← Geri
Müalicə və müalicə prosesi

Venadaxili mayelər

Venadaxili (Vİ) mayelər — damcı ilə venaya verilən su, duzlar və şəkər məhlullarıdır. Leykoz müalicəsində onlar çox tez-tez istifadə olunur.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Tünd göy fonda şəffaf damcı kamerası, içində firuzəyi və qızılı işıqlanan bir damla düşür.
Şəkil 1.Damcı ilə maye birbaşa qana daxil olur.

01Qısa cavab

Venadaxili mayelər bədənə su və elektrolitləri birbaşa qana çatdırır. Leykoz müalicəsində onlar müxtəlif məqsədlərlə verilir: kimyaterapiya zamanı böyrəkləri qorumaq və şiş lizisi sindromunun qarşısını almaq ("hidratasiya"), qusma, ishal və ya az içmə nəticəsində itkiləri bərpa etmək, kalium, maqnezium kimi elektrolitləri düzəltmək, dərmanları həll edib çatdırmaq. Əsas növlər kristalloidlərdir — fizioloji məhlul (natrium xlorid), balanslaşdırılmış məhlullar və qlükoza məhlulları; nadir hallarda albumin kimi kolloidlər istifadə olunur. Mayenin növünü, həcmini və sürətini həkim analizlərə, çəkiyə, ürək və böyrəklərin işinə görə təyin edir.

02Sadə izah

Birbaşa qana. Maye periferik və ya mərkəzi kateter vasitəsilə venaya daxil olur.

Məqsəd. Su və duzları bərpa etmək, böyrəkləri qorumaq.

Dəqiqlik. Nasos mayeni lazımi sürətlə verir.

Nəzarət. Çəki, sidik və analizlər müntəzəm yoxlanılır.

03Elmi izah

Kristalloidlər: izotonik natrium xlorid və balanslaşdırılmış məhlullar (məsələn, Ringer laktat) hüceyrədənkənar sahəni doldurur; qlükoza məhlulları isə su kimi bütün sektorlar arasında paylanır.

Hiperhidratasiya: şiş lizisi riski yüksək olduqda və bəzi dərmanlarla (məsələn, yüksək dozalı metotreksat) müalicədə sidik axınını artırmaq üçün maye intensiv verilir; metotreksatda bəzən sidiyin qələviləşdirilməsi tələb olunur.

Risklər: maye artıqlığı (ödem, ağciyərdə maye, xüsusən ürək çatışmazlığında), elektrolit pozuntuları (hiponatriemiya, hiperxloremiya), kateterlə bağlı infeksiya və tromboz. Buna görə NICE kimi təlimatlar mayenin hər gün yenidən qiymətləndirilməsini tövsiyə edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Maye necə daxil olur?

Damcı kamerasından keçən maye kateter vasitəsilə venaya, oradan bütün bədənə yayılır. Nasos və ya damcı sayğacı sürəti idarə edir.

Qanda nə baş verir?

Su və duzlar qan dövranına qoşularaq damarların həcmini və böyrəklərin işini dəstəkləyir. Böyrəklər artıq mayeni sidiklə xaric edir.

İşıq çayı kimi təsvir olunmuş vena, ona parlayan su və duz hissəcikləri qoşulur.
Şəkil 2.Su və duzlar qan axınına qoşulur.

Nasos və təhlükəsizlik

İnfuziya nasosu siqnal verərsə, narahat olmayın — bu, çox vaxt xətdə hava, əyilmə və ya bitmiş torba deməkdir. Tibb bacısını çağırın.

Axşam boş xəstəxana çarpayısının yanında dayaqda boş ekranı yumşaq işıqlanan infuziya nasosu.
Şəkil 3.İnfuziya nasosu mayeni dəqiq sürətlə verir.

05İnfuziya necə aparılır

Sadələşdirilmiş sxem.

Təyin — Növ, həcm və sürət.1TəyinNöv, həcm və sürət.
Xəttin yoxlanması — Kateter və birləşmələr.2Xəttin yoxlanmasıKateter və birləşmələr.
İnfuziya — Nasosla idarə olunur.3İnfuziyaNasosla idarə olunur.
Yenidən qiymətləndirmə — Çəki, sidik, analizlər.4Yenidən qiymətləndirməÇəki, sidik, analizlər.
Böyrəklər qorunurSidik axını dəstəklənir.
Balans bərpa olunurSu və duzlar.
Gündəlik baxışPlan dəyişdirilə bilər.

06Venadaxili mayelərin əsas növləri

NövNümunəAdətən nə üçün
İzotonik duz məhluluNatrium xloridHəcmin bərpası, hidratasiya
Balanslaşdırılmış məhlulRinger laktat və oxşarlarıHəcmin bərpası
Qlükoza məhluluDekstrozaSu ehtiyacı, şəkərin dəstəyi
Əlavəli məhlullarKalium və ya maqnezium əlavəsiElektrolitlərin düzəldilməsi
KolloidlərAlbuminXüsusi hallar

* Mayenin növünü, həcmini və sürətini yalnız müalicə edən komanda seçir.

07Əsas terminlər

Vİ (venadaxili)
Venanın daxilinə verilən.
Kristalloid
Su və kiçik molekullu duzlardan ibarət məhlul.
Hidratasiya
Bədənə əlavə maye vermək.
İnfuziya nasosu
Mayeni dəqiq sürətlə verən cihaz.
Maye artıqlığı
Bədəndə həddən çox maye toplanması.
Ekstravazasiya
Mayenin venadan ətraf toxumaya sızması.

08Əsas fikirlər

  • Vİ mayelər leykoz müalicəsində çox istifadə olunur.
  • Onlar böyrəkləri qoruyur və itkiləri bərpa edir.
  • Növü və həcmi həkim fərdi seçir.
  • Nasosun sürətini özünüz dəyişməyin.
  • Kateter yerini müşahidə edin.
  • Şişkinlik və nəfəs darlığı barədə dərhal deyin.

09Tez-tez verilən suallar

Niyə bu qədər çox maye verilir?

Bəzi kimyaterapiyalarda və şiş lizisi riskində böyrəkləri qorumaq üçün sidik axını artırılır.

Gecələr tez-tez tualetə getmək normaldırmı?

Bəli, intensiv hidratasiyada bu gözləniləndir; sidiyi ölçmək xahiş oluna bilər.

Nasos siqnal verir — nə etməli?

Tibb bacısını çağırın; heç nəyi özünüz açıb-bağlamayın.

İçməklə Vİ mayeni əvəz etmək olarmı?

Bəzən bəli, bəzən xeyr — bunu komanda vəziyyətinizə görə qərar verir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Niyə bu qədər çox maye verilir?

  2. Gecələr tez-tez tualetə getmək normaldırmı?

  3. Nasos siqnal verir — nə etməli?

  4. İçməklə Vİ mayeni əvəz etmək olarmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. MedlinePlus. Intravenous
  2. MedlinePlus. IV treatment at home
  3. NICE. Having IV fluid therapy (Intravenous fluid therapy in adults in hospital)
  4. MedlinePlus. Fluid and Electrolyte Balance
  5. NHS. Treatment for chronic myeloid leukaemia
  6. National Cancer Institute (NCI). Childhood Acute Myeloid Leukemia and Other Myeloid Malignancies Treatment (PDQ®) — Patient Version
  7. Children’s Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
  8. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: tumor lysis syndrome
  9. American Cancer Society. Second Opinions for Cancer Treatment
  10. Journal of Clinical Oncology, 2018. Fertility Preservation in Patients With Cancer: ASCO Clinical Practice Guideline Update
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →