← Geri
Suallar və cavablar

Leykoz nədir?

Leykoz qanyaradıcı sistemin xəstəliyidir. Bu sualın qısa cavabı sadədir, amma arxasında bütöv bir proses dayanır. Burada onu addım-addım, sakit dillə izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Sümük iliyi — qanın yarandığı yer
Şəkil 1.Sümük iliyi — qanın yarandığı yer

01Qısa cavab

Leykoz sümük iliyində qan hüceyrələrini yaradan hüceyrələrin xərçəngidir. Hüceyrənin DNT-sində dəyişiklik baş verir, o, normal yetişməyi dayandırır və nəzarətsiz çoxalır. Yetişməmiş hüceyrələr ilikdə və qanda yığılır, sağlam eritrositlər, leykositlər və trombositlər üçün yer azalır. Buna görə yorğunluq, infeksiyalar və qanaxmaya meyil yaranır. Leykozun bir neçə növü var və müalicə növdən asılıdır.

02Sadə izah

Bədəndə qan daim yenilənir. Bu iş sümük iliyində — sümüklərin içindəki yumşaq toxumada gedir.

Leykozda bir qanyaradıcı hüceyrə “səhv” proqram alır və özünün çoxlu surətini yaradır. Bu surətlər işləməyi bacarmır.

Nəticədə sağlam hüceyrələr az olur: oksigen daşıyan, infeksiya ilə mübarizə aparan və qanaxmanı dayandıran hüceyrələr çatmır.

03Elmi izah

Leykoz hematopoetik kök və ya ata-ana hüceyrələrində yaranan klonal xəstəlikdir: bir hüceyrədə somatik genetik dəyişikliklər toplanır və onun nəsli üstünlük qazanır.

Hansı hüceyrə xəttinin (mieloid və ya limfoid) zədələndiyi və prosesin sürəti (kəskin və ya xroniki) dörd əsas növü — AML, ALL, CML və CLL-i müəyyən edir.

Diaqnoz qan analizi, sümük iliyi müayinəsi, axın sitometriyası və genetik testlərlə qoyulur.

04Bədəndə nə baş verir?

Qan necə yaranır

Sümük iliyində kök hüceyrələr bölünür və yetişərək üç əsas qan hüceyrəsinə çevrilir: eritrositlər oksigen daşıyır, leykositlər infeksiyalara qarşı mübarizə aparır, trombositlər qanaxmanı dayandırır. Sağlam bədəndə bu proses dəqiq tənzimlənir.

Leykozda nə dəyişir

Bir hüceyrənin genlərində dəyişiklik baş verir. Bu hüceyrə yetişmədən çoxalır və onun surətləri ilikdə yer tutur. Buna görə sağlam hüceyrələrin istehsalı azalır.

Üç əsas qan hüceyrəsi ailəsi
Şəkil 2.Üç əsas qan hüceyrəsi ailəsi

Bu nə ilə nəticələnir

Eritrositlər azaldıqda yorğunluq və solğunluq, leykositlərin işlək hissəsi azaldıqda tez-tez infeksiyalar, trombositlər azaldıqda isə asan göyərmə və qanaxma görünə bilər. Simptomlar növdən asılı olaraq tez və ya yavaş inkişaf edir.

Yetişməmiş hüceyrələr sağlam hüceyrələri sıxışdırır
Şəkil 3.Yetişməmiş hüceyrələr sağlam hüceyrələri sıxışdırır

Bu gün nə bilmək vacibdir

Leykoz yoluxucu deyil. Çox vaxt dəqiq səbəbi məlum olmur və bu, heç kimin günahı deyil. Müasir müalicə bir çox insana remissiyaya çatmağa kömək edir; plan isə hər kəs üçün fərdi qurulur.

05Bir hüceyrədən xəstəliyə

Leykozun inkişafını dörd sadə addımla təsəvvür etmək olar.

