← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Xroniki GVHD

Xroniki “transplantat əleyhinə sahib” xəstəliyi (GVHD) donor kök hüceyrə transplantasiyasından sonra yarana bilən vəziyyətdir. Bu mövzuda onun nə olduğunu, hansı orqanlara təsir etdiyini, əlamətlərini və necə müalicə olunduğunu izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~3 dəq
Donor hüceyrələri bədən toxumalarına reaksiya verə bilər
Şəkil 1.Donor hüceyrələri bədən toxumalarına reaksiya verə bilər.

01Qısa cavab

Allogen (donordan) transplantasiyadan sonra donorun immun hüceyrələri yeni immun sistemi qurur. Bəzən bu hüceyrələr bədənin toxumalarını “yad” kimi qəbul edib onlara hücum edir — bu, GVHD adlanır. Kəskin GVHD adətən ilk 100 gündə, xroniki GVHD isə adətən 100 gündən sonra, çox vaxt 3–6 ay ərzində, bəzən daha gec başlayır. Xroniki GVHD bir çox orqana təsir edə bilər: dəri (quruluq, rəng dəyişikliyi, sərtləşmə), gözlər (quruluq, mövzu «Gözlər»), ağız (yaralar, quruluq, mövzu «Dişlər»), ağciyərlər (nəfəs darlığı), həzm sistemi və qaraciyər, oynaqlar və əzələlər, cinsiyyət orqanları (mövzu «Cinsi sağlamlıq»). O, yüngüldən ağıra qədər ola bilər. Yüngül GVHD-nin bir faydası da var: donor hüceyrələri qalan leykoz hüceyrələrinə də hücum edə bilər (“transplantat əleyhinə leykoz” effekti). Müalicə adətən steroidlərlə başlayır, lazım olduqda digər immunosupressiv dərmanlar, hədəfli dərmanlar (məsələn, ruksolitinib) və ya fotoferez əlavə olunur. Müalicə aylarla və ya illərlə davam edə bilər; erkən aşkarlama ciddi fəsadların qarşısını almağa kömək edir.

02Sadə izah

GVHD — donor hüceyrələrinin bədənə reaksiyası.

Xroniki forma — adətən 100 gündən sonra.

Təsir edə bilər — dəri, göz, ağız, ağciyər, qaraciyər, oynaqlar.

Müalicə — steroidlər və digər dərmanlar.

Erkən aşkarlama — fəsadları azaldır.

03Elmi izah

Vaxt: NMDP-yə görə xroniki GVHD adətən transplantasiyadan 3–6 ay sonra başlayır, amma əlamətlər daha tez və ya gec yarana bilər; allogen transplantasiya almış insanların çoxunda müəyyən əlamətlər olur.

Müalicə: CRUK-a görə xroniki GVHD müalicəsi adətən steroidlərlə, bəzən siklosporinlə birlikdə başlayır; digər seçimlərə ruksolitinib, sirolimus, rituksimab, mikofenolat və ekstrakorporal fotoferez (ECP) daxildir.

Faydalı effekt: CRUK və NMDP qeyd edir ki, donor hüceyrələri leykoz hüceyrələrinə də hücum edə bilər; ona görə məqsəd GVHD-ni tam yox etmək deyil, ciddi formaları idarə etməkdir.

Infeksiya riski: MedlinePlus və NCI-yə görə GVHD müalicəsi immuniteti zəiflədir; infeksiyaların qarşısını alan dərmanlar və peyvəndlər planı vacibdir.

04Bədəndə nə baş verir?

GVHD nədir?

Donorun immun hüceyrələri bədəninizin bəzi toxumalarını “yad” sayıb onlara hücum edir. Bu, yalnız donordan transplantasiyadan sonra olur.

Hansı orqanlara təsir edir?

Ən çox dəri, ağız və gözlər; həmçinin ağciyərlər, mədə-bağırsaq, qaraciyər, oynaqlar və cinsiyyət orqanları.

Xroniki GVHD bir çox orqana təsir edə bilər
Şəkil 2.Xroniki GVHD bir çox orqana təsir edə bilər.

Erkən əlamətlər

Dəridə quruluq, səpgi və ya sərtləşmə, quru və qıcıqlanmış gözlər, ağızda yaralar və ya ədviyyəli yeməyə həssaslıq, nəfəs darlığı, oynaqlarda sərtlik, çəki itkisi.

Müalicə

Steroidlər və digər immun sistemini sakitləşdirən dərmanlar; yerli müalicələr (göz damcıları, dəri kremləri, ağız yaxalama vasitələri), fizioterapiya. Dərmanlar təyin olunduğu kimi qəbul edilməlidir.

Hüceyrələri sakitləşdirən mavi dalğa.
Şəkil 3.Müalicə immun reaksiyanı sakitləşdirir.

Gündəlik qayğı

Günəşdən qorunun və dərini nəmləndirin, ağız və göz gigiyenasına diqqət edin, hərəkətli qalın, peyvənd planını həkimlə izləyin, yeni əlamətləri dərhal bildirin.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Xroniki GVHD ilə yaşamaq

Addımlar.

Izləyin — Dəri, göz, ağız dəyişiklikləri.1IzləyinDəri, göz, ağız dəyişiklikləri.
Zəng edin — Transplantasiya komandasına dərhal.2Zəng edinTransplantasiya komandasına dərhal.
Dərmanlar — Təyin olunduğu kimi qəbul edin.3DərmanlarTəyin olunduğu kimi qəbul edin.
Qoruma — Günəşdən qoruma, nəmləndirmə.4QorumaGünəşdən qoruma, nəmləndirmə.
Erkən aşkarlamaƏlamətlər tez tapılır.
NəzarətReaksiya sakitləşir.
QorumaInfeksiyalar azalır.

06Xroniki GVHD-nin təsir etdiyi sahələr (sadələşdirilmiş)

SahəMümkün əlamətlərKim kömək edir
DəriQuruluq, rəng dəyişikliyi, sərtləşməDermatoloq
GözQuruluq, qum hissiOftalmoloq
AğızYaralar, quruluqStomatoloq
AğciyərNəfəs darlığı, öskürəkPulmonoloq
Oynaqlar, əzələlərSərtlik, hərəkət məhdudluğuFizioterapevt

* Müalicəni transplantasiya komandası koordinasiya edir.

07Əsas terminlər

GVHD
Transplantat əleyhinə sahib xəstəliyi.
Allogen transplantasiya
Donordan kök hüceyrə köçürülməsi.
Immunosupressiya
Immun sistemini zəiflədən müalicə.
Steroid
Iltihabı və immun reaksiyanı azaldan dərman.
Fotoferez (ECP)
Qan hüceyrələrinin işıqla müalicəsi.
Transplantat əleyhinə leykoz
Donor hüceyrələrinin leykoza hücumu.

08Əsas fikirlər

  • Xroniki GVHD tez-tez olur.
  • Erkən əlamətləri bilin.
  • Yeni əlamətləri dərhal bildirin.
  • Dərmanları özbaşına dayandırmayın.
  • Infeksiyadan qorunun.
  • Günəşdən qorunun.

09Tez-tez verilən suallar

Xroniki GVHD keçəcəkmi?

Çox insanda müalicə ilə zamanla sakitləşir və dərmanlar azaldılır; müddət fərdidir.

Yüngül GVHD-nin faydası varmı?

Bəli, donor hüceyrələri leykozla da mübarizə apara bilər.

Steroidlərin yan təsirləri necə?

Həkim sümük, şəkər və təzyiqi izləyir; dozanı yalnız o dəyişir.

Peyvənd olunmaq olarmı?

Bəli, transplantasiya komandasının planına görə; canlı peyvəndlər yalnız icazə ilə.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Xroniki GVHD keçəcəkmi?

  2. Yüngül GVHD-nin faydası varmı?

  3. Steroidlərin yan təsirləri necə?

  4. Peyvənd olunmaq olarmı?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. Cancer Research UK. Graft versus host disease (GvHD)
  2. Cancer Research UK. Treatment for chronic GvHD
  3. NMDP. Living Now: What is Chronic GVHD?
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Graft-versus-host disease
  5. National Cancer Institute. Stem Cell Transplants in Cancer Treatment
  6. Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
  7. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  8. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  9. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  10. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →