← Geri
Qidalanma və gündəlik həyat

Çay nədir: bir bitkidən min dad

Azərbaycanda çay süfrənin ürəyidir: armudu stəkan, mürəbbə, söhbət. Bəs çay əslində nədir? Bu bölmədə çayın mənşəyini, növlərini və müalicə zamanı çayı necə içmək lazım olduğunu izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Çay kolundan armudu stəkana
Şəkil 1.Çay kolundan armudu stəkana.

01Qısa cavab

Əsl çay bir bitkinin — Camellia sinensis kolunun yarpaqlarından hazırlanır. Qara, yaşıl, ağ və ulun çayları eyni bitkidəndir, fərq yarpağın emalındadır. Çobanyastığı, nanə, itburnu kimi içkilər çay deyil, bitki dəmləmələridir. Çay mayenin bir hissəsi ola bilər, lakin kofein saxlayır. Müalicə zamanı çayı yeni qaynamış su ilə dəmləyin və isti için; ekstrakt kapsullarını yalnız həkimlə qəbul edin.

02Sadə izah

Bütün əsl çaylar bir bitkidəndir.

Rəng və dad — emaldan asılıdır.

Bitki dəmləmələri — çay deyil.

Çayda kofein var.

03Elmi izah

NCI bildirir ki, çayda polifenollar (katexinlər, teaflavinlər) var; laboratoriya tədqiqatları maraqlıdır, amma insanlarda çayın xərçəngin qarşısını aldığı sübut olunmayıb.

Oksidləşmə: yarpaq havada nə qədər çox oksidləşirsə, çay bir o qədər tünd olur — yaşıl ən az, qara ən çox.

MedlinePlus: kofein ürək döyüntüsünü və yuxunu dəyişə bilər; böyüklər üçün gündə təxminən 400 mq-a qədər adətən təhlükəsiz sayılır.

04Bədəndə nə baş verir?

Növlər

Ağ çay — ən az emal; yaşıl — qızdırılıb oksidləşmir; ulun — qismən; qara — tam oksidləşir.

Dörd qabda ağ, yaşıl, ulun və qara çay yarpaqları.
Şəkil 2.Bir bitki — dörd növ.

Bitki dəmləmələri

Çobanyastığı, nanə, itburnu, kəkotu çay kolundan deyil; onlar ayrıca bölmələrdə izah olunur.

Kəhrəba çay və çobanyastığı dəmləməsi yan-yana.
Şəkil 3.Çay və bitki dəmləməsi fərqlidir.

Maye və çay

Çay gündəlik mayeyə daxil ola bilər, amma su əsas qalmalıdır.

Dəmir

Çay yeməkdən dərhal sonra içiləndə dəmirin sorulmasını azalda bilər; arada 1 saat fasilə verin.

05Çay: dörd addım

Bağlı qutu, təzə dəmləmə, qaynar su, isti için.

Bağlı qutu — Quru yer.1Bağlı qutuQuru yer.
Təzə dəm — Köhnə soyuq yox.2Təzə dəmKöhnə soyuq yox.
Qaynar su — Yeni qaynamış.3Qaynar suYeni qaynamış.
Tez için — Saatlarla saxlamayın.4Tez içinSaatlarla saxlamayın.
ƏnənəSüfrə.
Mayeİsti içki.
TəhlükəsizlikQaynar su.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
NövlərAğ çay — ən az emal; yaşıl — qızdırılıb oksidləşmir; ulun — qismən; qara — tam oksidləşir.
Bitki dəmləmələriÇobanyastığı, nanə, itburnu, kəkotu çay kolundan deyil; onlar ayrıca bölmələrdə izah olunur.
Maye və çayÇay gündəlik mayeyə daxil ola bilər, amma su əsas qalmalıdır.
DəmirÇay yeməkdən dərhal sonra içiləndə dəmirin sorulmasını azalda bilər; arada 1 saat fasilə verin.

07Əsas terminlər

Camellia sinensis
Çay kolu.
Oksidləşmə
Yarpağın havada tündləşməsi.
Katexin
Yaşıl çayın polifenolu.
Kofein
Oyandırıcı maddə.
Bitki dəmləməsi
Çay kolundan olmayan isti içki.

08Əsas fikirlər

  • Əsl çay — bir bitki.
  • Növlər emalla fərqlənir.
  • Bitki dəmləmələri ayrıdır.
  • Kofeinə diqqət.
  • Qaynar su ilə dəmləyin.

09Tez-tez verilən suallar

Çay leykozu müalicə edirmi?

Xeyr. Çay xoş içkidir, müalicə deyil.

Gündə neçə stəkan olar?

Fərdi məsələdir; kofein və maye məhdudiyyəti barədə həkimlə danışın.

Mürəbbə ilə olarmı?

Bəli, bağlı fabrik qabından; şəkər yüksəkdirsə, az.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Çay leykozu müalicə edirmi?

  2. Gündə neçə stəkan olar?

  3. Mürəbbə ilə olarmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Center for Complementary and Integrative Health (NIH). Green Tea
  2. Memorial Sloan Kettering Cancer Center — About Herbs. Green Tea
  3. MedlinePlus. Caffeine
  4. Leukemia & Lymphoma Society. Diet Guidelines for Immunosuppressed Patients
  5. National Cancer Institute. Diet and Cancer Risk
  6. American Cancer Society. Nutrition Once Treatment Starts
  7. NHS. Understanding calories
  8. British Dietetic Association. Malnutrition: Food Fact Sheet
  9. World Health Organization (WHO). Malnutrition — fact sheet
  10. Cancer Research UK. Diet problems and cancer
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →