Kimyaterapiya zamanı qidalanma: kiçik, tez-tez, yumşaq
Kimyaterapiya ürəkbulanma, dad dəyişikliyi, ağız yaraları, ishal və ya qəbizlik yarada bilər. Bu günlərdə yemək çətin olsa da, kiçik addımlar böyük fərq yaradır. Bu bölmədə praktik məsləhətləri bir yerdə toplayırıq.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Az-az, tez-tez.
Ürəkbulanmada — quru və sadə.
Ağız yarasında — yumşaq, ilıq.
Maye — kifayət qədər.
03Elmi izah
NCI Eating Hints: güclü qoxulu, yağlı və çox şirin qidalardan ürəkbulanma zamanı çəkinmək, yeməkdən sonra 30–60 dəqiqə dik oturmaq tövsiyə olunur.
ESPEN: xərçəng xəstələrində çəki və əzələ itkisinin qarşısını almaq üçün kifayət qədər enerji və zülal vacibdir; qidalanma vəziyyəti müntəzəm qiymətləndirilməlidir.
NCI: müalicənin yan təsirləri (ürəkbulanma, dad dəyişikliyi, ağız yaraları) üçün praktik qida məsləhətləri mövcuddur.
04Bədəndə nə baş verir?
Ürəkbulanma
Sadə peçenye, düyü, kartof püresi, soyuq qatıq; zəncəfil kömək edə bilər (bax: «Zəncəfil: ürəkbulanmaya qarşı isti dəstək»). Dərmanları vaxtında qəbul edin.
Dad dəyişikliyi
Metal dadda plastik qaşıq, turş-şirin souslar, ədviyyat (bax: «Ədviyyatlar — qida kartı: dad, ətir və ehtiyat») — ağız yarası yoxdursa.
Dietoloq
Çəki itkisi, iştahsızlıq və ya xüsusi pəhriz ehtiyacı varsa, xəstəxanada dietoloqla görüş istəyin.
Qida təhlükəsizliyi
Neytropeniya zamanı qida təhlükəsizliyi qaydaları (bax: «Əl yuma: ən sadə qoruma» və «Yumurta və süd məhsulları: təhlükəsiz seçim») hər mərhələdə qüvvədədir.
05Qidalanma: dörd addım
Qiymətləndir, riskli olanı dəyiş, təhlükəsiz bişir, mütəmadi ye.
06Əsas məqamlar cədvəldə
| Mövzu | Qısa izah |
|---|---|
 Ürəkbulanma | Sadə peçenye, düyü, kartof püresi, soyuq qatıq; zəncəfil kömək edə bilər (bax: «Zəncəfil: ürəkbulanmaya qarşı isti dəstək»). Dərmanları vaxtında qəbul edin. |
 Dad dəyişikliyi | Metal dadda plastik qaşıq, turş-şirin souslar, ədviyyat (bax: «Ədviyyatlar — qida kartı: dad, ətir və ehtiyat») — ağız yarası yoxdursa. |
| Dietoloq | Çəki itkisi, iştahsızlıq və ya xüsusi pəhriz ehtiyacı varsa, xəstəxanada dietoloqla görüş istəyin. |
| Qida təhlükəsizliyi | Neytropeniya zamanı qida təhlükəsizliyi qaydaları (bax: «Əl yuma: ən sadə qoruma» və «Yumurta və süd məhsulları: təhlükəsiz seçim») hər mərhələdə qüvvədədir. |
07Əsas terminlər
- Mukozit
- Ağız və bağırsaq selikli qişasının iltihabı.
- Əlavə qidalanma içkisi
- Həkim təyin etdiyi kalorili-zülallı içki.
- Dietoloq
- Qidalanma üzrə mütəxəssis.
- Zülal
- Əzələ və toxumaların bərpası üçün qida maddəsi.
- Neytropeniya
- Neytrofillərin azalması.
08Əsas fikirlər
- Kiçik porsiyalar.
- Simptoma uyğun qida.
- Yeyə bilmirsinizsə, deyin.
- Pəhriz müalicə deyil.
- Dietoloqla danışın.
09Tez-tez verilən suallar
Ən sevdiyim yeməyi kimyaterapiya günü yeməliyəmmi?
Bəzən ürəkbulanma həmin yeməyə nifrət yarada bilər; sevimli yeməkləri yaxşı günlərə saxlayın.
Əlavə qidalanma içkiləri lazımdırmı?
Çəki itkisi varsa, dietoloq təyin edə bilər.
Xüsusi pəhriz leykozu sağalda bilərmi?
Xeyr. Yaxşı qidalanma müalicəyə dözümlülüyü dəstəkləyir, amma müalicə etmir.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Ən sevdiyim yeməyi kimyaterapiya günü yeməliyəmmi?
Əlavə qidalanma içkiləri lazımdırmı?
Xüsusi pəhriz leykozu sağalda bilərmi?
12Mənbələr
- National Cancer Institute. Eating Hints: Before, During, and After Cancer Treatment
- ESPEN. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer (2021)
- Leukemia & Lymphoma Society. Food and Nutrition
- World Health Organization. Healthy diet fact sheet
- NHLBI. DASH Eating Plan
- NIDDK. Eating, Diet & Nutrition for Cirrhosis
- World Health Organization. Salt reduction fact sheet
- CDC. Chicken and Food Poisoning
- USDA Food Safety and Inspection Service. Poultry: safe handling and preparation
- USDA Food Safety and Inspection Service. The Big Thaw — Safe Defrosting Methods