Sümük iliyi işləyir — Hər gün milyardlarla yeni qan hüceyrəsi yaranır.1Sümük iliyi işləyirHər gün milyardlarla yeni qan hüceyrəsi yaranır.
Genetik dəyişiklik — Bir hüceyrənin DNT-sində səhv yaranır.2Genetik dəyişiklikBir hüceyrənin DNT-sində səhv yaranır.
Nəzarətsiz çoxalma — Bu hüceyrə yetişmədən surətlərini artırır.3Nəzarətsiz çoxalmaBu hüceyrə yetişmədən surətlərini artırır.
Sağlam hüceyrələr azalır — İlikdə yer daralır, simptomlar başlayır.4Sağlam hüceyrələr azalırİlikdə yer daralır, simptomlar başlayır.
Anlamaq kömək edirProsesi bilən insan həkimin izahını daha asan qavrayır.
Növü dəqiqləşdirinNöv və genetik xüsusiyyətlər müalicə planını müəyyən edir.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Qan necə yaranırSümük iliyində kök hüceyrələr bölünür və yetişərək üç əsas qan hüceyrəsinə çevrilir: eritrositlər oksigen daşıyır, leykositlər infeksiyalara qarşı mübarizə aparır, trombositlər qanaxmanı dayandırır. Sağlam bədəndə bu proses dəqiq tənzimlənir.
Leykozda nə dəyişirBir hüceyrənin genlərində dəyişiklik baş verir. Bu hüceyrə yetişmədən çoxalır və onun surətləri ilikdə yer tutur. Buna görə sağlam hüceyrələrin istehsalı azalır.
Bu nə ilə nəticələnirEritrositlər azaldıqda yorğunluq və solğunluq, leykositlərin işlək hissəsi azaldıqda tez-tez infeksiyalar, trombositlər azaldıqda isə asan göyərmə və qanaxma görünə bilər. Simptomlar növdən asılı olaraq tez və ya yavaş inkişaf edir.
Bu gün nə bilmək vacibdirLeykoz yoluxucu deyil. Çox vaxt dəqiq səbəbi məlum olmur və bu, heç kimin günahı deyil. Müasir müalicə bir çox insana remissiyaya çatmağa kömək edir; plan isə hər kəs üçün fərdi qurulur.

07Əsas terminlər

Sümük iliyi
Sümüklərin içindəki yumşaq toxuma, qan hüceyrələri burada yaranır.
Blast
Yetişməmiş gənc qan hüceyrəsi.
Klon
Bir hüceyrədən yaranan eyni hüceyrələr qrupu.

08Əsas fikirlər

  • Leykoz qanyaradıcı hüceyrələrin xərçəngidir.
  • Problem sümük iliyində başlayır.
  • Sağlam qan hüceyrələri azaldığı üçün simptomlar yaranır.
  • Növ və genetika müalicəni müəyyən edir.

09Tez-tez verilən suallar

Leykoz qan xəstəliyidirmi, yoxsa xərçəng?

Hər ikisi: bu, qanyaradıcı hüceyrələrin xərçəngidir.

Ondan qorunmaq olarmı?

Əksər hallarda dəqiq səbəb bilinmir, ona görə xüsusi qorunma üsulu yoxdur.

Leykoz hamıda eyni keçirmi?

Xeyr. Növ, yaş, genetika və müalicəyə cavab gedişatı çox fərqləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Leykoz qan xəstəliyidirmi, yoxsa xərçəng?

  2. Ondan qorunmaq olarmı?

  3. Leykoz hamıda eyni keçirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Leukemia—Patient Version
  2. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Leukemia
  3. National Cancer Institute (NCI). What Is Cancer?
  4. NHS. Acute myeloid leukaemia
  5. National Cancer Institute (NCI). Common Cancer Myths and Misconceptions
  6. NHS (UK). Acute lymphoblastic leukaemia
  7. NHS (UK). Chronic lymphocytic leukaemia
  8. NHS (UK). Chronic myeloid leukaemia
  9. American Cancer Society. Risk Factors for Acute Myeloid Leukemia (AML)
  10. Cancer.Net (ASCO). Talking With Family and Friends
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →