AML-in müalicəsi
Kəskin miyeloid leykoz (AML) sürətlə inkişaf edən xəstəlikdir və müalicəsi adətən tez başlayır. Bu mövzuda AML müalicəsinin əsas mərhələlərini, istifadə olunan üsulları və planın necə seçildiyini izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
İndüksiya. İlk güclü kurs sümük iliyindəki leykoz hüceyrələrini maksimum azaltmağa yönəlib. Bu zaman sağlam qan hüceyrələri də müvəqqəti azalır, ona görə xəstəxanada bir neçə həftə qalmaq lazım gəlir.
Remissiyanın yoxlanması. Kursdan sonra sümük iliyi yenidən yoxlanılır. Blastlar 5%-dən az və qan göstəriciləri bərpa olunubsa, buna tam remissiya deyilir.
Konsolidasiya. Görünməyən qalıq hüceyrələri məhv etmək üçün əlavə kurslar və ya transplantasiya.
İzləmə. Müalicədən sonra müntəzəm analizlər və həkim nəzarəti.
03Elmi izah
İntensiv müalicə: NCI və ACS-ə görə intensiv müalicəyə uyğun insanlarda standart indüksiya sitarabin və antrasiklin (daunorubisin və ya idarubisin) birləşməsidir. FLT3 mutasiyasında FLT3 inhibitoru, CD33-müsbət əlverişli genetikalı bəzi hallarda gemtuzumab ozoqamisin əlavə edilə bilər.
Konsolidasiya: əlverişli riskdə adətən yüksək dozalı sitarabin kursları kifayət edir. Aralıq və əlverişsiz riskdə, uyğun donor varsa, birinci remissiyada allogen transplantasiya düşünülür (ESMO, ELN).
Az intensiv müalicə: yaşlı və ya ciddi xəstəlikləri olan insanlarda azasitidin və ya desitabin venetoklaksla birlikdə, yaxud aşağı dozalı sitarabin istifadə olunur; bu rejimlər çox vaxt ambulator verilir. IDH1/IDH2 mutasiyalarında hədəfli dərmanlar istifadə edilə bilər.
04Bədəndə nə baş verir?
Plan necə seçilir?
Həkimlər AML-in genetikasını (risk qrupu və hədəflər), yaşı, ürək, böyrək və qaraciyər funksiyasını, ümumi vəziyyəti və sizin istəklərinizi nəzərə alır. Bir çox mərkəzdə plan komanda müzakirəsində qəbul edilir.
İndüksiya zamanı nə gözləmək olar?
Kurs adətən 7–10 gün davam edir, sonra 2–4 həftə qan göstəriciləri çox aşağı olur. Bu dövrdə qan və trombosit köçürmələri, infeksiyaya qarşı profilaktik dərmanlar və qızdırmada tez antibiotik verilir. Bəzən ikinci indüksiya kursu lazım olur.
Transplantasiya haqqında
Transplantasiya güclü, lakin riskli müalicədir. O, hamıya lazım deyil: əlverişli genetikada çox vaxt kimyaterapiya kifayətdir. Qərar risk qrupuna, qalıq xəstəliyə (MRD), donorun olmasına və ümumi vəziyyətə görə verilir.
05AML müalicəsinin yolu
Sadələşdirilmiş ümumi sxem.
06AML müalicəsinin əsas yanaşmaları
| Yanaşma | Kimə? | Nümunə |
|---|---|---|
| İntensiv indüksiya | İntensiv müalicəyə uyğun insanlar | "7+3": sitarabin + antrasiklin |
| Hədəfli əlavə | Müvafiq mutasiya varsa | FLT3, IDH inhibitorları |
| Konsolidasiya kimyaterapiyası | Əlverişli və bəzi aralıq risk | Yüksək dozalı sitarabin |
| Allogen transplantasiya | Yüksək risk, uyğun donor | Birinci remissiyada |
| Az intensiv rejim | Yaşlı və ya zəif vəziyyət | Azasitidin + venetoklaks |
| APL müalicəsi | APL | ATRA + arsen trioksidi |
* Sxem sadələşdirilib; konkret dərmanları həkiminiz seçir.
07Əsas terminlər
- İndüksiya
- Remissiyaya çatmaq üçün ilk müalicə mərhələsi.
- Konsolidasiya
- Remissiyanı möhkəmləndirən mərhələ.
- Tam remissiya
- İlikdə blastların 5%-dən az olması və qanın bərpası.
- MRD
- Ölçülə bilən qalıq xəstəlik.
- Allogen transplantasiya
- Donordan kök hüceyrə köçürülməsi.
- Hipometilləşdirici dərman
- Hüceyrələrin gen fəaliyyətinə təsir edən yumşaq dərman (azasitidin, desitabin).
08Əsas fikirlər
- AML müalicəsi tez başlayır.
- İndüksiyanın məqsədi remissiyadır.
- Konsolidasiya qayıdışın qarşısını alır.
- Genetika planı və hədəfli dərmanları müəyyən edir.
- Transplantasiya hər kəsə lazım deyil.
- Dəstəkləyici müalicə müalicənin bir hissəsidir.
09Tez-tez verilən suallar
İndüksiya nə qədər xəstəxanada qalmağı tələb edir?
Çox vaxt 3–5 həftə, qan göstəriciləri bərpa olunana qədər.
Remissiyaya çatmasam nə olacaq?
Həkimlər ikinci kurs və ya fərqli dərmanlar, o cümlədən klinik tədqiqatlar təklif edə bilər.
Yaşlı insanlar AML müalicəsi ala bilərmi?
Bəli; yumşaq rejimlər çox insana uyğundur. Yaş tək başına qərar vermir.
Müalicə zamanı işləmək olarmı?
İntensiv mərhələdə adətən yox; yumşaq rejimlərdə bəziləri işləməyə davam edir.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
İndüksiya nə qədər xəstəxanada qalmağı tələb edir?
Remissiyaya çatmasam nə olacaq?
Yaşlı insanlar AML müalicəsi ala bilərmi?
Müalicə zamanı işləmək olarmı?
12Mənbələr
- National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ) – Patient Version
- American Cancer Society. Typical Treatment of Acute Myeloid Leukemia (Except APL)
- NHS. Acute myeloid leukaemia: Treatment
- Cancer Research UK. Treatment for acute myeloid leukaemia (AML)
- Leukemia & Lymphoma Society. AML treatment
- ESMO. ESMO Clinical Practice Guidelines: Haematological Malignancies
- American Cancer Society. Living as an Acute Lymphocytic Leukemia Survivor
- American Cancer Society. ASCO Cancer Treatment and Survivorship Care Plans
- National Cancer Institute (NCI). Definition of relapse – NCI Dictionary of Cancer Terms
- National Cancer Institute (NCI). Types of Cancer Treatment