Paxlalılar — qida kartı: mərci, noxud, lobya
Mərci şorbası, noxudlu piti, lobya çığırtması — paxlalılar bizim mətbəxdə çoxdan var. Onlar bitki zülalı, lif və dəmir verir. Bu kartda paxlalıların faydasını və müalicə zamanı onları necə rahat həzm etməyi izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Paxlalılar bitki zülalı verir; düyü ilə birlikdə yeyiləndə zülal daha tam olur.
Onlarda çoxlu lif var — bağırsaq üçün faydalı, amma həssas günlərdə ağır ola bilər.
Dəmir və fol turşusu qan yaranması üçün lazımdır.
Paxlalılar tam bişməlidir; çiy və yarımbişmiş lobya zəhərlənmə verə bilər.
03Elmi izah
Lektin: FDA-ya görə az bişmiş qırmızı lobyadakı fitohemaqqlütinin bir neçə saat ərzində qusma və ishal verə bilər; şiddətli qaynatma onu məhv edir.
Cücərtilər: CDC immuniteti zəif olanlara çiy cücərtilərdən çəkinməyi tövsiyə edir, çünki onlar salmonella və E. coli daşıya bilər.
Fayda: AICR paxlalıları lif, fol turşusu və bitki birləşmələri ilə zəngin qida kimi qiymətləndirir.
04Bədəndə nə baş verir?
Paxlalılar nə verir?
100 q bişmiş mərci təxminən 9 q zülal, 8 q lif və 3 mq dəmir verir.
Hazırlıq
Quru paxlalıları ayıklayın, yuyun, noxud və lobyanı 8–12 saat isladın. Suyu atın.
Bişirmə
Yumşalana qədər bişirin. Qırmızı lobyanı əvvəlcə 10 dəqiqə şiddətlə qaynadın. Konserv paxlalıları yuyub isti yeməyə əlavə etmək olar.
Rahat həzm üçün
Qaz olarsa, kiçik porsiya ilə başlayın, qırmızı mərci (tez bişir, yumşaqdır), püre və şorba seçin. Zirə və razyana bəzilərinə kömək edir.
Ishal zamanı
Lifi çox olduğu üçün ishal və ağır mukozit zamanı paxlalıları müvəqqəti azaltmaq olar.
05Paxlalılar: dörd addım
Ayıkla, cücərtidən çəkin, tam bişir, porsiyalarla saxla.
06Paxlalılar: müqayisə
| Paxlalı | Bişmə | Qeyd |
|---|---|---|
| Qırmızı mərci | 15–20 dəqiqə | Ən yumşaq, şorba üçün |
| Yaşıl mərci | 25–30 dəqiqə | Formasını saxlayır |
| Noxud | İslatma + 1–1,5 saat | Piti, humus |
| Qırmızı lobya | İslatma + 10 dəq şiddətli qaynama + 1 saat | Çiy olmaz |
| Maş | 30–40 dəqiqə | Aş, şorba |
* Vaxtlar təxminidir; dənlər tam yumşalmalıdır.
07Əsas terminlər
- Paxlalılar
- Mərci, noxud, lobya və oxşar dənlər.
- Bitki zülalı
- Bitkilərdən alınan zülal.
- Lektin
- Az bişmiş lobyada olan zəhərli zülal.
- Fol turşusu
- Qan hüceyrələri üçün B vitamini.
- Cücərti
- Cücərmiş toxum, çiy yeyilir.
- İslatma
- Quru dənləri suda saxlamaq.
08Əsas fikirlər
- Paxlalılar zülal, lif və dəmir verir.
- Qırmızı lobyanı şiddətlə qaynadın.
- Tam yumşalana qədər bişirin.
- Neytropeniya zamanı çiy cücərti olmaz.
- Qaz olarsa kiçik porsiya ilə başlayın.
- Ishal zamanı müvəqqəti azaldın.
09Tez-tez verilən suallar
Humus yemək olarmı?
Evdə tam bişmiş noxuddan hazırlanmış təzə humus olar. Mağaza humusu pasterizə olunmuş və bağlı olmalıdır; açdıqdan sonra tez yeyin.
Konserv lobya faydalıdırmı?
Bəli, rahat seçimdir. Duzunu azaltmaq üçün yuyun və isti yeməyə əlavə edin.
Paxlalılar qan şəkərini artırırmı?
Onlar şəkəri yavaş qaldırır, çünki lif və zülal çoxdur.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Humus yemək olarmı?
Konserv lobya faydalıdırmı?
Paxlalılar qan şəkərini artırırmı?
12Mənbələr
- NHS. The Eatwell Guide
- U.S. FDA. Bad Bug Book: Phytohaemagglutinin (kidney bean lectin)
- CDC. Safer Food Choices for People With Weakened Immune Systems
- Harvard T.H. Chan School of Public Health — The Nutrition Source. Legumes and Pulses
- American Institute for Cancer Research. Dry Beans and Peas (Legumes)
- American Cancer Society. Cancer-related Fatigue
- American Cancer Society. Physical Activity and the Person with Cancer
- Cancer.Net (ASCO). Fatigue
- World Health Organization (WHO). Physical activity — fact sheet
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Food Safety for Older Adults and People with Cancer, Diabetes, HIV/AIDS, Organ Transplants, and Autoimmune Diseases