Meyvələr — qida kartı: vitamin, maye və təhlükəsizlik
Nar, heyva, ərik, alma, üzüm — Azərbaycan meyvələri ilə məşhurdur. Meyvə vitamin, maye və şirin dad verir, iştahı açır. Bu kartda meyvənin faydasını və müalicə zamanı təhlükəsiz seçilməsini izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Meyvələr C vitamini və kalium mənbəyidir.
Onların tərkibi çox vaxt 80–90 % sudur — maye ehtiyacına kömək edir.
Meyvənin qabığında mikroblar ola bilər, hətta onu soyacaqsınızsa da yumaq lazımdır.
Qalın qabıqlı meyvələr (banan, portağal) daha qorunmuşdur.
03Elmi izah
Yumaq: FDA meyvəni kəsməzdən və soymazdan əvvəl axar suda yumağı tövsiyə edir ki, mikroblar bıçaqla içəri keçməsin.
Qreypfrut: FDA qreypfrutun bəzi dərmanların parçalanmasını dəyişdirərək onların qanda səviyyəsini artıra biləcəyini bildirir.
Şirələr: CDC immuniteti zəif olanlara pasterizə olunmamış şirələrdən çəkinməyi məsləhət görür.
04Bədəndə nə baş verir?
Meyvə nə verir?
Orta portağal təxminən 70 mq C vitamini, orta banan təxminən 400 mq kalium verir. Meyvədə lif və təbii şəkər var.
Necə seçməli?
Bərk, zədəsiz, kifsiz meyvə seçin. Yumşalmış və çürümüş yerləri olan meyvəni atın.
Hazırlıq
Əllərinizi yuyun, meyvəni axar suda yuyun, təmiz bıçaqla kəsin. Kəsilmiş meyvəni 2 saat ərzində yeyin və ya soyuducuya qoyun.
Ağır günlərdə
Ağız yaraları zamanı turş meyvələr (sitrus, ananas) ağrı verə bilər; banan, armud, bişmiş alma, kompot daha yumşaqdır.
Dərmanlar və meyvə
Qreypfrut, pomelo və bəzən nar şirəsi dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girə bilər. Hər yeni dərmanda həkimdən soruşun.
05Meyvə: dörd addım
Sağlamını seç, hazır doğranmışı dəyiş, istəsən bişir, təzə ye.
06Meyvələr: neytropeniya zamanı
| Məhsul | Daha riskli | Daha təhlükəsiz |
|---|---|---|
| Qarpız, yemiş | Bazarda doğranmış | Evdə yuyulub kəsilmiş |
| Giləmeyvə | Yuyulması çətin, yumşaq | Bişmiş, kompotda (komandaya görə) |
| Banan, portağal | Zədələnmiş | Qalın qabıqlı, soyulmuş |
| Şirələr | Təzə sıxılmış, pasterizə olunmamış | Pasterizə olunmuş |
| Alma, armud | Çürük yerli | Yuyulmuş, soyulmuş və ya bişmiş |
* Cədvəl ümumi məlumatdır; komandanıza əməl edin.
07Əsas terminlər
- C vitamini
- İmmun sistem və toxumalar üçün vitamin.
- Kalium
- Ürək və əzələlər üçün mineral.
- Pasterizasiya
- Mikrobları məhv edən yumşaq qızdırma.
- Qalın qabıq
- Meyvəni qoruyan soyulan qat.
- Qarşılıqlı təsir
- Qidanın dərmanın təsirini dəyişməsi.
- Kompot
- Bişmiş meyvə içkisi.
08Əsas fikirlər
- Meyvə vitamin, kalium və maye verir.
- Soyacaqsınızsa da yuyun.
- Zədələnmiş meyvəni atın.
- Bazarda doğranmış meyvə olmaz.
- Qreypfrutdan əvvəl həkimdən soruşun.
- Bişmiş meyvə yumşaq və təhlükəsizdir.
09Tez-tez verilən suallar
Təzə sıxılmış şirə içmək olarmı?
Neytropeniya zamanı adətən pasterizə olunmuş şirə tövsiyə olunur. Evdə sıxmaq barədə komandanızdan soruşun.
Meyvədə şəkər çoxdurmu?
Meyvədə təbii şəkər var, amma lif və vitaminlər də var. Diabet varsa, porsiyaları həkimlə razılaşdırın.
Quru meyvə olarmı?
Bağlı qablaşdırmada olan quru meyvə adətən olar; ayrıca kartda ətraflı yazmışıq.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Təzə sıxılmış şirə içmək olarmı?
Meyvədə şəkər çoxdurmu?
Quru meyvə olarmı?
12Mənbələr
- NHS. 5 A Day: what counts?
- U.S. FDA. Selecting and Serving Produce Safely
- U.S. FDA. Grapefruit Juice and Some Drugs Don’t Mix
- CDC. Safer Food Choices for People With Weakened Immune Systems
- Leukemia & Lymphoma Society. Diet Guidelines for Immunosuppressed Patients
- Clinical Nutrition, 2017. ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients
- Journal of Clinical Oncology, 2020. Management of Cancer Cachexia: ASCO Guideline
- FoodSafety.gov (U.S. HHS). 4 Steps to Food Safety
- FoodSafety.gov (U.S. HHS). Cold Food Storage Chart
- USDA Food Safety and Inspection Service. Leftovers and Food Safety