← Geri
Qidalanma və gündəlik həyat

Balıq və dəniz məhsulları — qida kartı: fayda və təhlükəsizlik

Xəzər balığı, qızılbalıq, kütüm, nərə — balıq bizim mətbəximizdə xüsusi yer tutur. Balıq yüngül həzm olunan zülal, omeqa-3 yağları və D vitamini verir. Bu kartda balığın faydasını, seçilməsini və müalicə zamanı təhlükəsiz bişirilməsini topladıq.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Yaxşı bişmiş balıq və dəniz məhsulları müalicə zamanı dəyərli zülal mənbəyidir
Şəkil 1.Yaxşı bişmiş balıq və dəniz məhsulları müalicə zamanı dəyərli zülal mənbəyidir.

01Qısa cavab

Balıq — asan həzm olunan tam dəyərli zülal, omeqa-3 yağ turşuları, D vitamini, yod və selen mənbəyidir. Müalicə zamanı yaxşı bişmiş balıq yumşaq və ağıza rahat qida ola bilər. Əsas qayda: balıq içinə qədər bişməlidir (63 °C, əti qeyri-şəffaf və asan lif-lif ayrılır). Neytropeniya zamanı suşi, çiy istiridyə, soyuq hisə verilmiş və az duzlanmış çiy balıq adətən məsləhət görülmür. Təzə balığı 1–2 gün ərzində bişirin və ya dondurun.

02Sadə izah

Balıq tam dəyərli zülal verir və ətdən daha yumşaq olduğu üçün ağız yaraları zamanı asan yeyilir.

Yağlı balıqlar (qızılbalıq, skumbriya, siyənək) omeqa-3 və D vitamini ilə zəngindir.

Çiy balıqda bakteriyalar və parazitlər ola bilər; immuniteti zəif olan insan üçün bu təhlükəlidir.

Bişmiş balığın əti ağarır, şəffaflığını itirir və çəngəllə asan ayrılır.

03Elmi izah

Temperatur: FoodSafety.gov-a görə balıq 63 °C (145 °F) daxili temperatura qədər bişirilməlidir; qalıqlar 74 °C-yə qədər qızdırılır.

İmmuniteti zəif olanlar: CDC çiy və az bişmiş balıqdan, soyuq hisə verilmiş balıqdan və çiy qabıqlı dəniz məhsullarından çəkinməyi tövsiyə edir.

Civə: FDA iri yırtıcı balıqları (köpəkbalığı, qılıncbalığı) məhdudlaşdırmağı, civəsi az olan balıqları (qızılbalıq, sardina, treska) seçməyi məsləhət görür.

04Bədəndə nə baş verir?

Balıq nə verir?

Zülal (100 q bişmiş balıqda təxminən 20–25 q), omeqa-3 yağları, D vitamini, B12, yod və selen. Ağ balıq az yağlı, qırmızı balıq daha kalorilidir.

Bişmiş qızılbalıq tikəsindən ürək və beyin siluetinə doğru qalxan üç işıqlı kürə.
Şəkil 2.Yağlı balıq omeqa-3, zülal və D vitamini verir.

Necə seçməli?

Təzə balığın gözləri parlaq, qəlsəmələri qırmızı, əti elastik olur və dəniz iyi verir, kəskin iy yox. Soyuducuda və ya buz üzərində saxlanılan balıq alın.

Necə bişirməli?

Sobada, qazanda, buxarda bişirmək və ya qaynatmaq yaxşı seçimdir. Balığı əti qeyri-şəffaf olana və lif-lif ayrılana qədər bişirin.

Çəngəl sobada bişmiş ağ balığın liflərini ayırır, yanında nazik termometr.
Şəkil 3.Bişmiş balıq qeyri-şəffaf olur və asan lif-lif ayrılır.

Dəniz məhsulları

Krevet, midiya və kalamar tam bişməlidir: krevet çəhrayı-ağ olur, midiyaların qabığı açılır. Açılmayan midiyaları atın.

Nəyi saxlamalı?

Suşi, sasimi, çiy istiridyə, az duzlanmış siyənək, soyuq hisə verilmiş qızılbalıq — neytropeniya zamanı adətən olmaz. İsti hisə verilmiş balıq qızdırıldıqdan sonra daha təhlükəsizdir.

05Balıq: dörd addım

Təzə seç, çiyindən çəkin, tam bişir, düzgün saxla.

Təzə seç — Parlaq göz, qırmızı qəlsəmə.1Təzə seçParlaq göz, qırmızı qəlsəmə.
Çiy yox — Suşi əvəzinə bişmiş balıq.2Çiy yoxSuşi əvəzinə bişmiş balıq.
Tam bişir — 63 °C, qeyri-şəffaf.3Tam bişir63 °C, qeyri-şəffaf.
Soyut və saxla — 2 saat ərzində, 1–2 gün.4Soyut və saxla2 saat ərzində, 1–2 gün.
Yumşaq zülalAğıza rahat.
Omeqa-3Ürək və damarlar üçün.
Daha az riskDüzgün bişirmə.

06Balıq yeməkləri: neytropeniya zamanı

MəhsulDaha riskliDaha təhlükəsiz
QızılbalıqSuşi, soyuq hisə verilmişSobada bişmiş
SiyənəkAz duzlanmış çiyQızardılmış, bişmiş
KrevetÇiy, yarımbişmişTam qaynadılmış
KürüÇiy kürüHəkimlə danışın
Kütüm, nərəAz bişmiş kababTam bişmiş, lif-lif

* Cədvəl ümumi məlumatdır; komandanızın göstərişlərinə əməl edin.

07Əsas terminlər

Omeqa-3
Balıqda olan faydalı yağ turşuları.
Qeyri-şəffaf
Bişmiş balıq ətinin ağ, tutqun görünüşü.
Soyuq hisə vermə
Balığı bişirmədən tüstü ilə emal etmək.
Civə
İri balıqlarda toplana bilən metal.
Qabıqlı dəniz məhsulları
Midiya, istiridyə, krevet və s.
Daxili temperatur
Balığın ən qalın yerindəki istilik.

08Əsas fikirlər

  • Balıq yumşaq, tam dəyərli zülaldır.
  • Yağlı balıq omeqa-3 verir.
  • Balığı 63 °C-yə qədər bişirin.
  • Neytropeniya zamanı suşi olmaz.
  • Açılmayan midiyaları atın.
  • Qalıqları tez soyudun.

09Tez-tez verilən suallar

Konserv balıq olarmı?

Bəli, qapağı şişməmiş, tarixi keçməmiş konserv adətən təhlükəsizdir. Açdıqdan sonra soyuducuda saxlayın və 1–2 gün ərzində yeyin.

Balıq yağı kapsulu içmək lazımdırmı?

Əlavələr qanın laxtalanmasına və dərmanlara təsir edə bilər. Yalnız həkiminizlə razılaşdıraraq qəbul edin.

Kürü yemək olarmı?

Kürü çiy məhsuldur. Neytropeniya zamanı adətən məsləhət görülmür; həkiminizdən soruşun.

Həftədə neçə dəfə balıq yemək olar?

NHS həftədə ən azı 2 porsiya, onlardan biri yağlı balıq tövsiyə edir. Sizin üçün uyğun miqdarı dietoloq deyə bilər.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Konserv balıq olarmı?

  2. Balıq yağı kapsulu içmək lazımdırmı?

  3. Kürü yemək olarmı?

  4. Həftədə neçə dəfə balıq yemək olar?

Suallarım

12Mənbələr

  1. NHS. Fish and shellfish
  2. FoodSafety.gov (U.S. HHS). Cook to a Safe Minimum Internal Temperature
  3. CDC. Safer Food Choices for People With Weakened Immune Systems
  4. U.S. FDA. Advice about Eating Fish
  5. Leukemia & Lymphoma Society. Diet Guidelines for Immunosuppressed Patients
  6. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Food Safety During Cancer Treatment
  7. Clinical Nutrition (ESPEN), 2021. Muscaritoli M et al. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer
  8. National Cancer Institute (NCI). Complementary and Alternative Medicine (CAM)
  9. National Cancer Institute (NCI). Oral Complications of Chemotherapy and Head/Neck Radiation (PDQ®) – Patient Version
  10. National Cancer Institute (NCI). Nutrition in Cancer Care (PDQ®) – Patient Version
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →