Yumurta və süd məhsulları: təhlükəsiz seçim

01Qısa cavab

02Sadə izah

Yumurta salmonella daşıya bilər — bəzən hətta təmiz və çatlamamış yumurtanın içində. Tam bişirmək bu bakteriyanı məhv edir.

Pasterizasiya südü qısa müddət qızdırıb mikrobları öldürmək deməkdir. Dad və faydası demək olar dəyişmir, amma təhlükə xeyli azalır.

Çiy süddə listeriya, salmonella, E. coli və brusellyoz törədiciləri ola bilər. Sağlam insan üçün də risklidir, immuniteti zəif olan üçün isə daha təhlükəlidir.

Ev üsulu və bazarda satılan pendir və qatıq çox vaxt çiy süddən hazırlanır və necə saxlanıldığı bilinmir. Ona görə müalicə zamanı zavodda hazırlanmış, etiketli məhsul daha etibarlıdır.

Bərk pendirlər (məsələn, çeddar, parmezan) və pasterizə olunmuş qatıq, kefir adətən təhlükəsiz seçim sayılır. Canlı kulturalı məhsullar barədə komandanızdan soruşun.

03Elmi izah

Yumurta: FDA yumurtanı ağı və sarısı bərkiyənə qədər bişirməyi, yumurtalı yeməkləri isə 71 °C (160 °F) daxili temperatura qədər qızdırmağı tövsiyə edir. Yumurtanı 4 °C və ya daha soyuqda saxlamaq və çatlamış yumurtanı almamaq məsləhət görülür.

Çiy süd: FDA-ya görə pasterizə olunmamış süd ciddi qida infeksiyalarının mənbəyi ola bilər; pasterizasiya südün qidalılığını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmır. Risk qrupuna xərçəng müalicəsi alan insanlar da daxildir.

Pendir və listeriya: CDC immuniteti zəif olanlara pasterizə olunmamış süddən hazırlanmış yumşaq pendirlərdən çəkinməyi məsləhət görür. Bir çox xərçəng mərkəzi (MSK, LLS) neytropeniya zamanı yumşaq kifli və mavi pendirləri də məhdudlaşdırmağı tövsiyə edir.

Salmonella: ÜST-ə görə salmonella əsasən yumurta, ət, quş əti və süd vasitəsilə yayılır; düzgün bişirmə və gigiyena əsas qorunma yoludur.

04Bədəndə nə baş verir?

Yumurta: tam bişir

Qaynadılmış yumurtanı 8–10 dəqiqə bişirin ki, sarısı bərkisin. Qayğanaq və omlet nəm qalmamalıdır. Kökə, sırnik və yumurtalı xəmir içinə qədər bişməlidir. Çiy yumurtaya toxunandan sonra əllərinizi yuyun.

Çiy yumurtalı yeməklərdən çəkinin

Qoqol-moqol, ev majonezi, çiy yumurtalı souslar, tiramisu, mus, ev kremi, çiy xəmir və “yarımbişmiş” yumurta. Mağazadan alınan, pasterizə olunmuş yumurta ilə hazırlanmış majonez adətən təhlükəsizdir.

Süd: yalnız pasterizə olunmuş

Mağazada etiketində “pasterizə olunub” və ya “UHT” yazılmış süd seçin. Bazar və ya həyət südü, hətta qaynadılsa belə, müalicə zamanı ən yaxşı seçim deyil — qaynatma bərabər olmaya bilər və sonradan yenidən çirklənə bilər. Açılmış südü soyuducuda saxlayın və bir neçə gün ərzində için.

Pendir, qatıq, kəsmik

Pasterizə olunmuş süddən zavodda hazırlanmış bərk pendirlər, qatıq, kefir, ayran və kəsmik adətən təhlükəsizdir. Neytropeniya zamanı adətən çəkinilir: ev və bazar pendiri, motal pendir, brinza (etiketi yoxdursa), brie və kamamber kimi kifli pendirlər, mavi pendirlər. Kifli pendir isti yeməkdə buxar çıxana qədər bişirilsə, risk azalır.

Dondurma və desertlər

Qablaşdırılmış, zavodda hazırlanmış dondurma adətən təhlükəsizdir. Kafe maşınlarından tökülən yumşaq dondurma maşının təmizliyindən asılıdır, ona görə neytropeniya zamanı ondan çəkinmək məsləhət görülür. Ev desertlərində çiy yumurta olub-olmadığını soruşun.

Saxlama

Yumurta və süd məhsullarını soyuducunun qapısında yox, içəri rəflərdə saxlayın — orada daha soyuqdur. Son istifadə tarixinə baxın. Açılmış qatıq və kəsmiki bir neçə gün ərzində yeyin. Şübhə varsa, atın.

07Əsas terminlər

Pasterizasiya

Mikrobları öldürmək üçün südü qısa müddət qızdırmaq.

UHT

Çox yüksək temperaturda emal olunmuş, uzun saxlanılan süd.

Salmonella

Yumurta və quş əti ilə yayılan bakteriya.

Listeriya

Yumşaq pendirdə və soyuducuda çoxala bilən bakteriya.

Brusellyoz

Çiy süd və ev pendiri ilə keçə bilən infeksiya.

Kifli pendir

Üzərində və ya içində xüsusi kif olan pendir.

Canlı kultura

Qatıq və kefirdə olan canlı bakteriyalar.

Motal pendir

Dəridə yetişdirilən ənənəvi ev pendiri.

08Əsas fikirlər

• Yumurtanın ağı və sarısı bərk olmalıdır.
• Qoqol-moqol və ev majonezi olmaz.
• Yalnız pasterizə olunmuş süd seçin.
• Bazar südü və ev pendirindən çəkinin.
• Kifli və mavi pendirlər neytropeniya zamanı olmaz.
• Bərk pendir və zavod qatığı adətən uyğundur.
• Yumurta və südü içəri rəflərdə saxlayın.
• Canlı kulturalar barədə komandadan soruşun.

09Tez-tez verilən suallar

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

1. 1

   Bazar südünü qaynatsam, olarmı?

2. 2

   Qatıq faydalıdır, onu yeyə bilərəmmi?

3. 3

   Yarımbişmiş yumurtanı çox sevirəm. Heç olmazmı?

4. 4

   Pendir pasterizə olunub-olunmadığını necə bilim?

5. 5

   Brinza və feta olarmı?

6. 6

   Probiotik kapsullar immunitetə kömək edərmi?

Suallarım

11Növbəti nəyi oxumaq faydalıdır?

• Qidalanma və gündəlik həyatZəif immunitetdə qida təhlükəsizliyi
• Qidalanma və gündəlik həyatƏt və quş əti: təhlükəsiz bişirmə və temperatur
• Qidalanma və gündəlik həyatBalıq və dəniz məhsulları: təhlükəsiz seçim
• Qidalanma və gündəlik həyatQuş əti — qida kartı: toyuq, hinduşka və ördək
• Qidalanma və gündəlik həyatQida gigiyenası: mətbəxdə gündəlik vərdişlər

12Mənbələr

1. U.S. Food and Drug Administration (FDA). What You Need to Know About Egg Safety
2. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Raw Milk Misconceptions and the Danger of Raw Milk Consumption
3. FoodSafety.gov (U.S. HHS). Cook to a Safe Minimum Internal Temperature
4. CDC. Safer Food Choices for People With Weakened Immune Systems
5. CDC. Preventing Listeria Infection
6. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Food Safety for Older Adults and People with Cancer, Diabetes, HIV/AIDS, Organ Transplants, and Autoimmune Diseases
7. NHS. Listeriosis
8. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Food Safety During Cancer Treatment
9. American Cancer Society. Food Safety During Cancer Treatment
10. Leukemia & Lymphoma Society. Diet Guidelines for Immunosuppressed Patients
11. World Health Organization (WHO). Salmonella (non-typhoidal) — fact sheet
12. World Health Organization (WHO). Listeriosis — fact sheet