər

  • Molekulyar remissiya adi remissiyadan daha dərin cavabdır.
  • Onu leykozun genetik izi ilə ölçürlər.
  • Əsas üsul kəmiyyət PZR-dir.
  • Hər leykozda izlənə bilən marker olmur.
  • CML-də nəticə beynəlxalq şkala ilə yazılır.
  • Bir nəticəyə yox, trendə baxın.
  • Mümkünsə eyni laboratoriyanı seçin.
  • Molekulyar remissiya sağalma ilə eyni deyil.

09Tez-tez verilən suallar

Molekulyar remissiya sağalma deməkdirmi?

Yox. Bu, çox yaxşı cavab deməkdir, amma ən həssas test də hər hüceyrəni görmür. Nəzarət davam edir.

Mənim leykozumda molekulyar marker varmı?

Bu, diaqnoz zamanı aparılan genetik testlərdən asılıdır. Həkiminizdən soruşun: “Mənim xəstəliyimdə hansı markeri izləmək olar?”

Nəticə bir az artıb. Bu residivdirmi?

Mütləq yox. Kiçik dalğalanmalar tez-tez olur. Adətən test təkrarlanır və trendə baxılır.

Nə qədər tez-tez test verilir?

CML-də əvvəlcə adətən hər 3 aydan bir, sabit cavabda daha seyrək. Kəskin leykozlarda qrafik müalicə planına bağlıdır.

“Tapılmadı” yazılıbsa, deməli, sıfırdır?

Bu, markerin testin həssaslıq həddindən aşağı olduğunu göstərir. Ona görə nəticədə testin həssaslığı da qeyd olunur.

CML-də dərmanı dayandırmaq olarmı?

Bəzi insanlarda uzun müddət dərin molekulyar cavab olduqda, yalnız həkimin qərarı ilə və sıx nəzarət şəraitində.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Molekulyar remissiya sağalma deməkdirmi?

  2. Mənim leykozumda molekulyar marker varmı?

  3. Nəticə bir az artıb. Bu residivdirmi?

  4. Nə qədər tez-tez test verilir?

  5. “Tapılmadı” yazılıbsa, deməli, sıfırdır?

  6. CML-də dərmanı dayandırmaq olarmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: polymerase chain reaction
  2. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: minimal residual disease
  3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). BCR-ABL1 Genetic Test
  4. MedlinePlus Genetics. NPM1 gene
  5. National Cancer Institute (NCI). Chronic Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version
  6. National Cancer Institute (NCI). Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version
  7. American Cancer Society. Treatment Response Rates for Acute Myeloid Leukemia (AML)
  8. American Cancer Society. Treating Chronic Myeloid Leukemia
  9. NHS. Treatment for chronic myeloid leukaemia
  10. National Comprehensive Cancer Network (NCCN). NCCN Guidelines for Patients: Chronic Myeloid Leukemia
  11. Leukemia, 2020. Hochhaus A et al. European LeukemiaNet 2020 recommendations for treating chronic myeloid leukemia
  12. Blood, 2021. Heuser M et al. 2021 Update on MRD in acute myeloid leukemia: a consensus document from the European LeukemiaNet MRD Working Party
  13. Blood, 2022. Döhner H et al. Diagnosis and management of AML in adults: 2022 recommendations from an international expert panel on behalf of the ELN
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →