Remissiya nədir?
“Remissiyadasınız” sözlərini eşitmək leykoz yolunda ən gözlənilən anlardan biridir. Bu, müalicənin işlədiyini və qanın yenidən sağlam hüceyrələrlə dolduğunu göstərir. Amma remissiya nə deməkdir, “tam sağalma” ilə eynidirmi və ondan sonra nə gəlir? Bu mövzuda remissiyanın növlərini, onun necə müəyyən edildiyini və bu mərhələdə özünüzü necə qoruya biləcəyinizi sadə dillə izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Diaqnoz zamanı sümük iliyi leykoz hüceyrələri ilə dolu olur və sağlam hüceyrələr üçün yer qalmır. Müalicə bu hüceyrələri məhv etdikdə ilik yenidən normal qan hüceyrələri yaratmağa başlayır. Analizlərdə leykoz izləri görünməyəndə buna remissiya deyilir.
Tam remissiya o deməkdir ki, adi mikroskopla baxanda ilikdə leykoz hüceyrələri demək olar ki, görünmür və qan göstəriciləri normallaşıb. Bəzən göstəricilər hələ tam bərpa olunmamış olur — həkimlər bunu ayrıca qeyd edirlər.
Qismən remissiya leykozun xeyli azaldığını, lakin hələ tam yox olmadığını göstərir. Bu, adətən müalicənin davam etdirilməli və ya dəyişdirilməli olduğunu bildirir.
Remissiya “sağaldınız” demək deyil. Mikroskopun görmədiyi az sayda hüceyrə qala bilər. Onları daha həssas MRD testləri axtarır, müalicənin növbəti mərhələləri isə onları məhv etməyə yönəlib.
Remissiya uzun müddət, illərlə davam etdikdə və leykoz qayıtmadıqda həkimlər sağalmadan danışmağa başlaya bilərlər. Bu müddət leykozun növündən asılıdır, ona görə də bu sualı öz həkiminizə verin.
03Elmi izah
Kəskin miyeloid leykozda (AML): ELN-in 2022-ci il tövsiyələrinə görə tam remissiya üçün sümük iliyində blastlar 5%-dən az olmalı, qanda blast olmamalı, ilikdən kənar xəstəlik olmamalı, neytrofillər ən azı 1,0×10⁹/L, trombositlər isə ən azı 100×10⁹/L olmalıdır. Göstəricilər qismən bərpa olunubsa, “qismən hematoloji bərpa ilə tam remissiya” (CRh) və ya “natamam bərpa ilə tam remissiya” (CRi) yazıla bilər. MRD mənfi olduqda bu da ayrıca qeyd olunur.
Kəskin limfoblast leykozda (ALL): NCI və ACS-ə görə remissiya oxşar meyarlarla — ilikdə 5%-dən az blast və qan göstəricilərinin bərpası ilə — müəyyən edilir. ALL-da induksiyanın sonunda MRD-nin səviyyəsi ən vacib proqnostik göstəricilərdən biridir və növbəti müalicənin intensivliyini müəyyən etməyə kömək edir.
Xroniki miyeloid leykozda (CML): ELN-in 2020-ci il tövsiyələrinə görə cavab mərhələlərlə ölçülür: tam hematoloji cavab (qan göstəricilərinin normallaşması), tam sitogenetik cavab (Filadelfiya xromosomunun görünməməsi) və molekulyar cavab (BCR::ABL1 səviyyəsinin PCR ilə ölçülməsi). Böyük molekulyar cavab BCR::ABL1-in beynəlxalq şkala üzrə 0,1% və ya daha az olması deməkdir; daha dərin cavab bəzi xəstələrdə müalicəni nəzarət altında dayandırmağı müzakirə etməyə imkan verir.
Xroniki limfositar leykozda (CLL) və saxlayıcı müalicə: iwCLL-in 2018-ci il meyarları tam və qismən cavabı limfa düyünlərinin, dalağın, qan və ilik göstəricilərinin vəziyyətinə görə müəyyən edir. AML-də ilk remissiyada olan bəzi xəstələrdə ağızdan qəbul edilən azasitidinlə saxlayıcı müalicə 2020-ci il QUAZAR tədqiqatında ümumi yaşama müddətini uzatmışdır; bu müalicənin kimə uyğun olduğunu hematoloq müəyyən edir.
04Bədəndə nə baş verir?
Remissiya necə müəyyən edilir?
Müalicənin müəyyən mərhələsindən sonra — məsələn, kəskin leykozlarda induksiyanın sonunda — qan analizi və adətən sümük iliyi müayinəsi aparılır. Mikroskopda blastlar sayılır, flow sitometriya və molekulyar testlərlə daha dərindən yoxlanılır. Nəticələr bir neçə gün çəkə bilər; bu gözləmə dövrü çətindir, amma tamamilə normaldır.
Remissiyanın dərinliyi
Remissiyanı qatlarla təsəvvür etmək olar: əvvəlcə qan göstəriciləri normallaşır, sonra mikroskop leykoz hüceyrəsi görmür, daha sonra isə həssas testlər belə izləri tapmır. Nə qədər dərin qatda “təmiz” nəticə alınırsa, leykozun qayıtma ehtimalı orta hesabla bir o qədər az olur. Ancaq hər nəticə ümumi mənzərənin yalnız bir hissəsidir.
Remissiyadan sonra müalicə niyə davam edir?
Remissiya zamanı bədəndə hələ milyonlarla gizli hüceyrə qala bilər. Konsolidasiya kimyaterapiyası, ALL-da illərlə davam edən saxlayıcı müalicə, hədəfli dərmanlar və ya kök hüceyrə transplantasiyası məhz bu hüceyrələri məhv etmək üçündür. Özünüzü yaxşı hiss etsəniz belə, planlaşdırılmış müalicəni yarımçıq qoymayın.
Xroniki leykozlarda remissiya
CML-də müalicə çox vaxt uzunmüddətli dərman qəbulu ilə aparılır və məqsəd dərin molekulyar cavab əldə edib onu saxlamaqdır. CLL-də isə bəzən xəstəlik uzun illər müalicəsiz yalnız müşahidə ilə izlənilir. Bu leykozlarda “remissiya” sözü kəskin leykozlardakından bir qədər fərqli məna daşıyır.
Remissiyada özünüzə qayğı
Remissiya rahatlıq gətirir, amma yorğunluq, narahatlıq və “indi nə olacaq?” sualı da normaldır. Nəzarət müayinələrinə vaxtında gedin, yeni əlamətləri — qızdırma, göyərmələr, uzun sürən yorğunluq, sümük ağrısı — komandanıza bildirin. Hisslərinizi yaxınlarınızla və ya psixoloqla bölüşmək bu keçidi yüngülləşdirir.
05Diaqnozdan remissiyaya və sonrasına
Kəskin leykozda yolun əsas mərhələləri (sadələşdirilmiş).
06Remissiya və cavab növləri (sadələşdirilmiş)
| Termin | Nə deməkdir | Harada istifadə olunur |
|---|---|---|
| Tam remissiya (CR) | İlikdə blast 5%-dən az, qan göstəriciləri bərpa olunub | AML, ALL |
| CRh / CRi | Tam remissiya, amma qan göstəriciləri hələ qismən bərpa olunub | AML, ALL |
| MRD-mənfi remissiya | Həssas testlər də leykoz izi tapmır | AML, ALL, CLL |
| Qismən remissiya / cavab | Leykoz xeyli azalıb, amma tam yox olmayıb | Bütün növlər |
| Böyük molekulyar cavab | BCR::ABL1 0,1% və ya daha az | CML |
| Dərin molekulyar cavab | BCR::ABL1 daha da aşağı və ya ölçülməyəcək qədər az | CML |
* Meyarlar leykozun növünə və istifadə olunan tövsiyələrə görə fərqlənə bilər. Nəticələrinizin nə demək olduğunu hematoloji komandanız izah edəcək.
07Əsas terminlər
- Remissiya
- Müalicədən sonra leykoz əlamətlərinin azalması və ya yox olması.
- Tam remissiya
- Adi müayinələrdə leykoz izinin görünməməsi və qan göstəricilərinin bərpası.
- Qismən remissiya
- Leykozun azalması, amma tam yox olmaması.
- Blast
- Yetişməmiş hüceyrə; kəskin leykozda sayı artır.
- İnduksiya
- Remissiyaya nail olmaq üçün ilk intensiv müalicə.
- Konsolidasiya
- Remissiyadan sonra gizli hüceyrələri məhv etmək üçün müalicə.
- Saxlayıcı müalicə
- Remissiyanı qorumaq üçün uzunmüddətli, adətən yüngül müalicə.
- MRD
- Ölçülə bilən qalıq xəstəlik: həssas testlərlə tapılan az sayda leykoz hüceyrəsi.
- Molekulyar cavab
- CML-də BCR::ABL1 səviyyəsinin azalması.
- Residiv
- Remissiyadan sonra leykozun geri qayıtması.
08Əsas fikirlər
- Remissiya müalicənin işlədiyini göstərən böyük addımdır.
- Tam remissiyada ilikdə blast 5%-dən az olur və qan göstəriciləri bərpa olunur.
- Remissiya hələ tam sağalma demək deyil.
- Remissiyadan sonra müalicə gizli hüceyrələri məhv etmək üçün davam edir.
- MRD testləri remissiyanın dərinliyini göstərir.
- Xroniki leykozlarda cavab mərhələlərlə ölçülür.
- Nəzarət müayinələrini buraxmayın.
- Nəticələrinizi hematoloji komandanızla müzakirə edin.
09Tez-tez verilən suallar
Remissiya sağalma deməkdirmi?
Hələ yox. Remissiya leykozun indi görünmədiyini bildirir. Remissiya illərlə davam etdikdə həkimlər sağalmadan danışa bilərlər. ACS-ə görə məsələn, ALL-ın müalicədən 5 il sonra əlamət olmadıqda qayıtması qeyri-adidir.
Remissiyaya çatmaq nə qədər vaxt aparır?
Kəskin leykozlarda ilk qiymətləndirmə adətən induksiyanın sonunda, təxminən bir ay sonra aparılır. Bəzən ikinci induksiya kursu lazım olur. Xroniki leykozlarda cavab aylar ərzində tədricən dərinləşir.
Remissiyadayam, niyə yenə də sümük iliyi müayinəsi lazımdır?
Bəzi vacib məlumatları — xüsusən MRD səviyyəsini — yalnız ilikdən almaq mümkündür. Bu nəticələr növbəti müalicənin seçilməsinə kömək edir. Müayinələrin sıxlığını həkiminiz müəyyən edir.
Remissiyada özümü niyə yenə də yorğun hiss edirəm?
İntensiv müalicədən sonra bədənin bərpası aylar çəkə bilər. Yorğunluq çox güclüdürsə və ya artırsa, bunu komandanıza deyin: anemiya, tiroid problemləri və ya depressiya kimi səbəblər yoxlanıla bilər.
Remissiya “qismən” olsa nə baş verir?
Bu, leykozun müalicəyə cavab verdiyini, lakin tam yox olmadığını göstərir. Həkimlər müalicəni davam etdirməyi, dəyişməyi və ya başqa variantları təklif edə bilərlər. Bu, ümidin itməsi demək deyil.
Remissiyada nəyə diqqət etməliyəm?
Qızdırma, izah olunmayan göyərmələr və qanaxmalar, uzun sürən yorğunluq, sümük ağrısı və ya şişmiş limfa düyünləri kimi əlamətləri komandanıza bildirin. Əksər hallarda səbəb ciddi deyil, amma vaxtında yoxlanmaq vacibdir.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Mən remissiyadayammı və bu necə təsdiqləndi?
Remissiyanın dərinliyini göstərən MRD nəticəm nədir?
Remissiyada olsam da, müalicəni davam etdirməliyəmmi?
Növbəti yoxlamalar nə vaxt olacaq?
12Mənbələr
- National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: remission
- National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: complete remission
- National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
- National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
- National Cancer Institute (NCI). Chronic Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
- National Cancer Institute (NCI). Chronic Lymphocytic Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
- American Cancer Society. Acute Myeloid Leukemia (AML) Subtypes and Prognostic Factors
- American Cancer Society. Acute Lymphocytic Leukemia (ALL) Subtypes and Prognostic Factors
- American Cancer Society. Living as an Acute Myeloid Leukemia Survivor
- American Cancer Society. Living as an Acute Lymphocytic Leukemia Survivor
- Blood, 2022. Diagnosis and management of AML in adults: 2022 recommendations from an international expert panel on behalf of the ELN
- Leukemia, 2020. European LeukemiaNet 2020 recommendations for treating chronic myeloid leukemia
- Blood, 2018. iwCLL guidelines for diagnosis, indications for treatment, response assessment, and supportive management of CLL
- New England Journal of Medicine, 2020. Oral Azacitidine Maintenance Therapy for Acute Myeloid Leukemia in First Remission