Müalicədən sonra və remissiya

Dişlər

Leykoz müalicəsi, xüsusən uşaqlıqda alınıbsa, dişlərin inkişafına və ağız sağlamlığına illər sonra da təsir edə bilər. Bu mövzuda mümkün dəyişiklikləri və dişləri necə qorumağı izah edirik.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~2 dəq

Qövs şəklində parlayan diş formaları. — **Şəkil 1.**Sağlam dişlər — Dişlər

01Qısa cavab

Dişlər uşaqlıqda, təxminən 12–14 yaşa qədər formalaşır. Bu dövrdə kimyaterapiya və ya baş-boyun şüası alınıbsa, inkişaf edən dişlərə təsir edə bilər: kökləri qısa və ya nazik ola bilər, bəzi dişlər çıxmaya bilər, dişlər kiçik ola və ya minada ləkələr yarana bilər. Bu təsirlər 5 yaşdan kiçik uşaqlarda daha çox görülür. Bütün bədən şüası, baş-boyun şüası və xroniki GVHD tüpürcək vəzilərinə təsir edib ağız quruluğuna səbəb ola bilər; tüpürcək dişləri qoruduğu üçün quruluq kariyes riskini artırır. Xroniki GVHD ağızda yaralar və həssaslıq da yarada bilər (mövzu «Xroniki GVHD»). COG müalicədən sonra hər 6 ayda bir stomatoloji müayinə və təmizləmə tövsiyə edir; şüa almış şəxslərdə ftorla əlavə qoruma faydalı ola bilər. Gündəlik qayğı: gündə iki dəfə ftorlu pasta ilə fırçalamaq, diş sapı, şirin içki və qəlyanaltıları azaltmaq, su içmək.

02Sadə izah

Uşaqlıqda müalicə diş inkişafına təsir edə bilər.

Mümkün — qısa köklər, çatışmayan dişlər, mina ləkələri.

Şüa və GVHD — ağız quruluğu.

Quruluq kariyes riskini artırır.

Nəzarət — 6 ayda bir stomatoloq.

03Elmi izah

Diş inkişafı: COG-a görə 5 yaşdan kiçik yaşda kimyaterapiya və baş-boyun şüası diş köklərinin qısalmasına, dişlərin olmamasına və mina pozğunluğuna səbəb ola bilər.

Ağız quruluğu: NIDCR-ə görə tüpürcək qidaları yuyur, turşuları neytrallaşdırır və dişləri qoruyur; onun azalması kariyes və infeksiya riskini artırır.

Transplantasiyadan sonra: NCI-yə görə xroniki GVHD ağız selikli qişasına və tüpürcək vəzilərinə təsir edə bilər; müntəzəm stomatoloji baxış lazımdır.

Qoruma: COG hər 6 ayda bir stomatoloji müayinə və təmizləməni tövsiyə edir; stomatoloq lazım olduqda əlavə ftor qoruması təklif edə bilər.

04Bədəndə nə baş verir?

Dişlər necə inkişaf edir?

Daimi dişlər uşaqlıqda çənənin içində formalaşır, sonra kökləri böyüyür və dişlər çıxır.

Müalicə nəyi dəyişə bilər?

Inkişaf dövründə alınan müalicə köklərin qısa və ya nazik olmasına, bəzi dişlərin çıxmamasına və ya minanın zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Kökləri aşağı uzanan diş forması. — **Şəkil 2.**Diş kökləri uşaqlıqda inkişaf edir.

Ağız quruluğu

Bütün bədən şüası, baş-boyun şüası və xroniki GVHD tüpürcəyi azalda bilər. Tüpürcək dişləri qoruyur, ona görə quruluq kariyesə zəmin yaradır.

Diş üzərində axan işıq damcıları. — **Şəkil 3.**Tüpürcək dişləri qoruyur.

Stomatoloq nə edir?

Dişləri və ağzı müayinə edir, lazım olduqda rentgen çəkir, təmizləyir və ftorla qoruma təklif edir. Ortodontik müalicədən əvvəl kökləri qiymətləndirir.

Evdə qayğı

Gündə iki dəfə ftorlu pasta ilə yumşaq fırçalama, diş sapı, su içmək, şirin içki və qəlyanaltıları azaltmaq, tütündən imtina.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Dişlərin qorunması

Addımlar.

1FırçalayınGündə iki dəfə, ftorlu pasta.

2NəmləndirinAğız quruluğunda su için.

3Stomatoloq6–12 ayda bir müayinə.

4SeçimŞirin içkiləri azaldın.

DişlərDişlər sağlam qalır.

NəmlikQuruluq azalır.

RahatlıqAğız sağlamdır.

06Dişlərə gec təsirlər (sadələşdirilmiş)

Problem	Səbəb	Nə edilir
Qısa diş kökləri	Uşaqlıqda müalicə	Rentgen, ortodontdan əvvəl qiymətləndirmə
Çatışmayan dişlər	Uşaqlıqda müalicə	Stomatoloq planı
Ağız quruluğu	Şüa, xroniki GVHD	Su, stomatoloq, həkim
Kariyes	Quruluq, şirinlər	Ftor, müntəzəm baxış

* Müayinə tezliyini stomatoloq və həkiminiz müəyyən edir.

07Əsas terminlər

Mina: Dişin sərt xarici qatı.
Diş kökü: Dişi çənədə saxlayan hissə.
Kariyes: Diş çürüməsi.
Tüpürcək vəzi: Tüpürcək hasil edən vəzi.
Ftor: Minanı gücləndirən mineral.
Ortodont: Diş düzlüyü üzrə həkim.

08Əsas fikirlər

Uşaqlıqda müalicə dişlərə təsir edə bilər.
Hər 6 ayda stomatoloqa gedin.
Gündə iki dəfə ftorlu pasta.
Ağız quruluğunu bildirin.
Şirin içkiləri azaldın.
Stomatoloqa müalicənizi deyin.

09Tez-tez verilən suallar

Breketlər taxmaq olarmı?

Çox vaxt bəli; ortodont əvvəlcə kökləri qiymətləndirir.

Ağzım quruyur — nə edim?

Su için və həkimə deyin; ona uyğun vasitələr var.

Övladımın bəzi dişləri çıxmayıb — narahat olmalıyammı?

Stomatoloqa göstərin; müalicə planı qurmaq olar.

Diş çəkdirmədən əvvəl nə etməliyəm?

Stomatoloqa xəbər verin; lazım olsa hematoloqla danışacaq.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Breketlər taxmaq olarmı?
Ağzım quruyur — nə edim?
Övladımın bəzi dişləri çıxmayıb — narahat olmalıyammı?
Diş çəkdirmədən əvvəl nə etməliyəm?
Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
National Cancer Institute. Oral Complications of Cancer Therapies (PDQ®)
National Institute of Dental and Craniofacial Research. Cancer Treatments and Oral Health
National Institute of Dental and Craniofacial Research. Dry Mouth
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Dental Health
National Cancer Institute (NCI). Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)–Patient Version
National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →