← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

İlk günlər və həftələr

Son kursdan sonra evə qayıtmaq çox gözlənilən andır. Amma ilk günlər həm sevincli, həm də həyəcanlı olur: bədən hələ zəifdir, qan göstəriciləri tam bərpa olunmayıb, gündəlik qaydalar isə dəyişib. Bu mövzuda ilk həftələri təhlükəsiz və sakit keçirmək üçün praktik məsləhətlər topladıq.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~4 dəq
Tünd göy fonda səhər işığı düşən səliqəli yataq otağı, təzə ağ yataq dəsti, pəncərə yanında stəkan su, insan yoxdur.
Şəkil 1.Evdə ilk səhər — təmiz, sakit otaq bərpaya kömək edir.

01Qısa cavab

Son kursdan sonrakı ilk 2–4 həftədə qan göstəriciləri çox vaxt hələ aşağı olur, ona görə infeksiyadan qorunma, qızdırmanı ölçmək və qanaxma əlamətlərinə diqqət vacibdir. Qan analizləri əvvəlcə tez-tez — bəzən həftədə bir-iki dəfə — aparılır, lazım olsa, qan və ya trombosit köçürülür. Profilaktik dərmanları (antibiotik, antiviral, antifunqal) komandanın göstərişi ilə qəbul etməyə davam edin. Yorğunluq normaldır: gündə qısa gəzinti, yaxşı yuxu və kiçik porsiyalarla tez-tez yemək kömək edir. Qida təhlükəsizliyi, əl gigiyenası və ağız baxımı hələ də vacibdir. Hisslər dəyişkən ola bilər — bu da normaldır. 38 °C qızdırma, titrətmə, nəfəs darlığı və ya qanaxma olarsa, dərhal zəng edin.

02Sadə izah

Son kursdan sonra qan göstəriciləri bir neçə həftə aşağı qala bilər — bu dövrdə bədən infeksiyaya qarşı daha həssasdır.

Termometr ən vacib ev alətidir: özünüzü pis hiss edəndə və ya titrətmə olanda qızdırmanı ölçün.

Dərmanların cədvəli xəstəxanadakı kimi vacibdir: profilaktik dərmanları buraxmayın.

Yorğunluq gözləniləndir. Gündəlik işləri kiçik hissələrə bölün, kömək qəbul edin.

Evdə təmizlik, əl yuma və təhlükəsiz qida qaydaları hələ bir müddət davam edir.

03Elmi izah

Neytropeniya və qızdırma: NCI və ESMO-ya görə neytrofillər aşağı olduqda qızdırma ağır infeksiyanın yeganə əlaməti ola bilər; febril neytropeniya təcili qiymətləndirmə və tez-tez antibiotik tələb edir.

Qan göstəricilərinin bərpası: intensiv kimyaterapiyadan sonra qan göstəriciləri adətən bir neçə həftə ərzində bərpa olunur; bu dövrdə müntəzəm ümumi qan analizi lazımdır, bəzən transfuziya edilir.

Yorğunluq: NCI qeyd edir ki, xərçənglə bağlı yorğunluq müalicədən sonra həftələr və aylar davam edə bilər; yüngül fiziki aktivlik və gündəlik rejim onu azaltmağa kömək edir.

Qida təhlükəsizliyi: CDC zəif immuniteti olan insanlara çiy və ya yarımbişmiş ət, yumurta, pasterizə olunmamış süd məhsullarından çəkinməyi tövsiyə edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Evə hazırlıq

Evə çıxmazdan əvvəl otağı təmizləyin, yataq dəstlərini dəyişin, termometr, əl üçün antiseptik və maska hazırlayın. Dərmanları gündəlik qutulara bölmək rahatdır. Yaxınlarınızdan biri ilk günlərdə yanınızda olsa, yaxşıdır. Ev heyvanları varsa, onların qulluğunu bir müddət başqası etsin.

Qızdırma və təhlükə əlamətləri

Özünüzü pis hiss edəndə, titrəyəndə və ya isti olanda qızdırmanı ölçün. 38 °C və yuxarı qızdırma, titrətmə, öskürək, sidik zamanı yanma, dəri yarasında qızartı infeksiya əlaməti ola bilər. Qançırlar, burun və ya diş əti qanaxması, dəridə kiçik qırmızı nöqtələr trombositlərin aşağı olduğunu göstərə bilər. Belə hallarda gözləməyin.

Dərmanlar və analizlər

Antibiotik, antiviral və antifunqal profilaktika, mədəni qoruyan və ya ürəkbulanmaya qarşı dərmanlar ola bilər. Hər birini nə vaxt və nə qədər qəbul etməyi yazın. Analizlər əvvəlcə tez-tez olur: nəticələrə görə komanda transfuziya və ya dərman dəyişikliyi barədə qərar verir. Nəticələri öz dəftərinizdə qeyd edin.

Tünd göy fonda rəqəmsal termometr, həftəlik dərman qutusu və stəkan su, yumşaq isti işıq.
Şəkil 2.Termometr, dərman qutusu və su — ilk həftələrin əsas ev alətləri.

Yemək, su və ağız baxımı

Kiçik porsiyalarla tez-tez yemək, kifayət qədər su içmək və zülallı qidalar bərpaya kömək edir. Yeməyi yaxşı bişirin, çiy ət, çiy yumurta və pasterizə olunmamış süd məhsullarından çəkinin. Dişləri yumşaq fırça ilə təmizləyin və həkimin tövsiyə etdiyi sadə məhlulla ağzı yaxalayın.

Yorğunluq və hərəkət

İlk günlərdə hər iş çətin görünə bilər. Gün ərzində qısa istirahətlər edin, amma bütün günü yataqda keçirməyin: evdə və ya həyətdə 5–10 dəqiqə yavaş gəzinti gücü qorumağa kömək edir. Gecə yuxusunu qoruyun, gündüz uzun yatmayın. Gücünüz tədricən, həftələr ərzində artacaq.

Günləri kiçik addımlara bölmək gücü tədricən bərpa etməyə kömək edir
Şəkil 3.Günləri kiçik addımlara bölmək gücü tədricən bərpa etməyə kömək edir.

Hisslər və qonaqlar

Sevinc, yorğunluq, əsəbilik və narahatlıq bir-birini əvəz edə bilər. Bu normaldır. Qonaqları ilk həftələrdə məhdudlaşdırın: xəstə olanlar gəlməsin, gələnlər əllərini yusun. Hisslərinizi yaxınlarınızla bölüşün və lazım olsa, psixoloji dəstək istəyin.

05İlk həftələr dörd addımda

Təhlükəsizlik, sonra tədricən güc.

Evi hazırla — Təmizlik, termometr, dərman qutusu.1Evi hazırlaTəmizlik, termometr, dərman qutusu.
Hər gün yoxla — Qızdırma, qanaxma, ümumi hal.2Hər gün yoxlaQızdırma, qanaxma, ümumi hal.
Analizlərə gəl — Qan göstəriciləri izlənir.3Analizlərə gəlQan göstəriciləri izlənir.
Gücü bərpa et — Qida, yuxu, qısa gəzinti.4Gücü bərpa etQida, yuxu, qısa gəzinti.
Təhlükəsizlikİnfeksiya və qanaxma erkən görünür.
RejimDərman və analiz cədvəli aydındır.
BərpaGüc tədricən qayıdır.

06İlk həftələrdə gündəlik yoxlama (sadələşdirilmiş)

NəNə vaxtNə zaman zəng etməli
Bədən temperaturuPis hiss edəndə, titrətmədə; komandanın dediyi kimi38 °C və yuxarı
Dəri və ağızHər günQançır, qırmızı nöqtələr, yara, ağrılı ağız
DərmanlarCədvələ görəDərmanı qəbul edə bilmirsinizsə, qusma
Yemək və suGün ərzindəBir gündən çox yeyə-içə bilmirsinizsə
Sidik və nəcisHər günQan, güclü ishal, yanma
Ümumi halHər günNəfəs darlığı, sinə ağrısı, çaşqınlıq — təcili yardım

* Bu, ümumi siyahıdır. Sizin üçün temperatur həddini və zəng ediləcək nömrələri komandanız müəyyən edir.

07Əsas terminlər

Neytropeniya
İnfeksiyalarla mübarizə aparan neytrofillərin azalması.
Febril neytropeniya
Neytrofillər aşağı olanda qızdırma — təcili vəziyyət.
Trombositopeniya
Trombositlərin azalması, qanaxma riski.
Profilaktika
Xəstəliyin qarşısını almaq üçün verilən dərman.
Transfuziya
Qan və ya trombositlərin köçürülməsi.
Nadir
Kursdan sonra qan göstəricilərinin ən aşağı düşdüyü dövr.
Mukozit
Ağız və həzm yolunun selikli qişasının iltihabı.
Yorğunluq
İstirahətdən sonra da keçməyən güclü halsızlıq.

08Əsas fikirlər

  • İlk həftələrdə qan göstəriciləri hələ aşağı ola bilər.
  • 38 °C qızdırma — dərhal zəng.
  • Profilaktik dərmanları buraxmayın.
  • Analizlərə vaxtında gəlin.
  • Yeməyi yaxşı bişirin, əlləri tez-tez yuyun.
  • Ağız gigiyenasını yumşaq qaydada davam etdirin.
  • Qısa gəzinti və yaxşı yuxu gücü bərpa edir.
  • Qonaqları ilk həftələrdə məhdudlaşdırın.

09Tez-tez verilən suallar

Evdə nə qədər tez-tez qızdırma ölçməliyəm?

Özünüzü pis hiss edəndə, titrəyəndə və ya isti olanda mütləq. Bəzi komandalar gündə 1–2 dəfə ölçməyi məsləhət görür — öz komandanızdan soruşun.

Qızdırma salan dərman içmək olarmı?

Komandaya zəng etməzdən əvvəl qızdırma salan dərman içməyin — o, infeksiya əlamətini gizlədə bilər. Həkimlə razılaşdırın.

Duş qəbul etmək olarmı?

Adətən bəli, gündəlik duş tövsiyə olunur. Kateter qalıbsa, onu islatmamaq qaydalarını tibb bacısından soruşun.

Ailə üzvləri ilə eyni süfrədə yemək olarmı?

Bəli. Əsas odur ki, yemək təzə və yaxşı bişmiş olsun, əllər yuyulsun, xəstə olanlar ayrı otursun.

Nə vaxt bayıra, mağazaya çıxa bilərəm?

Qan göstəriciləri bərpa olunana qədər izdihamlı yerlərdən çəkinin. Sakit saatlarda açıq havada gəzinti adətən olar.

Çox yorğunam, bu nə vaxt keçəcək?

Yorğunluq adətən həftələr və aylar ərzində azalır. Kəskin artarsa və ya nəfəs darlığı ilə müşayiət olunarsa, həkimə deyin.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Evdə nə qədər tez-tez qızdırma ölçməliyəm?

  2. Qızdırma salan dərman içmək olarmı?

  3. Duş qəbul etmək olarmı?

  4. Ailə üzvləri ilə eyni süfrədə yemək olarmı?

  5. Nə vaxt bayıra, mağazaya çıxa bilərəm?

  6. Çox yorğunam, bu nə vaxt keçəcək?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
  2. National Cancer Institute (NCI). Fatigue and Cancer Treatment
  3. National Cancer Institute (NCI). Anemia and Cancer Treatment
  4. National Cancer Institute (NCI). Mouth and Throat Problems during Cancer Treatment
  5. National Cancer Institute (NCI). Life After Cancer Treatment: Adjusting to a New Normal
  6. American Cancer Society. Living as an Acute Myeloid Leukemia (AML) Survivor
  7. NHS. Treatment for acute myeloid leukaemia
  8. NHS. Chemotherapy
  9. Macmillan Cancer Support. Infection
  10. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Safer Food Choices for People With Weakened Immune Systems
  11. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Complete Blood Count (CBC)
  12. Annals of Oncology (ESMO), 2016. Management of febrile neutropaenia: ESMO Clinical Practice Guidelines
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →