← Geri
Suallar və cavablar

Neçə növü var?

Leykoz bir xəstəlik deyil, xəstəliklər ailəsidir. Növü bilmək müalicəni anlamağın açarıdır.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Dörd əsas növ: sürət və hüceyrə xətti
Şəkil 1.Dörd əsas növ: sürət və hüceyrə xətti

01Qısa cavab

Leykozun dörd əsas növü var: kəskin mieloid leykoz (AML), kəskin limfoblast leykoz (ALL), xroniki mieloid leykoz (CML) və xroniki limfositar leykoz (CLL). Onlar iki sual ilə ayrılır: hansı hüceyrə xətti zədələnib (mieloid və ya limfoid) və xəstəlik nə qədər sürətlə gedir (kəskin və ya xroniki). Bundan başqa nadir növlər də var: kəskin promielositar leykoz (APL), tükcüklü hüceyrəli leykoz, xroniki mielomonositar leykoz və başqaları. Hər növün içində genetik alt növlər müalicəni daha da fərdiləşdirir.

02Sadə izah

Birinci sual: zədələnən hüceyrə mieloid (eritrosit, trombosit, neytrofil yaradan) və ya limfoid (limfositlər) xəttindəndir?

İkinci sual: xəstəlik kəskin (tez, həftələr ərzində) və ya xroniki (yavaş, aylar-illər) gedir?

Bu iki suala cavab dörd əsas növü verir.

03Elmi izah

Müasir təsnifatlar (ÜST-ün 5-ci nəşri və Beynəlxalq Konsensus Təsnifatı) leykozları təkcə hüceyrə görünüşü ilə deyil, genetik dəyişikliklərlə də ayırır.

Məsələn, AML-də NPM1, FLT3, CBF dəyişiklikləri, ALL-də Filadelfiya xromosomu, CLL-də TP53 və IGHV statusu proqnoza və müalicə seçiminə təsir edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Dörd əsas növ

AML böyüklərdə ən çox rast gəlinən kəskin leykozdur. ALL uşaqlarda ən çox görülən xərçəngdir, amma böyüklərdə də olur. CML adətən yavaş gedir və BCR::ABL1 dəyişikliyi ilə bağlıdır. CLL Qərb ölkələrində böyüklərdə ən geniş yayılmış leykozdur və çox vaxt yaşlılarda görülür.

Nadir növlər

APL — AML-in xüsusi növüdür, qanaxma riski səbəbindən təcili müalicə tələb edir. Tükcüklü hüceyrəli leykoz yavaş gedən B-hüceyrəli xəstəlikdir. Xroniki mielomonositar leykoz, böyük qranulyar limfositar leykoz və başqaları daha az rast gəlinir.

İki budaq: mieloid və limfoid
Şəkil 2.İki budaq: mieloid və limfoid

Niyə alt növ vacibdir

Eyni adlı iki leykoz genetik baxımdan çox fərqli ola bilər. Buna görə həkim diaqnozu yalnız növ adı ilə deyil, genetik nəticələrlə birlikdə qoyur və müalicə planını ona görə seçir.

Əsas və nadir növlər
Şəkil 3.Əsas və nadir növlər

05Növ necə müəyyən edilir

Həkim dörd addımla növü dəqiqləşdirir.

Hansı xətt — Mieloid və ya limfoid hüceyrələr.1Hansı xəttMieloid və ya limfoid hüceyrələr.
Hansı sürət — Kəskin və ya xroniki gedişat.2Hansı sürətKəskin və ya xroniki gedişat.
Genetik alt növ — Xromosom və gen dəyişiklikləri.3Genetik alt növXromosom və gen dəyişiklikləri.
Fərdi plan — Növə uyğun müalicə seçilir.4Fərdi planNövə uyğun müalicə seçilir.
Dəqiq adTam diaqnoz adını bilin.
Düzgün məlumatÖz növünüz barədə oxuyun.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Dörd əsas növAML böyüklərdə ən çox rast gəlinən kəskin leykozdur. ALL uşaqlarda ən çox görülən xərçəngdir, amma böyüklərdə də olur. CML adətən yavaş gedir və BCR::ABL1 dəyişikliyi ilə bağlıdır. CLL Qərb ölkələrində böyüklərdə ən geniş yayılmış leykozdur və çox vaxt yaşlılarda görülür.
Nadir növlərAPL — AML-in xüsusi növüdür, qanaxma riski səbəbindən təcili müalicə tələb edir. Tükcüklü hüceyrəli leykoz yavaş gedən B-hüceyrəli xəstəlikdir. Xroniki mielomonositar leykoz, böyük qranulyar limfositar leykoz və başqaları daha az rast gəlinir.
Niyə alt növ vacibdirEyni adlı iki leykoz genetik baxımdan çox fərqli ola bilər. Buna görə həkim diaqnozu yalnız növ adı ilə deyil, genetik nəticələrlə birlikdə qoyur və müalicə planını ona görə seçir.

07Əsas terminlər

Mieloid
Eritrosit, trombosit və qranulositləri yaradan hüceyrə xətti.
Limfoid
Limfositləri yaradan hüceyrə xətti.
Alt növ
Genetik dəyişikliyə görə daha dəqiq bölgü.

08Əsas fikirlər

  • Dörd əsas növ: AML, ALL, CML, CLL.
  • Nadir növlər də var.
  • Növ hüceyrə xətti və sürətlə müəyyən edilir.
  • Genetika planı fərdiləşdirir.

09Tez-tez verilən suallar

Bir növ başqasına çevrilə bilərmi?

Bəzən: məsələn, CML müalicəsiz kəskin fazaya keçə bilər, MDS isə AML-ə çevrilə bilər.

Uşaq və böyük leykozu eynidirmi?

Növlər eyni ola bilər, amma gedişat və müalicə çox vaxt fərqlidir.

Növümü necə dəqiq bilim?

Həkimdən yazılı diaqnozu və genetik nəticələri istəyin.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Bir növ başqasına çevrilə bilərmi?

  2. Uşaq və böyük leykozu eynidirmi?

  3. Növümü necə dəqiq bilim?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Leukemia—Patient Version
  2. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
  3. National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
  4. National Cancer Institute (NCI). Chronic Myeloid Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
  5. National Cancer Institute (NCI). Chronic Lymphocytic Leukemia Treatment (PDQ®) – Patient Version
  6. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Leukemia
  7. NHS. High temperature (fever) in adults
  8. NHS. How to wash your hands
  9. Cancer Research UK. Coping emotionally with cancer
  10. National Cancer Institute (NCI). When Someone You Love Is Being Treated for Cancer (booklet)
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →