← Geri
Suallar və cavablar

Transplantasiya nədir

Kök hüceyrə (sümük iliyi) transplantasiyası xəstə qanyaradıcı sistemi sağlam olanla əvəz etmək üsuludur.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Kök hüceyrələr iliyə yerləşir
Şəkil 1.Kök hüceyrələr iliyə yerləşir

01Qısa cavab

Kök hüceyrə transplantasiyası zamanı əvvəlcə yüksək intensivlikli və ya azaldılmış intensivlikli müalicə (kondisiya) ilə xəstə ilik və leykoz hüceyrələri azaldılır, sonra sağlam kök hüceyrələr damar daxilinə köçürülür. Allogen transplantasiyada hüceyrələr donordan (qohum və ya qeyri-qohum), autoloq transplantasiyada isə xəstənin özündən götürülür. Leykozda adətən allogen transplantasiya istifadə olunur; donorun immun hüceyrələri qalan leykoz hüceyrələrinə qarşı da mübarizə aparır. Bu, ciddi müalicədir və uzun bərpa tələb edir.

02Sadə izah

Transplantasiya — “yeni qan fabriki” qurmaq kimidir.

Donorun sağlam kök hüceyrələri iliyə yerləşir və yeni qan yaratmağa başlayır.

03Elmi izah

Allogen transplantasiyanın effektinin bir hissəsi “transplantat leykoza qarşı” təsirdir; eyni mexanizm transplantat-sahib xəstəliyinə (GVHD) də səbəb ola bilər.

Donor seçimi HLA uyğunluğuna əsaslanır; qohum, qeyri-qohum, yarımuyğun (haploidentik) və göbək qanı donorları istifadə olunur.

04Bədəndə nə baş verir?

Kimə tövsiyə olunur

Yüksək riskli kəskin leykoz, residiv və ya müalicəyə zəif cavab olduqda transplantasiya müzakirə edilir. Qərar xəstənin vəziyyəti, donor imkanı və risklərlə müqayisə edilərək verilir.

Mərhələlər

Kondisiya, hüceyrələrin köçürülməsi, sonra “engraftment” — yeni hüceyrələrin tutması gəlir. Bu dövrdə infeksiyadan qorunma xüsusilə vacibdir.

Donor və xəstə arasında körpü
Şəkil 2.Donor və xəstə arasında körpü

Bərpa

Bərpa aylarla çəkir. Müntəzəm müşahidə, immunitetin bərpası və GVHD-nin izlənməsi lazımdır. Ailənin və qulluq edən şəxsin dəstəyi çox vacibdir.

Yeni ilik çiçəkləyir
Şəkil 3.Yeni ilik çiçəkləyir

05Transplantasiyanın yolu

Dörd əsas mərhələ.

Kondisiya — Hazırlıq müalicəsi.1KondisiyaHazırlıq müalicəsi.
Hüceyrələrin köçürülməsi — Kök hüceyrələr infuziya edilir.2Hüceyrələrin köçürülməsiKök hüceyrələr infuziya edilir.
Engraftment — Yeni hüceyrələr tutur.3EngraftmentYeni hüceyrələr tutur.
Bərpa və müşahidə — Aylarla nəzarət.4Bərpa və müşahidəAylarla nəzarət.
Yeni qanyaratmaDonor hüceyrələri işləməyə başlayır.
Uzun dəstəkBərpa komanda işi tələb edir.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Kimə tövsiyə olunurYüksək riskli kəskin leykoz, residiv və ya müalicəyə zəif cavab olduqda transplantasiya müzakirə edilir. Qərar xəstənin vəziyyəti, donor imkanı və risklərlə müqayisə edilərək verilir.
MərhələlərKondisiya, hüceyrələrin köçürülməsi, sonra “engraftment” — yeni hüceyrələrin tutması gəlir. Bu dövrdə infeksiyadan qorunma xüsusilə vacibdir.
BərpaBərpa aylarla çəkir. Müntəzəm müşahidə, immunitetin bərpası və GVHD-nin izlənməsi lazımdır. Ailənin və qulluq edən şəxsin dəstəyi çox vacibdir.

07Əsas terminlər

Allogen
Başqa insandan (donordan) götürülən.
Autoloq
Xəstənin özündən götürülən.
Engraftment
Köçürülən hüceyrələrin tutub qan yaratmağa başlaması.

08Əsas fikirlər

  • Transplantasiya qanyaradıcı sistemi əvəz edir.
  • Leykozda adətən allogen transplantasiya istifadə olunur.
  • Donor HLA-ya görə seçilir.
  • Bərpa aylarla çəkir.

09Tez-tez verilən suallar

Transplantasiya əməliyyatdırmı?

Xeyr, hüceyrələr qan köçürülməsi kimi damar daxilinə verilir.

Donor necə tapılır?

Əvvəlcə bacı-qardaşlar yoxlanılır, sonra donor reyestrləri axtarılır.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Transplantasiya əməliyyatdırmı?

  2. Donor necə tapılır?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Stem Cell and Bone Marrow Transplants for Cancer
  2. NHS. Stem cell and bone marrow transplants
  3. Anthony Nolan. Understanding stem cell transplants
  4. NHS. Sepsis
  5. National Cancer Institute (NCI). The Genetics of Cancer
  6. National Cancer Institute (NCI). Questions to Ask about Cancer Treatment
  7. National Cancer Institute. NCI Dictionary of Cancer Terms: remission
  8. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: blast
  9. American Cancer Society. Typical Treatment of Acute Lymphocytic Leukemia
  10. National Cancer Institute (NCI). Side Effects of Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →