Müalicədən sonra və remissiya

Neyropatiya

Periferik neyropatiya əl və ayaqlara gedən sinirlərin zədələnməsidir. Bu mövzuda onun leykoz müalicəsindən sonra necə hiss edildiyini, nə qədər davam edə biləcəyini və gündəlik həyatda nəyin kömək etdiyini izah edirik.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~2 dəq

Barmaq və ayaq uclarında sərin işıq qığılcımları. — **Şəkil 1.**Neyropatiya barmaqlarda və ayaqlarda hiss olunur.

01Qısa cavab

Periferik sinirlər beyindən və onurğa beynindən əl-ayağa, dəriyə və əzələlərə siqnal ötürür. Bəzi leykoz dərmanları bu sinirlərə zərər verə bilər: ən çox vinkristin (ALL müalicəsində), həmçinin bortezomib, bəzi hədəfli dərmanlar və nadir hallarda digərləri. Əlamətlər adətən barmaq uclarından və ayaqlardan başlayır: karıncalanma, keyləşmə, yanma, sancma ağrısı, istiyə və soyuğa həssaslığın dəyişməsi, düymə bağlamaqda çətinlik, büdrəmə və tarazlıq problemləri. Vinkristin həm də qəbizlik, çənə ağrısı və ya səsin xırıltılı olmasına səbəb ola bilər. Əksər insanlarda neyropatiya dərman dayandırıldıqdan sonra aylar ərzində tədricən yaxşılaşır, amma bəzilərində uzun müddət qala bilər. Kömək edən üsullar: fizioterapiya və tarazlıq məşqləri, peşə terapiyası, ağrı üçün həkimin təyin etdiyi dərmanlar, ayaqların qorunması və evdə təhlükəsizlik. Şəkərli diabet, spirtli içkilər və vitamin B12 çatışmazlığı neyropatiyanı ağırlaşdıra bilər, ona görə həkim bunları da yoxlayır.

02Sadə izah

Neyropatiya — periferik sinirlərin zədəsi.

Əsas səbəb — vinkristin, həmçinin bortezomib.

Əlamətlər — karıncalanma, keyləşmə, ağrı, tarazlıq.

Çox vaxt tədricən yaxşılaşır.

Kömək — fizioterapiya, ağrı müalicəsi, ayaq qayğısı.

03Elmi izah

Səbəblər: NCI-yə görə vinkristin, bortezomib və bəzi digər dərmanlar periferik neyropatiyaya səbəb olur; risk ümumi dozadan və diabet kimi əvvəlki vəziyyətlərdən asılıdır.

Gedişat: NCI və COG qeyd edir ki, vinkristinlə əlaqəli neyropatiya çox vaxt müalicədən sonra aylar ərzində yaxşılaşır, amma bəzi uşaq və böyüklərdə qalıcı əlamətlər ola bilər.

Diaqnoz: NINDS və MedlinePlus-a görə həkim reflekslər, hissiyyat və gücü yoxlayır; lazım olduqda sinir keçiriciliyi testi və digər səbəblər (diabet, B12) üçün qan analizi edilir.

Müalicə: NHS və NCI-yə görə neyropatik ağrı üçün xüsusi dərmanlar, fizioterapiya və tarazlıq məşqləri kömək edir; adi ağrıkəsicilər çox vaxt az təsir edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Bu nə hissdir?

Əlcək və ya corab geyinmiş kimi keylik, “iynə-sancma”, yanma, elektrik cərəyanı kimi ağrılar. Kiçik əşyaları tutmaq çətinləşə bilər.

Niyə baş verir?

Bəzi dərmanlar uzun sinir liflərinə zərər verir. Ən uzun liflər ayaqlara getdiyi üçün əlamətlər çox vaxt orada başlayır.

Keçəcəkmi?

Sinirlər yavaş bərpa olunur. Çox insanda əlamətlər aylar ərzində azalır; bəzilərində qalıcı ola bilər, amma onları idarə etmək mümkündür.

Tədricən yenidən parlayan sinir lifi. — **Şəkil 2.**Sinirlər yavaş-yavaş bərpa olunur.

Gündəlik təhlükəsizlik

Evdə yolları sərbəst saxlayın, yaxşı işıqlandırma və tutacaqlar qoyun, rahat və qapalı ayaqqabı geyinin, isti suya diqqət edin.

Tutacaqlı, işıqlı və sərbəst dəhliz. — **Şəkil 3.**Təhlükəsiz ev yıxılmanın qarşısını alır.

Müalicə və reabilitasiya

Fizioterapevt güc və tarazlıq məşqləri öyrədir, peşə terapevti gündəlik işlər üçün vasitələr təklif edir. Ağrı üçün dərmanı yalnız həkim təyin edir.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Neyropatiya ilə yaşamaq

Addımlar.

1Ayaqları yoxlayınHər gün ayaqlara baxın.

2QoruyunSuyun istiliyini yoxlayın.

3HərəkətTarazlıq və güc məşqləri.

4BildirinPisləşməni həkimə deyin.

HissiyyatƏlamətlər azalır.

TarazlıqYıxılma riski azalır.

TəhlükəsizlikYaralanmalar qarşısı alınır.

06Neyropatiya: əlamətlər və kömək (sadələşdirilmiş)

Əlamət	Nə kömək edir	Kim kömək edir
Karıncalanma, keyləşmə	Qoruma, izləmə	Həkim
Yanma, ağrı	Neyropatik ağrı dərmanları	Həkim
Tarazlıq problemi	Məşqlər, evdə təhlükəsizlik	Fizioterapevt
Incə hərəkətlərdə çətinlik	Köməkçi vasitələr	Peşə terapevti

* Müalicəni həkiminiz seçir.

07Əsas terminlər

Periferik neyropatiya: Əl-ayağa gedən sinirlərin zədəsi.
Vinkristin: Neyropatiyaya səbəb ola bilən kimyaterapiya dərmanı.
Neyropatik ağrı: Sinir zədəsindən yaranan ağrı.
Sinir keçiriciliyi testi: Sinirlərin işini ölçən test.
Fizioterapiya: Hərəkət və güc üçün müalicə.
Peşə terapiyası: Gündəlik işlərə uyğunlaşma üzrə dəstək.

08Əsas fikirlər

Neyropatiya tez-tez olur.
Çox vaxt yaxşılaşır.
Hər gün ayaqlara baxın.
Suyun istiliyini yoxlayın.
Tarazlıq məşqləri edin.
Pisləşməni bildirin.

09Tez-tez verilən suallar

Neyropatiya nə qədər davam edir?

Çox vaxt aylar ərzində azalır; bəzən uzun müddət qalır.

Hansı ağrıkəsici kömək edir?

Sinir ağrısı üçün xüsusi dərmanlar var; onları həkim seçir.

İdman etmək təhlükəsizdirmi?

Bəli, uyğun məşqlər faydalıdır; fizioterapevtlə başlayın.

Vitaminlər kömək edərmi?

Çatışmazlıq varsa; həkimin yoxlaması lazımdır.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Neyropatiya nə qədər davam edir?
Hansı ağrıkəsici kömək edir?
İdman etmək təhlükəsizdirmi?
Vitaminlər kömək edərmi?
Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

National Cancer Institute. Nerve Problems (Peripheral Neuropathy) and Cancer Treatment
National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Peripheral Neuropathy
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Peripheral Nerve Disorders
NHS. Peripheral neuropathy
Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
National Cancer Institute (NCI). Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)–Patient Version
National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →