← Geri
Suallar və cavablar

GVHD nədir

Transplantat-sahib xəstəliyi (GVHD) allogen transplantasiyadan sonra donor immun hüceyrələrinin xəstənin toxumalarına reaksiyasıdır.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Donor hüceyrələri toxumaya yaxınlaşır
Şəkil 1.Donor hüceyrələri toxumaya yaxınlaşır

01Qısa cavab

Allogen transplantasiyadan sonra donorun immun hüceyrələri xəstənin bədənini bəzən “yad” kimi qəbul edir və dəriyə, bağırsaqlara, qaraciyərə, gözlərə, ağıza və ağciyərlərə hücum edir. Bu, GVHD adlanır. Kəskin GVHD adətən ilk aylarda (səpgi, ishal, sarılıq), xroniki GVHD isə daha gec (dəri, ağız və göz quruluğu, oynaq sərtliyi) baş verir. Bunun qarşısını almaq üçün profilaktik dərmanlar verilir; yaranarsa, müalicə olunur. Eyni mexanizm leykoz hüceyrələrinə qarşı da işləyir.

02Sadə izah

GVHD — yeni immun sistemin “həddən çox ayıq” olmasıdır.

Profilaktika və erkən müalicə əsasdır.

03Elmi izah

GVHD-nin riski HLA uyğunluğu, donor növü, yaş və profilaktika rejimi ilə bağlıdır; müasir təsnifatlar kəskin və xroniki formanı vaxtla deyil, klinik əlamətlərlə ayırır.

Müalicədə kortikosteroidlər və bir sıra hədəf dərmanlar istifadə olunur; seçimi transplantasiya komandası edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Kəskin GVHD

Səpgi (çox vaxt ovuc və ayaq altında), ishal, qarın ağrısı, iştahsızlıq, qaraciyər göstəricilərinin yüksəlməsi və sarılıq. Erkən deyilsə, tez müalicə olunur.

Xroniki GVHD

Dəri dəyişiklikləri, ağız və göz quruluğu, ağız yaraları, oynaq sərtliyi, nəfəs çətinliyi. Uzunmüddətli müşahidə və müxtəlif mütəxəssislər lazımdır.

Dəri, bağırsaq və qaraciyər
Şəkil 2.Dəri, bağırsaq və qaraciyər

Nə etmək

Profilaktik dərmanları təyin olunduğu kimi qəbul edin, dərini günəşdən qoruyun, hər yeni əlaməti komandaya deyin.

İmmun tarazlıq
Şəkil 3.İmmun tarazlıq — GVHD nədir

05GVHD necə yaranır

Dörd addım.

Donor hüceyrələri gəlir — Yeni immun sistem işə başlayır.1Donor hüceyrələri gəlirYeni immun sistem işə başlayır.
Yad kimi görür — Toxuma markerləri tanınır.2Yad kimi görürToxuma markerləri tanınır.
Orqanlar təsirlənir — Dəri, bağırsaq, qaraciyər.3Orqanlar təsirlənirDəri, bağırsaq, qaraciyər.
Müalicə və tarazlıq — Dərmanlar reaksiyanı sakitləşdirir.4Müalicə və tarazlıqDərmanlar reaksiyanı sakitləşdirir.
Erkən tanımaƏlamətləri tez demək kömək edir.
TarazlıqProfilaktika riski azaldır.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Kəskin GVHDSəpgi (çox vaxt ovuc və ayaq altında), ishal, qarın ağrısı, iştahsızlıq, qaraciyər göstəricilərinin yüksəlməsi və sarılıq. Erkən deyilsə, tez müalicə olunur.
Xroniki GVHDDəri dəyişiklikləri, ağız və göz quruluğu, ağız yaraları, oynaq sərtliyi, nəfəs çətinliyi. Uzunmüddətli müşahidə və müxtəlif mütəxəssislər lazımdır.
Nə etməkProfilaktik dərmanları təyin olunduğu kimi qəbul edin, dərini günəşdən qoruyun, hər yeni əlaməti komandaya deyin.

07Əsas terminlər

GVHD
Transplantat-sahib xəstəliyi.
Profilaktika
Xəstəliyin qarşısını almaq üçün müalicə.
GVL
Transplantat-leykoz effekti — donor hüceyrələrinin leykoza hücumu.

08Əsas fikirlər

  • GVHD donor hüceyrələrinin reaksiyasıdır.
  • Kəskin və xroniki forması var.
  • Profilaktik dərmanlar verilir.
  • Yeni əlamətləri tez deyin.

09Tez-tez verilən suallar

GVHD hər kəsdə olurmu?

Xeyr, risk fərdidir.

Günəş niyə təhlükəlidir?

Günəş dəri GVHD-sini qızışdıra bilər; qoruyucu krem və geyim istifadə edin.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. GVHD hər kəsdə olurmu?

  2. Günəş niyə təhlükəlidir?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms: graft-versus-host disease
  2. National Cancer Institute (NCI). Stem Cell and Bone Marrow Transplants for Cancer
  3. NHS. Stem cell and bone marrow transplants
  4. Anthony Nolan. Understanding stem cell transplants
  5. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Histocompatibility antigen test
  6. National Cancer Institute (NCI). Managing Your Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
  8. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version
  9. National Cancer Institute (NCI). Chronic Lymphocytic Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version
  10. National Cancer Institute (NCI). CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →