Çörək və un məmulatları — qida kartı: təndir çörəyindən bulkaya
Təndir çörəyi, lavaş, yuxa — çörək bizim süfrədə müqəddəsdir. O, enerji verir və demək olar hər yeməyə yoldaşdır. Bu kartda çörəyin faydasını, seçimini və müalicə zamanı təhlükəsiz saxlanmasını izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Çörək karbohidrat verir — sürətli və rahat enerji.
Bütöv taxıllı çörək daha çox lif və vitamin saxlayır.
Kif göbələyi gözlə görünən ləkədən daha dərinə yayılır.
Kremli şirniyyatlar soyuqda saxlanmasa, bakteriyalar tez çoxalır.
03Elmi izah
Kif: USDA yumşaq qidaları, o cümlədən çörəyi kif görünəndə tam atmağı tövsiyə edir.
Lif: bütöv taxıllı çörəyin lifi bağırsaq işinə kömək edir, amma ishal zamanı ağ çörək daha yaxşı keçə bilər (NCI).
Duz: çörək gündəlik duzun xeyli hissəsini verə bilər; təzyiq yüksəkdirsə, etiketə baxın.
04Bədəndə nə baş verir?
Çörək nə verir?
Bir dilim (30 q) çörək təxminən 70–80 kkal, 2–3 q zülal verir. Bütöv taxıllı çörəkdə lif və maqnezium daha çoxdur.
Necə seçməli?
Təmiz yerdən, təzə bişmiş çörək alın. Qablaşdırılmış çörəyin tarixinə baxın. Ev çörəyi tam bişməlidir — içi yapışqan olmamalıdır.
Saxlama
Çörəyi quru, bağlı qabda və ya parça kisədə saxlayın. Uzun saxlamaq üçün dilimləyib dondurun.
Ağır günlərdə
Ağız yaraları zamanı qabıqsız yumşaq çörək, südlü və ya şorbalı isladılmış çörək rahatdır. Ürəkbulanma zamanı quru tost və ya suxarı kömək edə bilər.
Şirin məmulatlar
Kremsiz bişmiş məmulatlar daha təhlükəsizdir. Kremli tortları yalnız soyuducuda saxlanılmış, təzə halda yeyin.
05Çörək: dörd addım
Təzə seç, kremlini dəyiş, qızart, bağlı saxla.
06Un məmulatları: neytropeniya zamanı
| Məhsul | Daha riskli | Daha təhlükəsiz |
|---|---|---|
| Çörək | Kiflı, köhnə | Təzə, bağlı |
| Pirojki | Çiy xəmir, açıq satılan | Tam bişmiş, isti |
| Tort | Kremli, soyuqda saxlanmamış | Kremsiz keks |
| Paxlava, şəkərbura | Uzun açıq qalmış | Təzə, bağlı |
| Lavaş, yuxa | Nəm saxlanmış | Quru, təzə |
* Cədvəl ümumi məlumatdır; komandanıza əməl edin.
07Əsas terminlər
- Kif
- Qidada çoxalan göbələk.
- Bütöv taxıllı çörək
- Kəpəkli undan bişmiş çörək.
- Tost
- Qızardılmış çörək dilimi.
- Suxarı
- Qurudulmuş çörək.
- Lif
- Bağırsağa kömək edən həzm olunmayan hissə.
- Glisemik təsir
- Qidanın qan şəkərinə təsiri.
08Əsas fikirlər
- Çörək rahat enerji mənbəyidir.
- Normal günlərdə bütöv taxıllı çörək.
- Kiflı çörəyi tam atın.
- Kremli şirniyyatlarda ehtiyatlı olun.
- Ağız yaralarında yumşaq çörək.
- Çörəyi quru və bağlı saxlayın.
09Tez-tez verilən suallar
Təndir çörəyi olarmı?
Bəli, təzə və tam bişmiş olarsa. Bazarda açıq satılan çörəyi təmiz yerdən alın.
Ağ çörək zərərlidirmi?
Zərərli deyil; ishal və ürəkbulanma zamanı hətta daha rahatdır. Normal günlərdə bütöv taxıllı çörək daha çox lif verir.
Mayalı çörək kif kimi təhlükəlidirmi?
Xeyr, bişmiş çörəkdə maya canlı qalmır. Təhlükəli olan kiflənmiş çörəkdir.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Təndir çörəyi olarmı?
Ağ çörək zərərlidirmi?
Mayalı çörək kif kimi təhlükəlidirmi?
12Mənbələr
- NHS. Starchy foods and carbohydrates
- USDA Food Safety and Inspection Service. Molds on Food: Are They Dangerous?
- Leukemia & Lymphoma Society. Diet Guidelines for Immunosuppressed Patients
- National Cancer Institute. Eating Hints: Before, During, and After Cancer Treatment
- Harvard T.H. Chan School of Public Health — The Nutrition Source. Whole Grains
- World Health Organization (WHO). Drinking-water — fact sheet
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Grapefruit Juice and Some Drugs Don’t Mix
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Using Dietary Supplements Wisely
- National Cancer Institute (NCI). Fatigue (PDQ®) – Patient Version
- National Cancer Institute (NCI). Sleep Disorders (PDQ®) – Patient Version