← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

İkinci xərçəng riski

Leykozdan sağ qalan bəzi insanlarda illər sonra başqa, yeni xərçəng yarana bilər. Bu mövzuda bu riskin nədən asılı olduğunu, nə qədər olduğunu və hansı müayinələrin kömək etdiyini sakit şəkildə izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~3 dəq
Sakit dəniz üzərində işıq saçan mayak.
Şəkil 1.Uzunmüddətli izləmə ayıqlıq deməkdir.

01Qısa cavab

İkinci xərçəng — əvvəlki leykozun qayıdışı (residiv) deyil, tamamilə yeni bir xərçəngdir. Onun riski bəzi müalicələrdən sonra bir qədər artır, amma əksər sağ qalanlarda ikinci xərçəng heç vaxt yaranmır. Risk əsasən üç amildən asılıdır. Şüa: kəllə şüasından sonra beyin şişləri, boyun şüasından sonra tiroid xərçəngi (mövzu «Qalxanabənzər vəz»), bütün bədən şüasından sonra dəri, döş, tiroid və digər xərçənglər; bu xərçənglər adətən şüa sahəsində və illər sonra (çox vaxt 10 ildən çox) yaranır. Kimyaterapiya: alkilləşdirici dərmanlar və topoizomeraza inhibitorları (məsələn, etopozid) nadir hallarda ikinci leykoz və ya miyelodisplastik sindroma səbəb ola bilər; bunlar adətən müalicədən sonrakı ilk illərdə olur. Transplantasiya və xroniki GVHD: ağız və dəri xərçəngi riski artır (mövzu «Xroniki GVHD»). İrsi meyl və həyat tərzi (tütün, günəş) də rol oynayır. COG riskə uyğun skrininq tövsiyə edir: illik dəri və boyun müayinəsi, döş qəfəsinə şüa almış qadınlarda erkən yaşdan döş skrininqi, lazım olduqda digər testlər.

02Sadə izah

İkinci xərçəng — residiv deyil, yeni xərçəng.

Risk kiçikdir, çoxunda heç vaxt olmur.

Əsas amillər — şüa, bəzi kimyaterapiya, transplantasiya.

Şüa ilə bağlı xərçənglər — illər sonra, şüa sahəsində.

Kömək — riskə uyğun skrininq, sağlam həyat.

03Elmi izah

Şüa: NCI-yə görə şüa ilə bağlı ikinci xərçənglər (dəri, tiroid, döş, beyin) adətən şüa sahəsində yaranır və risk şüa dozası, gənc yaş və keçən vaxtla artır.

Kimyaterapiya: NCI və ACS alkilləşdirici dərmanlar və topoizomeraza II inhibitorlarından sonra ikinci AML və miyelodisplastik sindrom riskini qeyd edir; bu, nadirdir və adətən ilk 10 ildə baş verir.

Transplantasiya: NCI-yə görə bütün bədən şüası və xroniki GVHD transplantasiyadan sonra bərk şişlərin, xüsusən ağız və dəri xərçənginin riskini artırır.

Skrininq: COG riskə əsaslanan müayinəni tövsiyə edir — məsələn, döş qəfəsinə şüa almış qadınlarda 25 yaşdan və ya şüadan 8 il sonra illik döş MRT və mammoqrafiya.

04Bədəndə nə baş verir?

İkinci xərçəng nədir?

Bu, ilk leykozdan sonra yaranan yeni, fərqli xərçəngdir. O, leykozun qayıtması demək deyil.

Diqqət dairəsində tapılan kiçik hüceyrə qrupu.
Şəkil 2.Dəyişiklikləri erkən tapmaq vacibdir.

Riskə nə təsir edir?

Şüanın yeri və dozası, alkilləşdirici dərmanlar və etopozid kimi bəzi kimyaterapiya dərmanları, transplantasiya, irsi meyl və həyat tərzi.

Nə vaxt yarana bilər?

Ikinci leykoz adətən müalicədən sonrakı ilk illərdə, şüa ilə bağlı bərk şişlər isə çox vaxt 10 ildən sonra.

Hansı müayinələr kömək edir?

Riskə görə: illik dəri və boyun müayinəsi, döş qəfəsinə şüa almış qadınlarda erkən döş skrininqi, qan analizləri, lazım olduqda digər testlər. Cədvəli həkiminiz müəyyən edir.

Riski nə azalda bilər?

Tütün çəkməmək, spirtli içkiləri məhdudlaşdırmaq, günəşdən qorunmaq, fiziki aktivlik, sağlam çəki və müayinə cədvəlinə əməl etmək.

Yarpaq, kölgə və yol simvollarından qalxan.
Şəkil 3.Sağlam vərdişlər riski azaldır.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Ikinci xərçəngə qarşı ayıqlıq

Addımlar.

Bilin — Müalicə xülasənizi saxlayın.1BilinMüalicə xülasənizi saxlayın.
Skrininq — Cədvələ əməl edin.2SkrininqCədvələ əməl edin.
Yoxlayın — Dəri və boyunu yoxlayın.3YoxlayınDəri və boyunu yoxlayın.
Sağlam həyat — Tütünsüz, günəşdən qorunaraq.4Sağlam həyatTütünsüz, günəşdən qorunaraq.
Erkən aşkarlamaDəyişikliklər tez tapılır.
QorumaRisk azalır.
RahatlıqPlan aydındır.

06İkinci xərçəng: amillər və müayinə (sadələşdirilmiş)

AmilMümkün riskMüayinə
Kəllə şüasıBeyin şişləriNevroloji müayinə, şikayət olduqda MRT
Boyun şüası, bütün bədən şüasıTiroid xərçəngiBoyun müayinəsi
Döş qəfəsinə şüaDöş xərçəngiErkən döş skrininqi
Alkilləşdirici dərmanlar, etopozidIkinci leykoz (nadir)Qan analizləri
Transplantasiya, xroniki GVHDAğız və dəri xərçəngiDəri və ağız müayinəsi

* Fərdi cədvəlinizi həkiminiz qurur.

07Əsas terminlər

İkinci xərçəng
İlk xərçəngdən sonra yaranan yeni xərçəng.
Residiv
Eyni xərçəngin qayıtması.
Skrininq
Əlamət yaranmamış müayinə.
Miyelodisplastik sindrom
Sümük iliyinin qan hüceyrələrini düzgün yaratmadığı vəziyyət.
Alkilləşdirici dərman
Bir növ kimyaterapiya dərmanı.
Şüa sahəsi
Şüanın verildiyi bədən hissəsi.

08Əsas fikirlər

  • Ikinci xərçəng residiv deyil.
  • Risk adətən kiçikdir.
  • Müalicə xülasənizi saxlayın.
  • Skrininq cədvəlinə əməl edin.
  • Tütündən uzaq durun.
  • Yeni əlamətləri bildirin.

09Tez-tez verilən suallar

Mənim riskim nə qədərdir?

Bu, aldığınız müalicədən asılıdır; həkiminiz fərdi riskinizi izah edə bilər.

Ikinci xərçəngin qarşısını almaq olarmı?

Riski tam yox etmək olmur, amma sağlam həyat və müayinə onu azaldır və erkən aşkarlamağa kömək edir.

Hansı əlamətlərə diqqət etməliyəm?

Yeni düyün, sağalmayan yara, dəridə dəyişən ləkə, izah olunmayan arıqlama və ya yorğunluq.

Övladlarım üçün də risk varmı?

Adətən yox; irsi sindrom şübhəsi varsa, genetik məsləhət kömək edir.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Mənim riskim nə qədərdir?

  2. Ikinci xərçəngin qarşısını almaq olarmı?

  3. Hansı əlamətlərə diqqət etməliyəm?

  4. Övladlarım üçün də risk varmı?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
  2. National Cancer Institute. Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)
  3. American Cancer Society. Second Cancers in Adults
  4. National Cancer Institute (NCI). Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)–Patient Version
  5. National Cancer Institute. Stem Cell Transplants in Cancer Treatment
  6. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  8. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  9. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
  10. National Cancer Institute. Facing Forward: Life After Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →