← Geri
Müalicə və müalicə prosesi

Böyüklərdə müalicə

Böyüklərdə leykoz müalicəsi uşaqlardan fərqlidir: leykoz növləri, genetika, yanaşı xəstəliklər və həyat şəraiti başqa olur. Bu mövzuda böyüklərdə müalicə planının necə qurulduğunu izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Tünd göy fonda bir tərəfində noutbuk və açar, digər tərəfində dərman qutusu olan işıqlı tərəzi.
Şəkil 1.Böyüklər üçün müalicə iş və ailə həyatı ilə tarazlaşdırılır.

01Qısa cavab

Böyüklərdə ən çox rast gəlinən leykozlar CLL və AML-dir, sonra CML və ALL gəlir. Müalicə seçimi leykoz növünə və genetikasına, eləcə də insanın "müalicəyə uyğunluğuna" əsaslanır: ürək, ağciyər, böyrək, qaraciyər funksiyası, ümumi fəaliyyət vəziyyəti və yanaşı xəstəliklər. İntensiv müalicəyə uyğun olanlara standart kimyaterapiya və lazım olduqda transplantasiya təklif edilir; uyğun olmayanlara daha yumşaq, çox vaxt ambulator rejimlər. Gənc böyüklərdə ALL "pediatrik tipli" protokollarla daha yaxşı nəticə verir. Müalicədən əvvəl məhsuldarlığın qorunması, iş və ailə planları, maliyyə və psixoloji dəstək barədə danışmaq vacibdir. Klinik tədqiqatlarda iştirak da seçim ola bilər.

02Sadə izah

Növ və genetika. Plan əvvəlcə leykozun özündən asılıdır.

Orqanizmin gücü. Həkimlər ürək, böyrək və digər orqanları yoxlayır.

Həyat. İş, ailə və uşaq planları müzakirəyə daxildir.

Birgə qərar. Siz komandanın tam hüquqlu üzvüsünüz.

03Elmi izah

Uyğunluğun qiymətləndirilməsi: ECOG fəaliyyət şkalası, yanaşı xəstəlik indeksləri (məsələn, HCT-CI), yaşlılarda geriatrik qiymətləndirmə intensiv müalicənin risklərini proqnozlaşdırmağa kömək edir (NCI, ESMO).

Növə görə fərqlər: AML-də intensiv "7+3" və ya azasitidin + venetoklaks; ALL-də kombinə kimyaterapiya, Ph+ olduqda TKİ, immunoterapiya; CML-də TKİ; CLL-də müşahidə və ya hədəfli dərmanlar.

Məhsuldarlıq: kimyaterapiya və transplantasiya məhsuldarlığı azalda bilər. Vaxt imkan verdikdə sperma və ya yumurta hüceyrələrinin dondurulması müalicədən əvvəl müzakirə edilməlidir; kəskin leykozda təcili başlamaq lazım olduğundan seçimlər məhdud ola bilər.

04Bədəndə nə baş verir?

Yaşlı insanlarda

Yaşlı insanlarda yanaşı xəstəliklər daha çox olur. Lakin müasir yumşaq rejimlər bir çox yaşlı insana effektiv müalicə imkanı verir. Həyat keyfiyyəti və şəxsi məqsədlər qərarda vacib yer tutur.

Qaranlıq fonda yan-yana parlayan şəffaf ürək, ağciyərlər və böyrəklər.
Şəkil 2.Müalicədən əvvəl orqanların işi qiymətləndirilir.

İntensiv və ya yumşaq?

Bu seçim "yaxşı" və "pis" arasında deyil. Hər yolun öz faydası və riski var; həkim hər birini izah etməli, siz isə sual verə və vaxt istəyə bilərsiniz.

Tünd göy mənzərədə biri dik, digəri yumşaq olan iki yol eyni isti üfüqə aparır.
Şəkil 3.İntensiv və yumşaq yollar eyni məqsədə apara bilər.

İş və ailə

Bəzi insanlar müalicə zamanı işləməyə davam edir, bəziləri məzuniyyətə çıxır. İşəgötürənlə çevik iş qrafiki barədə danışmaq və sosial işçidən hüquqlar haqqında məlumat almaq kömək edə bilər.

05Böyüklərdə plan necə qurulur?

Sadələşdirilmiş sxem.

Diaqnoz — Növ və genetika.1DiaqnozNöv və genetika.
Qiymətləndirmə — Orqanlar və vəziyyət.2QiymətləndirməOrqanlar və vəziyyət.
Söhbət — Məqsədlər və seçimlər.3SöhbətMəqsədlər və seçimlər.
Plan — İntensiv və ya yumşaq.4Planİntensiv və ya yumşaq.
Fərdi planSizə uyğun.
DəstəkAilə, iş, psixoloq.
TədqiqatlarMümkün seçim.

06Böyüklərdə əsas leykozlar və tipik yanaşma

NövTipik yaşƏsas yanaşma
AMLOrta yaş 65–70İntensiv və ya az intensiv rejim
ALLGənc və yaşlı böyüklərKombinə kimyaterapiya, TKİ, immunoterapiya
CMLOrta yaş təxminən 50-60Gündəlik TKİ
CLLOrta yaş təxminən 70Müşahidə və ya hədəfli dərmanlar
HCLOrta yaşlı kişilərKladribin
APLHər yaşdaATRA + arsen trioksidi

* Rəqəmlər təxminidir və mənbəyə görə dəyişir.

07Əsas terminlər

Uyğunluq (fitness)
İntensiv müalicəyə dözmə qabiliyyəti.
ECOG
Gündəlik fəaliyyət vəziyyəti şkalası.
Yanaşı xəstəlik
Leykozdan əlavə olan xəstəlik.
Məhsuldarlığın qorunması
Müalicədən əvvəl reproduktiv hüceyrələrin saxlanması.
Klinik tədqiqat
Yeni müalicənin elmi yoxlanması.
Birgə qərar
Həkim və pasiyentin birlikdə seçimi.

08Əsas fikirlər

  • Böyüklərdə leykoz növləri fərqlidir.
  • Yaş tək meyar deyil.
  • Orqan funksiyası qiymətləndirilir.
  • Yumşaq rejimlər də effektiv ola bilər.
  • Məhsuldarlığı əvvəlcədən müzakirə edin.
  • İş və ailə məsələləri də planın hissəsidir.

09Tez-tez verilən suallar

Mən 75 yaşındayam — müalicə almaq olarmı?

Bəli, çox vaxt; plan sizin vəziyyətinizə uyğunlaşdırılır.

İkinci rəy almaq olarmı?

Bəli, bu normal haldır; kəskin leykozda isə müalicəni gecikdirməmək vacibdir.

Klinik tədqiqatda iştirak təhlükəlidirmi?

Tədqiqatlar ciddi nəzarət altında aparılır; fayda və riskləri həkimlə müzakirə edin.

Müalicə zamanı uşaq planlaşdırmaq olarmı?

Müalicə zamanı hamiləlikdən qaçılmalıdır; planlarınızı həkimə əvvəlcədən deyin.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Mən 75 yaşındayam — müalicə almaq olarmı?

  2. İkinci rəy almaq olarmı?

  3. Klinik tədqiqatda iştirak təhlükəlidirmi?

  4. Müalicə zamanı uşaq planlaşdırmaq olarmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  2. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  3. National Cancer Institute (NCI). Chronic Lymphocytic Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  4. National Cancer Institute (NCI). Chronic Myeloid Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
  5. American Cancer Society. Fertility and Women With Cancer / Men With Cancer
  6. Macmillan Cancer Support. Work and cancer: employees
  7. New England Journal of Medicine, 2017. Pathophysiology of Chronic Graft-versus-Host Disease and Therapeutic Targets
  8. Cancer Research UK. Central lines
  9. Cancer Research UK. PICC Lines (Peripherally inserted central catheter)
  10. Cancer Research UK. Portacaths
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →