Ədviyyatlar — qida kartı: dad, ətir və ehtiyat
Zəfəran, sumaq, zirə, darçın, quru nanə — Azərbaycan mətbəxi ədviyyatsız düşünülmür. Müalicə zamanı dad dəyişəndə ədviyyat yeməyi yenidən dadlı edə bilər. Bu kartda ədviyyatın rolunu və təhlükəsiz istifadəsini izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Ədviyyat duzsuz dad verir.
Kimyaterapiyadan sonra dad dəyişəndə ətir iştahı aça bilər.
Quru ədviyyatda mikroblar ola bilər — bişirmək onları məhv edir.
Kapsul və ekstraktlar dərman kimi təsir göstərə bilər.
03Elmi izah
FDA risk profilində idxal olunan ədviyyatların bir hissəsində salmonella aşkar edildiyini bildirir; bişirmə riski azaldır.
Zerdeçal: NCCIH və MSK-ya görə kurkuminin xərçəngi müalicə etdiyinə sübut yoxdur; yüksək dozalar qanın laxtalanmasına və bəzi dərmanlara təsir edə bilər.
Dad dəyişikliyi: NCI dad dəyişəndə ədviyyat, göyərti və marinadlarla sınaq etməyi məsləhət görür.
04Bədəndə nə baş verir?
Hansı ədviyyatlar?
Zəfəran (plov), sumaq (kabab), zirə, keşniş toxumu, darçın, mixək, quru nanə, razyana — hamısı adi miqdarda yeməkdə istifadə olunur.
Təhlükəsiz istifadə
Ədviyyatı bişmə zamanı əlavə edin. Neytropeniya zamanı hazır salatın üstünə çiy ədviyyat səpməyin.
Saxlama
Bağlı bankada, quru və qaranlıq yerdə, buxardan uzaq. Nəm almış, kiflənmiş ədviyyatı atın.
Ağır günlərdə
Ağız yaraları zamanı yumşaq ədviyyatlar (zirə, şüyüd, darçın) seçin, acı bibəri saxlayın.
05Ədviyyat: dörd addım
Bağlı seç, açıq satılanı dəyiş, bişirərkən qat, quru saxla.
06Əsas məqamlar cədvəldə
| Mövzu | Qısa izah |
|---|---|
 Hansı ədviyyatlar? | Zəfəran (plov), sumaq (kabab), zirə, keşniş toxumu, darçın, mixək, quru nanə, razyana — hamısı adi miqdarda yeməkdə istifadə olunur. |
| Təhlükəsiz istifadə | Ədviyyatı bişmə zamanı əlavə edin. Neytropeniya zamanı hazır salatın üstünə çiy ədviyyat səpməyin. |
 Saxlama | Bağlı bankada, quru və qaranlıq yerdə, buxardan uzaq. Nəm almış, kiflənmiş ədviyyatı atın. |
 Ağır günlərdə | Ağız yaraları zamanı yumşaq ədviyyatlar (zirə, şüyüd, darçın) seçin, acı bibəri saxlayın. |
07Əsas terminlər
- Ədviyyat
- Dad və ətir verən quru bitki hissələri.
- Kurkumin
- Zerdeçalın əsas maddəsi.
- Ekstrakt
- Qatılaşdırılmış bitki maddəsi.
- Dad dəyişikliyi
- Müalicə zamanı dadın pozulması.
- Mukozit
- Ağız və bağırsaq selikli qişasının iltihabı.
08Əsas fikirlər
- Ədviyyat duzsuz dad verir.
- Bişirmə zamanı əlavə edin.
- Bağlı qablaşdırma seçin.
- Kapsullar müalicə deyil.
- Ağız yaralarında acı ədviyyat olmaz.
09Tez-tez verilən suallar
Zerdeçal leykoza kömək edirmi?
Xeyr, sübut yoxdur. Yeməkdə az miqdar olar, kapsulları həkimsiz qəbul etməyin.
Zəfəran təhlükəsizdirmi?
Plovda istifadə olunan adi miqdar təhlükəsizdir.
Sumaq olarmı?
Bəli; neytropeniya zamanı bağlı qablaşdırmadan və mümkünsə isti yeməklə birlikdə.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Zerdeçal leykoza kömək edirmi?
Zəfəran təhlükəsizdirmi?
Sumaq olarmı?
12Mənbələr
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center — About Herbs. Turmeric
- National Center for Complementary and Integrative Health (NIH). Turmeric
- Leukemia & Lymphoma Society. Diet Guidelines for Immunosuppressed Patients
- National Cancer Institute. Eating Hints: Before, During, and After Cancer Treatment
- World Health Organization (WHO). WHO guidelines on hand hygiene in health care
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Hand Hygiene and Preventing Infection
- NHS. Food poisoning
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Safe Food Handling
- Food Standards Agency (UK). Cooking your food
- NHS inform. Preparing and cooking food safely