← Geri
Qidalanma və gündəlik həyat

Şəkər və şirniyyat — qida kartı: ölçü, dad və təhlükəsizlik

Paxlava, şəkərbura, mürəbbə ilə çay — şirniyyat bizim qonaqpərvərliyin bir hissəsidir. Müalicə zamanı şirin dad bəzən iştahı açır. Bu kartda şəkər haqqında faktları, mifləri və ağıllı ölçünü izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Şirniyyat ölçülü olanda müalicə zamanı da süfrədə yer tapır
Şəkil 1.Şirniyyat ölçülü olanda müalicə zamanı da süfrədə yer tapır.

01Qısa cavab

Şəkər sürətli enerji verir, amma vitamin və mineral demək olar ki, vermir. ÜST əlavə şəkəri gündəlik enerjinin 10 %-dən az saxlamağı tövsiyə edir. Şəkər xərçəngi “qidalandırır” fikri sadələşdirilmiş mifdir, şəkəri tam qadağan etmək lazım deyil. İştah çox zəif olanda şirin qida kalori almağa kömək edə bilər. Steroid və diabet zamanı isə qan şəkərinə nəzarət vacibdir. Neytropeniya zamanı pasterizə olunmamış baldan çəkinin.

02Sadə izah

Şəkər qanda qlükozaya çevrilir — bütün hüceyrələrin yanacağına.

Əlavə şəkər — çaya, şirniyyata qatılan şəkər, bal və şərbətdir.

Steroidlər qan şəkərini qaldıra bilər.

Şirin dad bəzən iştahı açır və ürəkbulanma zamanı kömək edir.

03Elmi izah

ÜST: əlavə şəkər gündəlik enerjinin 10 %-dən az, ideal halda 5 %-dən az olmalıdır.

CRUK: şəkərin birbaşa xərçəng yaratdığına sübut yoxdur; şəkəri kəsmək xərçəngi “ac qoymur”. Risk əsasən artıq çəki ilə bağlıdır.

Bal: pasterizə olunmamış balda bakteriya sporları ola bilər; LLS neytropeniya zamanı pasterizə olunmuş balı üstün tutur.

04Bədəndə nə baş verir?

Şəkər nə verir?

1 çay qaşığı şəkər ≈ 4 q, 16 kkal. Enerji verir, başqa faydalı maddə demək olar yoxdur.

Əriyən şəkər kublarından hüceyrə siluetlərinə axan qızılı işıq.
Şəkil 2.Şəkər hüceyrələr üçün qlükozaya çevrilir.

Nə qədər?

Gündə təxminən 25–50 q əlavə şəkər (6–12 çay qaşığı) ÜST hüdududur. Çəki itirirsinizsə, dietoloq başqa məsləhət verə bilər.

Bal

Pasterizə olunmuş, bağlı bankada bal seçin. Pətək balı neytropeniya zamanı adətən olmaz.

Solda kölgədə pətək balı, sağda isti işıqda bağlı bal bankası.
Şəkil 3.Neytropeniya zamanı pasterizə olunmuş bal seçin.

Daha yaxşı şirin seçimlər

Sobada bişmiş alma, meyvəli sıyıq, kompot, qatıqla mürəbbə — şirin dad üstəgəl vitamin və ya zülal.

05Şirniyyat: dörd addım

Kiçik porsiya, pasterizə olunmuş bal, təbii şirinlik, yeməkdən sonra.

Kiçik porsiya — Bir parça kifayətdir.1Kiçik porsiyaBir parça kifayətdir.
Pasterizə olunmuş bal — Pətək balı əvəzinə.2Pasterizə olunmuş balPətək balı əvəzinə.
Təbii şirinlik — Bişmiş alma, kompot.3Təbii şirinlikBişmiş alma, kompot.
Yeməkdən sonra — Ac qarına yox.4Yeməkdən sonraAc qarına yox.
EnerjiSürətli.
Sabit qan şəkəriÖlçü ilə.
TəhlükəsizlikPasterizə olunmuş bal.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Şəkər nə verir?1 çay qaşığı şəkər ≈ 4 q, 16 kkal. Enerji verir, başqa faydalı maddə demək olar yoxdur.
Nə qədər?Gündə təxminən 25–50 q əlavə şəkər (6–12 çay qaşığı) ÜST hüdududur. Çəki itirirsinizsə, dietoloq başqa məsləhət verə bilər.
BalPasterizə olunmuş, bağlı bankada bal seçin. Pətək balı neytropeniya zamanı adətən olmaz.
Daha yaxşı şirin seçimlərSobada bişmiş alma, meyvəli sıyıq, kompot, qatıqla mürəbbə — şirin dad üstəgəl vitamin və ya zülal.

07Əsas terminlər

Qlükoza
Qanda olan əsas şəkər, hüceyrələrin yanacağı.
Əlavə şəkər
Qidaya əlavə edilən şəkər, bal, şərbət.
Steroid diabeti
Steroidlərin yaratdığı yüksək qan şəkəri.
Pasterizə olunmuş bal
Mikrobları azaltmaq üçün qızdırılmış bal.
Glisemik təsir
Qidanın qan şəkərinə təsiri.

08Əsas fikirlər

  • Şəkər enerji verir, vitamin vermir.
  • Əlavə şəkər gündəlik enerjinin 10 %-dən az.
  • Şəkər xərçəngi “qidalandırmır” — mifdir.
  • Steroid zamanı qan şəkərinə nəzarət.
  • Neytropeniya zamanı yalnız pasterizə olunmuş bal.

09Tez-tez verilən suallar

Şəkəri tamamilə kəsmək lazımdırmı?

Xeyr. Ölçü vacibdir. Çəki itirirsinizsə, şirin qida hətta kömək edə bilər.

Bal şəkərdən faydalıdırmı?

Bal da şəkərdir. Az miqdarda olar, amma müalicə deyil.

Şəkər əvəzediciləri olarmı?

Tanınmış şəkər əvəzediciləri normal miqdarda adətən təhlükəsiz sayılır. Diabet zamanı həkimlə danışın.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Şəkəri tamamilə kəsmək lazımdırmı?

  2. Bal şəkərdən faydalıdırmı?

  3. Şəkər əvəzediciləri olarmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. World Health Organization (WHO). Guideline: Sugars intake for adults and children
  2. NHS. Sugar: the facts
  3. Leukemia & Lymphoma Society. Diet Guidelines for Immunosuppressed Patients
  4. National Cancer Institute. Eating Hints: Before, During, and After Cancer Treatment
  5. American Cancer Society. Dietary Supplements: What Is Safe?
  6. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Dietary Supplements
  7. Clinical Pharmacology & Therapeutics, 2004. Effect of St John’s wort on imatinib mesylate pharmacokinetics
  8. Journal of Clinical Oncology, 2020. Dietary Supplement Use During Chemotherapy and Survival Outcomes of Patients With Breast Cancer Enrolled in a Cooperative Group Clinical Trial (SWOG S0221)
  9. Macmillan Cancer Support. Tiredness (fatigue) and cancer
  10. Journal of Clinical Oncology, 2024. Management of Fatigue in Adult Survivors of Cancer: ASCO–Society for Integrative Oncology Guideline Update
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →