← Geri
Ölkələr

Azərbaycan: diaqnostika

Leykozun diaqnozu bir analizlə qoyulmur: qan, sümük iliyi və genetik testlər bir-birini tamamlayır. Bu fəsildə Azərbaycanda diaqnostikanın adətən necə aparıldığını və hansı nəticələri istəmək lazım olduğunu izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Diaqnoz qandan sümük iliyinə, oradan genlərə doğru dəqiqləşir
Şəkil 1.Diaqnoz qandan sümük iliyinə, oradan genlərə doğru dəqiqləşir.

01Qısa cavab

Diaqnostika ümumi qan analizi ilə başlayır; dəyişikliklər olarsa, sümük iliyi aspirasiyası (və bəzən biopsiya) aparılır. Hüceyrələr mikroskopla, axın sitometriyası ilə, sitogenetik (xromosom) və FISH testləri, molekulyar (PZR və digər) testlərlə öyrənilir. Azərbaycanda əsas testlər milli hematologiya mərkəzinin laboratoriyasında aparılır; bəzi xüsusi genetik testlər üçün nümunə başqa laboratoriyaya və ya xaricə göndərilə bilər. Nəticələr leykozun növünü, risk qrupunu və müalicə planını müəyyən edir.

02Sadə izah

Ümumi qan analizi — ilk siqnal: hüceyrələrin sayı və blastların olub-olmaması.

Sümük iliyi müayinəsi diaqnozu təsdiqləyir və blastların faizini göstərir.

Genetik testlər leykozun «xarakterini» və risk qrupunu müəyyən edir.

03Elmi izah

Testlər: NCI və Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə kəskin leykozun diaqnozu üçün qan və sümük iliyi yaxmaları, axın sitometriyası (immunofenotipləmə), sitogenetika, FISH və molekulyar testlər istifadə olunur.

Sümük iliyi aspirasiyası: MedlinePlus-a görə bu, adətən çanaq sümüyündən iynə ilə az miqdarda maye sümük iliyi götürülməsidir; yerli keyitmə ilə aparılır.

04Bədəndə nə baş verir?

Testlərin ardıcıllığı

Qan analizi → sümük iliyi → axın sitometriyası → xromosom və genetik testlər. Hər addım əvvəlkini dəqiqləşdirir. Kəskin leykozda müalicə bəzən bütün genetik nəticələr gəlməmiş başlayır, sonra plan dəqiqləşdirilir.

Axın sitometriyası

Hüceyrələr lazer şüasından keçir və səthindəki «nişanlara» görə tanınır. Bu test leykozun mieloid və ya limfoid olduğunu və alt növünü göstərir.

Tünd göy fonda şəffaf kanalda firuzəyi lazer şüasından bir-bir keçən parlaq hüceyrələr.
Şəkil 2.Axın sitometriyası hüceyrələri lazer şüası ilə tanıyır.

Nümunə başqa laboratoriyaya göndərilə bilər

Bəzi nadir genetik və ya minimal qalıq xəstəlik testləri üçün nümunə ixtisaslaşmış laboratoriyaya göndərilir. Bu, nəticənin bir neçə gün və ya həftə gecikməsinə səbəb ola bilər.

Tünd göy fonda içində parlaq sınaq şüşələri olan kiçik şəffaf qutu iki laboratoriya arasında qızılı qövs boyunca hərəkət edir.
Şəkil 3.Bəzi nümunələr ixtisaslaşmış laboratoriyaya göndərilir.

05Diaqnostika dörd addımda

Qandan genlərə qədər.

Qan — Ümumi qan analizi.1QanÜmumi qan analizi.
Sümük iliyi — Aspirasiya və mikroskopiya.2Sümük iliyiAspirasiya və mikroskopiya.
Genlər — Sitogenetika, FISH, molekulyar testlər.3GenlərSitogenetika, FISH, molekulyar testlər.
Rəy — Yekun diaqnoz və risk qrupu.4RəyYekun diaqnoz və risk qrupu.
Dəqiq diaqnozLeykozun növü məlumdur.
Fərdi planMüalicə risk qrupuna uyğundur.
Tam sənədlərNəticələrin surəti əlinizdədir.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Testlərin ardıcıllığıQan analizi → sümük iliyi → axın sitometriyası → xromosom və genetik testlər. Hər addım əvvəlkini dəqiqləşdirir. Kəskin leykozda müalicə bəzən bütün genetik nəticələr gəlməmiş başlayır, sonra plan dəqiqləşdirilir.
Axın sitometriyasıHüceyrələr lazer şüasından keçir və səthindəki «nişanlara» görə tanınır. Bu test leykozun mieloid və ya limfoid olduğunu və alt növünü göstərir.
Nümunə başqa laboratoriyaya göndərilə bilərBəzi nadir genetik və ya minimal qalıq xəstəlik testləri üçün nümunə ixtisaslaşmış laboratoriyaya göndərilir. Bu, nəticənin bir neçə gün və ya həftə gecikməsinə səbəb ola bilər.

07Əsas terminlər

Aspirasiya
İynə ilə maye sümük iliyinin götürülməsi.
Axın sitometriyası
Hüceyrələri səth nişanlarına görə təyin edən test.
FISH
Xromosom dəyişikliklərini flüoresent işarələrlə göstərən test.
PZR
Gen dəyişikliklərini aşkar edən molekulyar test.

08Əsas fikirlər

  • Diaqnoz bir neçə testə əsaslanır.
  • Sümük iliyi diaqnozu təsdiqləyir.
  • Genetika risk qrupunu müəyyən edir.
  • Bəzi testlər başqa laboratoriyada edilir.
  • Bütün nəticələrin surətini saxlayın.

09Tez-tez verilən suallar

Sümük iliyi götürmək ağrılıdırmı?

Yerli keyitmə edilir; təzyiq və qısa ağrı hiss oluna bilər. Narahatlığınızı həkimə deyin.

Nəticələr nə qədər çəkir?

Qan analizi saatlar, sümük iliyi günlər, genetik testlər bəzən həftələr. Həkiminizdən dəqiq müddəti soruşun.

Testləri xaricdə təkrar etmək lazımdırmı?

Adətən yox. İkinci rəy üçün slaydlar və hesabatlar göndərilə bilər.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Sümük iliyi götürmək ağrılıdırmı?

  2. Nəticələr nə qədər çəkir?

  3. Testləri xaricdə təkrar etmək lazımdırmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
  2. American Cancer Society. Tests for Acute Myeloid Leukemia (AML)
  3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Bone marrow aspiration
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Flow cytometry
  5. State haematology centre (Baku). Official website (in Azerbaijani)
  6. National Cancer Institute (NCI). Questions to Ask Your Doctor about Your Diagnosis
  7. Ministry of Health and Medical Industry of Turkmenistan. Central medical institutions
  8. News Central Asia (nCa). Scientific and Clinical Center for Maternal and Child Health, Ashgabat, 2022
  9. Government of Turkmenistan. Construction of the International Scientific-Clinical Center of Oncology, 2026 (in Russian)
  10. Chronicles of Turkmenistan. A patient asks to be allowed to travel abroad for a bone marrow transplant, 2022 (in Russian)
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →