← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Yeniyetmə

Yeniyetməlik özü dəyişikliklər dövrüdür, leykoz isə buna əlavə çətinliklər gətirir. Bu mövzu yeniyetmələr və valideynləri üçündür: müstəqillik, dostlar, görünüş, riskli davranışlar, emosiyalar və böyüklər klinikasına keçid.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Pəncərə yanında qulaqcıqlar.
Şəkil 1.Yeniyetmənin öz məkanı.

01Qısa cavab

Yeniyetmə üçün dostlar, müstəqillik və “özü olmaq” xüsusilə vacibdir. Müalicə isə bunları müvəqqəti əlindən ala bilər: məktəb və dostlardan uzaq düşmək, görünüşün dəyişməsi (saç tökülməsi, çəki dəyişməsi), valideynlərdən yenidən asılı olmaq. Müalicədən sonra bəzi yeniyetmələr həmyaşıdlarından “fərqli” hiss edir, bəziləri isə həyata daha böyük həvəslə qayıdır. NCI yeniyetmə və gənc böyükləri (AYA) xüsusi ehtiyacları olan qrup kimi ayırır. Kömək edən addımlar: yeniyetməni öz sağlamlığı barədə qərarlara cəlb edin — həkimlə özü danışsın, suallar versin, dərmanlarını özü idarə etməyi öyrənsin. Dostlarla əlaqə — mesajlar, görüşlər, birgə fəaliyyətlər — emosional sağlamlıq üçün vacibdir. Görünüş dəyişiklikləri barədə açıq danışın; çox vaxt onlar müvəqqətidir. Riskli davranışlar: siqaret, vape, alkoqol və narkotiklər müalicədən sonra orqanlar üçün xüsusilə zərərlidir (mövzu «Tütün və spirtli içkilər haqqında məlumat»); günəşdən qorunma, təhlükəsiz cinsi davranış və peyvəndlər də vacibdir. Emosiyalar: qəzəb, kədər, narahatlıq və ya özünü tək hiss etmək normaldır, amma uzun sürərsə, psixoloqa müraciət etmək lazımdır (mövzu «Travmatik xatirələr»). Fertillik barədə suallar bu yaşda yarana bilər (mövzu «Uşaqlıqda müalicədən sonra fertillik»). Nəhayət, 18 yaşa yaxın uşaq klinikasından böyüklər klinikasına keçid planlaşdırılır: yeniyetmə müalicə xülasəsini (mövzu «Ailə üçün uzunmüddətli bələdçi») və izləmə planını bilməlidir.

02Sadə izah

Yeniyetmə üçün dostlar və müstəqillik vacibdir.

Qərarlara yeniyetməni cəlb edin.

Riskli davranışlar xüsusilə zərərlidir.

Uzun sürən kədər — psixoloqa müraciət.

Böyüklər klinikasına keçid planlaşdırılır.

03Elmi izah

AYA: NCI 15–39 yaşlı xəstələrin tibbi, emosional və sosial ehtiyaclarının fərqli olduğunu və xüsusi dəstək tələb etdiyini qeyd edir.

Yeniyetmə sağlamlığı: MedlinePlus yeniyetməlikdə emosional sağlamlığın, riskli davranışlardan qorunmanın və yuxunun vacibliyini vurğulayır.

Gec təsirlər: NCI PDQ yeniyetməlikdə görünən gec təsirlər — böyümə, hormonlar, öyrənmə — barədə məlumat verir.

Keçid: COG və ACS uşaq klinikasından böyüklər xidmətinə planlı keçidi və müalicə xülasəsinin saxlanmasını tövsiyə edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Niyə xüsusilə çətindir?

Dostlardan uzaqlıq, görünüş dəyişiklikləri və yenidən asılılıq yeniyetməlik ehtiyacları ilə toqquşur.

Öz səsin

Həkimlə özün danış, suallar ver, dərmanlarını idarə etməyi öyrən. Bu, sənin sağlamlığındır.

Dostlar

Mesajlar, görüşlər, birgə fəaliyyətlər. Nə qədər danışmaq istədiyini özün seç.

Yataqda işıqlı ekranlı telefon.
Şəkil 2.Dostlarla əlaqə — Yeniyetmə

Riskli davranışlar

Siqaret, vape, alkoqol, narkotiklər ürəyə, ağciyərə və qaraciyərə əlavə zərər verir. Günəşdən qorun.

Böyüklərə keçid

Müalicə xülasəni və izləmə planını bil. Keçidi tədricən, komanda ilə birlikdə planla.

Yan-yana iki işıqlı sükan.
Şəkil 3.Sağlamlıq məsuliyyətinin ötürülməsi.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Yeniyetməlik və sağlamlıq

Addımlar.

Səs — Öz sözünüz.1SəsÖz sözünüz.
Dostlar — Dostlarla əlaqə.2DostlarDostlarla əlaqə.
Məsuliyyət — Sağlamlığınıza məsuliyyət.3MəsuliyyətSağlamlığınıza məsuliyyət.
Keçid — Böyüklər klinikasına keçid.4KeçidBöyüklər klinikasına keçid.
MüstəqillikYeniyetmə qərarlarda iştirak edir.
DostlarSosial həyat bərpa olunur.
KeçidBöyüklər xidmətinə hamar keçid.

06Yeniyetmənin sağlamlıq bacarıqları (sadələşdirilmiş)

BacarıqNümunə
Həkimlə danışmaqÖzü suallar vermək
DərmanlarQəbulu özü idarə etmək
Müalicə xülasəsiOnu bilmək və saxlamaq
GörüşlərÖzü yadda saxlamaq
Kömək istəməkKimə müraciət edəcəyini bilmək

* Bacarıqları tədricən, valideynlərin dəstəyi ilə öyrənmək olar.

07Əsas terminlər

AYA
Yeniyetmələr və gənc böyüklər.
Keçid
Uşaq klinikasından böyüklərə keçmək.
Müalicə xülasəsi
Alınan müalicənin yazılı icmalı.
Vape
Elektron siqaret.
Müstəqillik
Öz qərarlarını vermək.
Gec təsir
Illər sonra yaranan problem.

08Əsas fikirlər

  • Öz sağlamlığın barədə danış.
  • Dostlarla əlaqəni saxla.
  • Riskli davranışlardan çəkin.
  • Hisslərini gizlətmə.
  • Müalicə xülasəni bil.
  • Keçidi planla.

09Tez-tez verilən suallar

Dostlara deməliyəmmi?

Nə qədər danışmaq istədiyini özün seç.

Saçlarım çıxacaqmı?

Çox vaxt bəli; bu barədə həkimdən soruş.

Alkoqol bir az olarmı?

Bu barədə həkimlə açıq danış; risklər var (mövzu «Tütün və spirtli içkilər haqqında məlumat»).

Kiminlə danışa bilərəm?

Həkim, psixoloq, etibar etdiyin böyük.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Dostlara deməliyəmmi?

  2. Saçlarım çıxacaqmı?

  3. Alkoqol bir az olarmı?

  4. Kiminlə danışa bilərəm?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute. Adolescents and Young Adults with Cancer
  2. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Teen Health
  3. National Cancer Institute. Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)
  4. Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
  5. American Cancer Society. Late Effects of Childhood Cancer Treatment
  6. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  8. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  9. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
  10. National Cancer Institute. Facing Forward: Life After Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →