Azərbaycan: leykoz haqqında
Azərbaycanda leykoz da dünyanın digər ölkələrində olduğu kimi diaqnoz qoyulur və beynəlxalq tövsiyələrə əsaslanan sxemlərlə müalicə olunur. Bu fəsil Azərbaycan bölməsinə girişdir: yol haradan başlayır, kim müalicə edir, nəyə hazır olmaq lazımdır və ətraflı məlumatı hansı fəsillərdə tapmaq olar.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Leykoz sümük iliyində qan hüceyrələrinin xəstəliyidir; Azərbaycanda da onun dörd əsas növü var: AML (kəskin mieloid), ALL (kəskin limfoblast), CML (xroniki mieloid) və CLL (xroniki limfositar).
Diaqnoz və müalicə əsasən Bakıdakı ixtisaslaşmış mərkəzlərdə aparılır.
İlk addım çox vaxt ümumi qan analizidir; dəyişiklik görünəndə həkim hematoloqa göndərir.
Müalicə beynəlxalq tövsiyələrə uyğun sxemlərlə aparılır və çox vaxt aylarla davam edir.
03Elmi izah
Mərkəzin yaradılması: 23 dekabr 2019-cu il tarixli Prezident Fərmanı ilə Talassemiya Mərkəzi və hematologiya üzrə elmi-tədqiqat institutu birləşdirilərək TƏBİB tabeliyində milli hematologiya mərkəzi yaradılıb.
Sığorta: Səhiyyə Nazirliyinə görə icbari tibbi sığortanın ölkə üzrə tətbiqi 2020-ci ilin yanvarında başlayıb, 1 aprel 2021-ci ildən isə bütün ərazini əhatə edir. ÜST-ün Avropa Səhiyyə Sistemləri Müşahidəçiliyinə görə paketə təcili, ilkin, ambulator və stasionar yardım daxildir.
Statistika: Beynəlxalq Xərçəng Tədqiqatları Agentliyinin (IARC) «Global Cancer Observatory» bazası hər ölkə üzrə leykoz hallarının təxmini sayını dərc edir; Azərbaycan üzrə rəqəmlər də orada qiymətləndirmə kimi verilir.
04Bədəndə nə baş verir?
Yol haradan başlayır?
Çox vaxt yorğunluq, solğunluq, tez-tez infeksiyalar, göyərmələr və ya uzun sürən qızdırma ilə. Poliklinikada və ya xəstəxanada ümumi qan analizi aparılır. Qan hüceyrələrinin sayında ciddi dəyişiklik və ya blastlar görünərsə, həkim hematoloqa göndərir.
Kim müalicə edir?
Leykozu hematoloq və ya onkohematoloq müalicə edir. Böyüklər və uşaqlar üçün ixtisaslaşmış şöbələr əsasən Bakıda yerləşir. Ətraflı siyahı «Xəstəxanalar və mərkəzlər» fəslindədir.
Hansı növ, hansı müalicə?
Kəskin leykozda müalicə adətən dərhal, xəstəxanada başlayır. Xronik leykozda isə bəzən həblərlə ambulator müalicə və ya yalnız müşahidə kifayət edir. Növlər haqqında «Leykozun növləri» bölməsinə baxın.
Bu bölmədə nə var?
Səhiyyə sistemi, hematologiya, xəstəxanalar, diaqnostika, müalicə imkanları, dərmanlar, qan köçürmə, donorluq, transplantasiya, sığorta, hüquqlar, ikinci rəy, xaricdə müalicə, xəstəxana həyatı, yerli mətbəx və qida təhlükəsizliyi, su, gigiyena, ailə, iş, psixoloji dəstək, müalicədən sonrakı həyat və təcili nömrələr.
05Azərbaycanda tipik yol
Simptomdan müalicə planına qədər.
06Əsas məqamlar cədvəldə
| Mövzu | Qısa izah |
|---|---|
 Yol haradan başlayır? | Çox vaxt yorğunluq, solğunluq, tez-tez infeksiyalar, göyərmələr və ya uzun sürən qızdırma ilə. Poliklinikada və ya xəstəxanada ümumi qan analizi aparılır. Qan hüceyrələrinin sayında ciddi dəyişiklik və ya blastlar görünərsə, həkim hematoloqa göndərir. |
 Kim müalicə edir? | Leykozu hematoloq və ya onkohematoloq müalicə edir. Böyüklər və uşaqlar üçün ixtisaslaşmış şöbələr əsasən Bakıda yerləşir. Ətraflı siyahı «Xəstəxanalar və mərkəzlər» fəslindədir. |
 Hansı növ, hansı müalicə? | Kəskin leykozda müalicə adətən dərhal, xəstəxanada başlayır. Xronik leykozda isə bəzən həblərlə ambulator müalicə və ya yalnız müşahidə kifayət edir. Növlər haqqında «Leykozun növləri» bölməsinə baxın. |
 Bu bölmədə nə var? | Səhiyyə sistemi, hematologiya, xəstəxanalar, diaqnostika, müalicə imkanları, dərmanlar, qan köçürmə, donorluq, transplantasiya, sığorta, hüquqlar, ikinci rəy, xaricdə müalicə, xəstəxana həyatı, yerli mətbəx və qida təhlükəsizliyi, su, gigiyena, ailə, iş, psixoloji dəstək, müalicədən sonrakı həyat və təcili nömrələr. |
07Əsas terminlər
- Hematoloq
- Qan xəstəlikləri üzrə həkim.
- Onkohematologiya
- Qanın bədxassəli xəstəlikləri ilə məşğul olan sahə.
- TƏBİB
- Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi — dövlət xəstəxanalarını idarə edən qurum.
- İcbari tibbi sığorta
- Dövlətin təşkil etdiyi əsas tibbi sığorta sistemi.
- Blast
- Yetişməmiş qan hüceyrəsi; leykozda çoxalır.
08Əsas fikirlər
- Əsas dövlət mərkəzi Bakıdadır.
- Mərkəz 2019-cu ildə yaradılıb.
- Yol ümumi qan analizi ilə başlayır.
- Kəskin leykoz təcili müalicə tələb edir.
- İcbari tibbi sığorta 2021-dən bütün ölkədə.
- Ödəniş detalları müəssisədə dəqiqləşdirilir.
09Tez-tez verilən suallar
Azərbaycanda leykozu müalicə etmək olarmı?
Bəli. Bakıda ixtisaslaşmış mərkəzlərdə diaqnostika, kimyaterapiya və transplantasiya aparılır. Konkret halda imkanları həkiminizlə müzakirə edin.
Rayonda yaşayıram, nə etməliyəm?
Yerli həkim qan analizini edib Bakıya göndəriş verə bilər. Müalicə zamanı Bakıda qalmaq yerini əvvəlcədən düşünün.
Uşaqlar harada müalicə olunur?
Uşaq leykozu ixtisaslaşmış uşaq hematologiya şöbələrində müalicə olunur. Həkiminiz yönləndirəcək.
Xaricə getmək lazımdırmı?
Çox hallarda yox. Bəzən, məsələn, xüsusi transplantasiya və ya test üçün müzakirə olunur. Bax: «Xaricdə müalicə».
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Azərbaycanda leykozu müalicə etmək olarmı?
Rayonda yaşayıram, nə etməliyəm?
Uşaqlar harada müalicə olunur?
Xaricə getmək lazımdırmı?
12Mənbələr
- State haematology centre (Baku). Official website (in Azerbaijani)
- Official website of the President of the Republic of Azerbaijan. Decree on the establishment of the national haematology centre, 23 December 2019 (in Azerbaijani)
- European Observatory on Health Systems and Policies (WHO). Azerbaijan: health system information and resources
- National Cancer Institute (NCI). Leukemia—Patient Version
- International Agency for Research on Cancer (IARC/WHO). Global Cancer Observatory: Cancer Today
- GOV.UK (FCDO). Azerbaijan travel advice: getting help
- GOV.UK (FCDO). Turkey travel advice: getting help
- European Commission. Cross-border healthcare — overview
- GOV.UK (FCDO). Azerbaijan travel advice: health
- National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version