← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Fertillik

Fertillik uşaq sahibi olmaq qabiliyyətidir. Leykoz müalicəsi bəzən ona təsir edir, amma bir çox insan müalicədən sonra uşaq sahibi olur. Bu mövzuda risklərin nədən asılı olduğunu, fertilliyin necə yoxlandığını və hansı seçimlərin olduğunu izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Isti işıq ovucunda parlayan toxum.
Şəkil 1.Fertillik — uşaq sahibi olmaq imkanı.

01Qısa cavab

Leykoz müalicəsinin fertilliyə təsiri müalicənin növündən, dozasından və yaşdan asılıdır. Ən yüksək risk alkilləşdirici dərmanların (məsələn, siklofosfamid) yüksək dozaları, bütün bədən şüası və kök hüceyrə transplantasiyasından əvvəl verilən hazırlıq müalicəsi ilə bağlıdır. Bir çox standart ALL müalicə rejimi isə fertilliyi daha az zədələyir. Qadınlarda müalicə yumurta ehtiyatını azalda bilər: aybaşı müvəqqəti dayana, sonra bərpa oluna bilər, amma menopauza daha erkən başlaya bilər (mövzu «Hormonlar»). Kişilərdə spermanın sayı azala və ya müvəqqəti yox ola bilər; bəzən illər sonra bərpa olunur. Fertillik testlə yoxlanır: qadınlarda AMH hormonu və ultrasəs, kişilərdə spermoqram. Müalicədən əvvəl yumurta, sperma və ya toxuma dondurula bilər; müalicədən sonra da reproduktoloq seçimləri müzakirə edir — köməkçi reproduktiv texnologiyalar, donor hüceyrələri, övladlığa götürmə. Hamiləliyi planlaşdırırsınızsa, vaxtını həkiminizlə müzakirə edin.

02Sadə izah

Risk müalicənin növü, dozası və yaşdan asılıdır.

Yüksək risk — alkilləşdirici dərmanlar, bütün bədən şüası, transplantasiya.

Bir çox insan uşaq sahibi olur.

Yoxlama — AMH, ultrasəs, spermoqram.

Seçimlər — dondurma, köməkçi texnologiyalar, digər yollar.

03Elmi izah

Risk amilləri: NCI-yə görə alkilləşdirici dərmanların yüksək ümumi dozası, bütün bədən şüası, qarın və ya çanaq şüası, həmçinin müalicə zamanı yaşın böyük olması (qadınlarda) fertillik riskini artırır.

Qadınlarda: COG risk qrupunda aybaşı, cinsi inkişaf və hormonların (FSH, LH, estradiol, AMH) izlənilməsini tövsiyə edir; aybaşının bərpası tam fertillik demək deyil.

Kişilərdə: NCI qeyd edir ki, sperma istehsalı müalicədən sonra illərlə bərpa ola bilər və ya olmaya bilər; spermoqram dəqiq məlumat verir.

Qoruma: ASCO və ACS müalicədən əvvəl fertillik riskinin müzakirəsini və mümkün olduqda yumurta, embrion, sperma və ya toxuma dondurulmasını tövsiyə edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Fertillik nədir?

Uşaq sahibi olmaq qabiliyyətidir. O, yumurtalıqların və ya xayaların sağlamlığından və hormonlardan asılıdır.

Hansı müalicə təsir edir?

Alkilləşdirici dərmanların yüksək dozaları, bütün bədən şüası, çanaq şüası və transplantasiya. Bir çox standart müalicə daha az təsir edir.

Müalicədən əvvəl qoruma

Imkan olduqda yumurta, embrion, sperma və ya yumurtalıq/xaya toxuması dondurula bilər. Bəzən təcili müalicə buna vaxt saxlamır.

Qoruyucu kapsul içində buz-mavi kristallar.
Şəkil 2.Hüceyrələr dondurularaq saxlanıla bilər.

Müalicədən sonra yoxlama

Qadınlarda AMH, FSH və ultrasəs, kişilərdə spermoqram fertillik haqqında təsəvvür verir. Testləri reproduktoloq izah edir.

Ailə qurmağın yolları

Təbii hamiləlik, köməkçi reproduktiv texnologiyalar, dondurulmuş hüceyrələrdən istifadə, donor yumurta və ya sperması, övladlığa götürmə. Psixoloq və ailə dəstəyi kömək edir.

Ailə qurmağın müxtəlif yolları var
Şəkil 3.Ailə qurmağın müxtəlif yolları var.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Fertillik yolu

Addımlar.

Soruşun — Fertillik haqqında erkən soruşun.1SoruşunFertillik haqqında erkən soruşun.
Yoxlama — Hormon testləri, ultrasəs, spermoqram.2YoxlamaHormon testləri, ultrasəs, spermoqram.
Mütəxəssis — Reproduktoloqla məsləhət.3MütəxəssisReproduktoloqla məsləhət.
Seçimlər — Müxtəlif ailə yolları.4SeçimlərMüxtəlif ailə yolları.
MəlumatRiskinizi bilirsiniz.
SeçimSeçimlər aydındır.
DəstəkQərar birlikdə verilir.

06Fertillik və müalicə (sadələşdirilmiş)

MüalicəRiskNə etmək olar
Bir çox standart rejimAşağı–ortaIzləmə, testlər
Alkilləşdirici dərmanlar (yüksək doza)YüksəkƏvvəlcədən qoruma, testlər
Bütün bədən şüası, transplantasiyaÇox yüksəkQoruma, reproduktoloq
Çanaq şüasıYüksəkReproduktoloq

* Fərdi riskinizi həkiminiz qiymətləndirir.

07Əsas terminlər

Fertillik
Uşaq sahibi olmaq qabiliyyəti.
AMH
Yumurta ehtiyatını göstərən hormon.
Spermoqram
Sperma analizi.
Alkilləşdirici dərman
Bir növ kimyaterapiya dərmanı.
Kriokonservasiya
Hüceyrələrin dondurularaq saxlanması.
Reproduktoloq
Fertillik üzrə həkim.

08Əsas fikirlər

  • Bir çox insan müalicədən sonra uşaq sahibi olur.
  • Risk müalicədən asılıdır.
  • Fertilliyi testlə yoxlatdırın.
  • Reproduktoloqla danışın.
  • Hamiləlik vaxtını həkimlə müzakirə edin.
  • Kontrasepsiya barədə də soruşun.

09Tez-tez verilən suallar

Aybaşım bərpa olub — deməli fertilliyim normaldır?

Mütləq deyil; testlər daha dəqiq məlumat verir.

Müalicədən sonra uşaqlar sağlam olurmu?

Araşdırmalara görə, sağ qalanların uşaqlarında anadangəlmə problemlərin riski adətən artmır.

Nə vaxt hamilə qalmaq olar?

Bu, müalicəyə görə dəyişir; həkiminizlə müzakirə edin.

Dondurmağa vaxt olmadısa?

Müalicədən sonra da seçimlər var; reproduktoloqla danışın.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Aybaşım bərpa olub — deməli fertilliyim normaldır?

  2. Müalicədən sonra uşaqlar sağlam olurmu?

  3. Nə vaxt hamilə qalmaq olar?

  4. Dondurmağa vaxt olmadısa?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
  2. National Cancer Institute. Fertility Issues in Girls and Women with Cancer
  3. National Cancer Institute. Fertility Issues in Boys and Men with Cancer
  4. American Cancer Society. Fertility and Sexual Side Effects
  5. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Infertility
  6. National Cancer Institute (NCI). Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)–Patient Version
  7. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  8. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  9. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  10. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →