Suallar və cavablar

HLA nədir

HLA hüceyrələrin üzərindəki “şəxsiyyət vəsiqəsi”dir. Transplantasiya üçün donor seçərkən ən vacib göstəricidir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~1 dəq

**Şəkil 1.**Hüceyrə səthində HLA markerləri

01Qısa cavab

HLA (insan leykosit antigenləri) demək olar ki, bütün hüceyrələrin səthində olan zülallardır. İmmun sistem onlara baxaraq “öz” və “yad” hüceyrələri ayırır. Kök hüceyrə transplantasiyasında donor və xəstənin HLA-sı nə qədər uyğun olsa, rədd və transplantat-sahib xəstəliyi (GVHD) riski bir o qədər az olur. HLA genləri valideynlərdən irsən keçir, ona görə ən yaxşı uyğunluq çox vaxt bacı-qardaşlarda tapılır. HLA tipi qan və ya yanaq yaxması ilə müəyyən edilir.

02Sadə izah

HLA — hüceyrənin “bayrağı”dır.

Uyğun bayraqlar — immun sistemin sakit qalması deməkdir.

03Elmi izah

Transplantasiyada əsasən HLA-A, -B, -C, -DRB1 (bəzən -DQB1, -DPB1) lokusları yüksək dəqiqlikli tipləmə ilə müqayisə olunur; məsələn, “8/8” və ya “10/10” uyğunluq.

Haploidentik transplantasiyada yarı uyğun qohum istifadə olunur; xüsusi profilaktika ilə nəticələr bir çox hallarda yaxşıdır.

04Bədəndə nə baş verir?

Niyə vacibdir

HLA uyğun olmadıqda donorun immun hüceyrələri xəstənin toxumalarına hücum edə (GVHD) və ya xəstənin immuniteti transplantatı rədd edə bilər.

Donor necə axtarılır

Əvvəlcə bacı-qardaşlar tiplənir. Sonra milli və beynəlxalq donor reyestrləri axtarılır. Bəzən yarımuyğun qohum (valideyn, övlad) və ya göbək qanı seçilir.

**Şəkil 2.**Açar kimi uyğunluq — HLA nədir

Nə bilmək lazımdır

Qan qrupu HLA ilə eyni deyil: transplantasiyadan sonra qan qrupunuz donorunkuna dəyişə bilər. Bu normaldır.

**Şəkil 3.**Donor reyestrlərinin şəbəkəsi

05Donor uyğunluğu

Dörd addım.

1TipləməQan və ya yanaq yaxması.

2MüqayisəHLA markerləri tutuşdurulur.

3Əvvəl qohumlarBacı-qardaşlar yoxlanılır.

4Reyestr axtarışıDünya üzrə donorlar.

Daha az riskYaxşı uyğunluq ağırlaşmaları azaldır.

Daha çox seçimYarımuyğun donorlar imkanı genişləndirir.

06Əsas məqamlar cədvəldə

Mövzu	Qısa izah
Niyə vacibdir	HLA uyğun olmadıqda donorun immun hüceyrələri xəstənin toxumalarına hücum edə (GVHD) və ya xəstənin immuniteti transplantatı rədd edə bilər.
Donor necə axtarılır	Əvvəlcə bacı-qardaşlar tiplənir. Sonra milli və beynəlxalq donor reyestrləri axtarılır. Bəzən yarımuyğun qohum (valideyn, övlad) və ya göbək qanı seçilir.
Nə bilmək lazımdır	Qan qrupu HLA ilə eyni deyil: transplantasiyadan sonra qan qrupunuz donorunkuna dəyişə bilər. Bu normaldır.

07Əsas terminlər

HLA: İnsan leykosit antigenləri — hüceyrə “şəxsiyyəti”.
Haploidentik: Yarı uyğun qohum donor.
Reyestr: Könüllü donorların məlumat bazası.

08Əsas fikirlər

HLA immun “şəxsiyyət vəsiqəsi”dir.
Uyğunluq transplantasiya riskini azaldır.
Bacı-qardaşlar ilk yoxlanılır.
Yarımuyğun donorlar da mümkündür.

09Tez-tez verilən suallar

Qan qrupum fərqli olsa, donor ola bilərmi?

Bəli, HLA daha vacibdir; qan qrupu fərqi idarə olunur.

Donor olmaq ağrılıdırmı?

Əksər hallarda hüceyrələr qandan toplanır; bəzən ilikdən, anesteziya altında.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Qan qrupum fərqli olsa, donor ola bilərmi?
Donor olmaq ağrılıdırmı?

Suallarım

12Mənbələr

MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Histocompatibility antigen test
National Cancer Institute (NCI). Stem Cell and Bone Marrow Transplants for Cancer
Anthony Nolan. Understanding stem cell transplants
NHS. Stem cell and bone marrow transplants
Cancer.Net (ASCO). Talking With Family and Friends
NHS. High temperature (fever) in adults
NHS. How to wash your hands
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Peripherally inserted central catheter - dressing change
Cancer Research UK. Coping emotionally with cancer
National Cancer Institute (NCI). When Someone You Love Is Being Treated for Cancer (booklet)

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →