← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Böyümə və hormonlar

Leykoz müalicəsi bəzən uşağın böyüməsinə və hormon sisteminə təsir edir. Bu mövzuda hansı dəyişikliklərin ola biləcəyini, necə izləndiyini və nə ilə müalicə olunduğunu izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Torda yüksələn işıq xətləri.
Şəkil 1.Böyümənin izlənməsi.

01Qısa cavab

Hormonlar boyun artmasını, maddələr mübadiləsini, cinsi yetkinliyi və enerjini idarə edən kimyəvi “xəbərçilərdir”. Onları beyindəki hipofiz vəzi, qalxanvari vəz (mövzu «Hormonlar»), böyrəküstü vəzlər, yumurtalıqlar və xayalar hazırlayır. Uşaq leykozunun müalicəsinin əksəriyyəti hormonlara ciddi təsir etmir, amma bəzi müalicələr riski artırır: kəllə şüalanması (indi nadir istifadə olunur), bütün bədənin şüalanması və kök hüceyrə transplantasiyası, yüksək dozalı bəzi kemoterapiya dərmanları, uzun müddətli steroidlər. Mümkün dəyişikliklər: böyümə hormonu çatışmazlığı — boyun gözləniləndən yavaş artması; cinsi yetkinliyin erkən başlaması (xüsusən kəllə şüalanmasından sonra qızlarda) və ya gecikməsi; qalxanvari vəzin zəif işləməsi; çəki artımı və maddələr mübadiləsi dəyişiklikləri (mövzu «Çəki»); sümük sıxlığının azalması (mövzu «Qaraciyər»). Izləmə: hər görüşdə boy və çəki ölçülür və böyümə qrafikində müqayisə edilir; cinsi yetkinliyin mərhələləri yoxlanılır; lazım olsa, hormon analizləri və sümük yaşı rentgeni edilir. Risk olduqda uşaq endokrinoloquna göndəriş verilir. Müalicə: böyümə hormonu çatışmazlığında gündəlik inyeksiyalar boyun artmasına kömək edə bilər; qalxanvari vəz və cinsi hormonlar tabletlər və ya digər üsullarla əvəz oluna bilər. Bu müalicələrin seçimi və vaxtı endokrinoloq və hematoloqun birgə qərarıdır.

02Sadə izah

Hormonlar — böyümə və yetkinliyin “xəbərçiləri”.

Risk — kəllə şüalanması, transplantasiya, steroidlər.

Hər görüşdə — boy və çəki.

Lazım olsa — endokrinoloq.

Bir çox problem müalicə oluna bilər.

03Elmi izah

Endokrin gec təsirlər: NCI PDQ-ya görə endokrin problemlər uşaqlıqda xərçəng müalicəsi alanlarda ən çox rast gəlinən gec təsirlərdəndir, xüsusən kəllə şüalanması və transplantasiyadan sonra.

Böyümə hormonu: MedlinePlus böyümə hormonu çatışmazlığının yavaş boy artımı ilə özünü göstərdiyini və hormon müalicəsi ilə müalicə olunduğunu izah edir.

Izləmə: COG risk altında olan sağ qalanlarda boy, çəki və cinsi yetkinliyin müntəzəm yoxlanmasını tövsiyə edir.

Gec təsirlər: ACS böyümə və hormon dəyişikliklərinin ilkin aşkarlanmasının vacibliyini vurğulayır.

04Bədəndə nə baş verir?

Hormonlar nə edir?

Boyu, maddələr mübadiləsini, cinsi yetkinliyi və enerjini idarə edir. Onları bir neçə vəz hazırlayır.

Incə xətlərlə birləşən işıq nöqtələri.
Şəkil 3.Hormon vəzləri şəbəkəsi.

Kimdə risk yüksəkdir?

Kəllə və ya bütün bədən şüalanması, kök hüceyrə transplantasiyası, yüksək dozalı bəzi dərmanlar almış uşaqlarda.

Böyümənin izlənməsi

Hər görüşdə boy və çəki ölçülür və böyümə qrafikində müqayisə edilir. Evdə də qeydlər aparmaq olar.

Cinsi yetkinlik

Çox erkən və ya gec başlaya bilər. Həkim mərhələləri yoxlayır, lazım olsa analizlər təyin edir.

Qapı çərçivəsində işıqlı nişanlar.
Şəkil 2.Illər üzrə boyun ölçülməsi.

Müalicə

Böyümə hormonu, qalxanvari vəz və cinsi hormonların əvəzlənməsi. Seçim endokrinoloqla birlikdə edilir.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Böyümənin qorunması

Addımlar.

Ölçmə — Boy və çəki.1ÖlçməBoy və çəki.
Yetkinlik — Cinsi yetkinlik.2YetkinlikCinsi yetkinlik.
Analizlər — Hormon analizləri.3AnalizlərHormon analizləri.
Endokrinoloq — Endokrinoloq.4EndokrinoloqEndokrinoloq.
IzləməBöyümə izlənilir.
AşkarlamaProblemlər erkən tapılır.
MüalicəLazım olsa, müalicə.

06Mümkün hormon dəyişiklikləri (sadələşdirilmiş)

DəyişiklikNə ilə əlaqəli ola bilər
Yavaş boy artımıBöyümə hormonu çatışmazlığı
Erkən yetkinlikKəllə şüalanması
Gecikmiş yetkinlikYumurtalıq və ya xaya zədəsi
Yorğunluq, çəki artımıQalxanvari vəzin zəif işləməsi
Sümük zəifliyiSteroidlər, hormon çatışmazlığı

* Fərdi riskinizi müalicə xülasəniz əsasında həkim müəyyən edir.

07Əsas terminlər

Hormon
Vəzlərin hazırladığı kimyəvi xəbərçi.
Hipofiz
Beyində əsas hormon vəzi.
Endokrinoloq
Hormon mütəxəssisi.
Böyümə qrafiki
Boyu yaşla müqayisə edən cədvəl.
Sümük yaşı
Rentgenlə sümüklərin yetkinliyi.
Cinsi yetkinlik
Uşaqlıqdan yetkinliyə keçid.

08Əsas fikirlər

  • Boy və çəkini hər görüşdə ölçdürün.
  • Ölçüləri müqayisə edin.
  • Yetkinlik dəyişikliklərini həkimə deyin.
  • Müalicə xülasəsini saxlayın.
  • Lazım olsa, endokrinoloqa müraciət edin.
  • Müalicə təyin olunubsa, ona əməl edin.

09Tez-tez verilən suallar

Uşağım həmyaşıdlarından qısadır.

Boy fərqli ola bilər; həkim böyümə sürətini qiymətləndirəcək.

Böyümə hormonu təhlükəsizdirmi?

Bu, endokrinoloq və hematoloqun birgə qərarıdır.

Yetkinlik çox erkən başladı.

Həkimə deyin; müalicə mümkündür.

Hormon problemləri sonradan çıxa bilərmi?

Bəli, illər sonra da; ona görə izləmə uzun sürür.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Uşağım həmyaşıdlarından qısadır.

  2. Böyümə hormonu təhlükəsizdirmi?

  3. Yetkinlik çox erkən başladı.

  4. Hormon problemləri sonradan çıxa bilərmi?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute. Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)
  2. Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
  3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Growth hormone deficiency – children
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Growth Disorders
  5. American Cancer Society. Late Effects of Childhood Cancer Treatment
  6. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  8. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  9. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
  10. National Cancer Institute. Facing Forward: Life After Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →