Müalicədən sonra və remissiya

Qalxanabənzər vəz

Qalxanabənzər (tiroid) vəz boyunda yerləşir və bədənin enerji sürətini tənzimləyir. Bu mövzuda leykoz müalicəsindən, xüsusən şüadan sonra tiroiddə hansı dəyişikliklərin ola biləcəyini və onların necə yoxlandığını izah edirik.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~2 dəq

Şəffaf boyun siluyetində qızılı parlayan kəpənək formalı vəzi. — **Şəkil 1.**Tiroid boyunda yerləşən kəpənək formalı vəzidir.

01Qısa cavab

Tiroid vəzi kəpənək formalı kiçik vəzidir; onun hormonları (T4 və T3) maddələr mübadiləsini, ürək döyüntüsünü, bədən temperaturunu, enerji və əhvalı tənzimləyir. Leykoz müalicəsindən sonra tiroid problemlərinin əsas səbəbi şüadır: bütün bədən şüası (transplantasiyadan əvvəl), kəllə-onurğa şüası və boyun şüası. Ən çox rast gəlinən problem hipotireozdur — tiroidin zəif işləməsi (yorğunluq, üşümə, çəki artımı, qəbizlik, quru dəri, əhval düşkünlüyü). Daha nadir hallarda hipertireoz və tiroid düyünləri olur; şüa almış şəxslərdə tiroid xərçəngi riski də bir qədər artır, amma o, adətən yaxşı müalicə olunur. COG risk qrupunda ildə bir dəfə TSH və sərbəst T4 testi və boyun müayinəsi tövsiyə edir. Hipotireoz gündəlik levotiroksin tableti ilə asan müalicə olunur.

02Sadə izah

Tiroid enerji sürətini tənzimləyir.

Əsas risk — şüa.

Ən çox rast gəlinən — hipotireoz.

Yoxlama — TSH, sərbəst T4, boyun müayinəsi.

Müalicə — gündəlik tablet.

03Elmi izah

Şüa: COG bütün bədən, kəllə-onurğa və ya boyun şüası almış şəxslərə ildə bir dəfə TSH və sərbəst T4 testi tövsiyə edir.

Hipotireoz: MedlinePlus-a görə əlamətlər yavaş inkişaf edir və yorğunluq, üşümə, çəki artımı, qəbizlik və depressiya ilə qarışdırıla bilər.

Düyünlər: şüa almış şəxslərdə tiroid düyünləri daha tez-tez olur; ATA qeyd edir ki, düyünlərin böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir.

Mərkəzi hipotireoz: kəllə şüası hipofizə təsir etdikdə TSH normal görünə bilər, ona görə sərbəst T4 də yoxlanılır (Endocrine Society 2018).

04Bədəndə nə baş verir?

Tiroid nə edir?

Onun hormonları bədənin “sürətini” təyin edir: hüceyrələr nə qədər enerji istifadə edir, ürək nə qədər tez döyünür, nə qədər isti və ya soyuq hiss edirsiniz.

**Şəkil 2.**Tiroid hormonu bədənin enerji sürətini təyin edir.

Hansı müalicə təsir edir?

Əsasən bütün bədən şüası, kəllə-onurğa və boyun şüası. Bəzi hallarda transplantasiya və hədəfli dərmanlar da tiroidə təsir edə bilər.

Hipotireozun əlamətləri

Davamlı yorğunluq, üşümə, çəki artımı, qəbizlik, quru dəri, saç tökülməsi, əhval düşkünlüyü, yavaş ürək döyüntüsü. Uşaqlarda böyümənin yavaşlaması.

Necə yoxlanır?

Qan analizi — TSH və sərbəst T4. Boyun əllə müayinə edilir; düyün şübhəsində ultrasəs.

Kəpənək formalı vəzi üzərindən keçən ultrasəs dalğaları. — **Şəkil 3.**Ultrasəs tiroid düyünlərini göstərir.

Müalicə

Hipotireoz gündəlik levotiroksin tableti ilə müalicə olunur; doza qan testlərinə görə tənzimlənir. Düyünlər ultrasəs və lazım olduqda biopsiya ilə qiymətləndirilir.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Tiroidə nəzarət

Tiroid nəzarətinin addımları.

1ƏlamətlərYorğunluq, üşümə, çəki dəyişikliyi.

2AnalizTSH və sərbəst T4.

3MüayinəBoyun palpasiyası, ultrasəs.

4MüalicəLazım olduqda gündəlik tablet.

TiroidFunksiya izlənir.

TarazlıqHormonlar normallaşır.

EnerjiYorğunluq azalır.

06Tiroid problemləri (sadələşdirilmiş)

Problem	Əlamətlər	Yoxlama və müalicə
Hipotireoz	Yorğunluq, üşümə, çəki artımı	TSH, T4; levotiroksin
Hipertireoz	Ürəkdöyünmə, arıqlama, narahatlıq	TSH, T4; həkimin müalicəsi
Tiroid düyünü	Boyunda düyün, çox vaxt şikayətsiz	Ultrasəs, lazım olsa biopsiya
Mərkəzi hipotireoz	Hipotireoz əlamətləri	Sərbəst T4 (TSH normal ola bilər)

* Yoxlama cədvəlini həkiminiz müəyyən edir.

07Əsas terminlər

Tiroid: Boyunda kəpənək formalı vəzi.
TSH: Tiroidi stimullaşdıran hipofiz hormonu.
Sərbəst T4: Tiroidin əsas hormonu.
Hipotireoz: Tiroidin zəif işləməsi.
Hipertireoz: Tiroidin həddindən artıq işləməsi.
Levotiroksin: Tiroid hormonunu əvəz edən dərman.

08Əsas fikirlər

Tiroid enerjini tənzimləyir.
Şüa əsas risk amilidir.
Ildə bir dəfə TSH və T4 (riskdə).
Boyun düyünlərini yoxlatdırın.
Hipotireoz asan müalicə olunur.
Tableti müntəzəm qəbul edin.

09Tez-tez verilən suallar

Yorğunam — bu tiroid ola bilərmi?

Ola bilər; sadə qan analizi bunu yoxlayır.

Levotiroksini ömür boyu qəbul etməliyəm?

Çox vaxt bəli; o, təbii hormonu əvəz edir və düzgün dozada təhlükəsizdir.

Tableti necə qəbul etmək lazımdır?

Adətən səhər ac qarnına, hər gün eyni vaxtda; təlimatı həkim verir.

Düyün xərçəngdirmi?

Əksər düyünlər xoşxassəlidir; ultrasəs və lazım olsa biopsiya bunu dəqiqləşdirir.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Yorğunam — bu tiroid ola bilərmi?
Levotiroksini ömür boyu qəbul etməliyəm?
Tableti necə qəbul etmək lazımdır?
Düyün xərçəngdirmi?
Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

Children's Oncology Group. Long-Term Follow-Up Guidelines for Survivors of Childhood, Adolescent and Young Adult Cancers
National Cancer Institute (NCI). Late Effects of Treatment for Childhood Cancer (PDQ®)–Patient Version
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Thyroid Tests
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Hypothyroidism
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Hyperthyroidism
American Thyroid Association. Thyroid Nodules
National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 14 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →