← Geri
Müalicə və müalicə prosesi

Ağrıya nəzarət

Leykoz və onun müalicəsi zamanı ağrı ola bilər. Onu qiymətləndirmək və əksər hallarda yaxşı idarə etmək mümkündür.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Tünd göy fonda çiyindən beyinə gedən sinir yolu boyunca qırmızı impuls firuzəyi və qızılı işığa çevrilərək sönür.
Şəkil 1.Müalicə ağrı siqnalını zəiflədir.

01Qısa cavab

Leykozda ağrının bir neçə səbəbi ola bilər: sümük iliyinin genişlənməsi və sümük ağrısı, ağız selikli qişasının iltihabı (mukozit), prosedurlar (sümük iliyi punksiyası, lümbal punksiya), infeksiyalar, böyümə faktorlarının yan təsiri və ya sinir zədələnməsi. Ağrı müntəzəm olaraq qiymətləndirilir — adətən 0–10 şkalası ilə. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının yanaşmasına görə ağrının gücünə uyğun dərmanlar seçilir: qeyri-opioid ağrıkəsicilər, lazım olduqda opioidlər və köməkçi dərmanlar. Leykozda bəzi ağrıkəsicilər (məsələn, aspirin və digər NSAİD-lər) trombositlər azaldıqda qanaxma riskinə görə adətən qadağandır, buna görə hər dərmanı yalnız komanda ilə razılaşdırın.

02Sadə izah

Ağrı siqnaldır. O, bədəndə nəyinsə narahat etdiyini bildirir.

Ölçmək. Ağrını 0-dan 10-a qədər qiymətləndirmək komandaya kömək edir.

Plan. Ağrının gücünə uyğun dərmanlar və üsullar seçilir.

Danışmaq. Ağrını gizlətməyin — onu idarə etmək müalicənin bir hissəsidir.

03Elmi izah

Mexanizmlər: nosiseptiv ağrı (sümük, selikli qişa, toxuma zədəsi) və neyropatik ağrı (məsələn, vinkristin və ya bortezomiblə əlaqəli periferik neyropatiya) fərqlənir; onların müalicəsi də fərqlidir.

Pilləli yanaşma: ÜST-ün ağrı pilləkəni və ESMO tövsiyələri ağrının intensivliyinə görə qeyri-opioidləri, opioidləri və adyuvantları (məsələn, neyropatik ağrı üçün antikonvulsantlar) birləşdirməyi nəzərdə tutur; davamlı ağrıda dərmanlar "saat üzrə", əlavə olaraq "ehtiyat" doza ilə verilir.

Leykozda xüsusiyyətlər: trombositopeniyada NSAİD-lərdən qaçılır, parasetamol qızdırmanı gizlədə bilər, opioidlər qəbizlik və yuxululuq verir, böyrək çatışmazlığında bəzi opioidlərin seçimi dəyişdirilir. Mukozitdə yerli vasitələr və bəzən infuziya ilə ağrıkəsicilər istifadə olunur.

04Bədəndə nə baş verir?

Ağrı haradan gəlir?

Ağrı siqnalı zədələnmiş toxumadan sinirlər vasitəsilə beyinə çatır. Müalicənin məqsədi bu siqnalı səbəbdən asılı olaraq zəiflətmək və səbəbin özünü aradan qaldırmaqdır.

Ağrını necə qiymətləndirirlər?

Sizdən ağrının gücünü, yerini, xarakterini (küt, yanan, sancan) və nəyin onu artırıb-azaltdığını soruşurlar. Uşaqlar üçün üz ifadələri olan şkalalar istifadə olunur.

Qırmızıdan firuzəyiyə keçən zərif abstrakt siferblat, qızılı əqrəb aşağı vəziyyətdədir.
Şəkil 2.Ağrının gücünü şkala ilə qiymətləndirmək komandaya kömək edir.

Dərmansız üsullar

İsti və ya soyuq kompres (komanda icazə verərsə), rahat vəziyyət, nəfəs məşqləri, musiqi və diqqəti yayındırmaq dərmanlara yaxşı əlavədir, lakin onları əvəz etmir.

Səliqəli xəstəxana çarpayısında qatlanmış isti kompres və yumşaq yastıq, zərif lampa işığında.
Şəkil 3.Dərmansız üsullar dərmanlara əlavədir.

05Ağrıya nəzarət planı

Sadələşdirilmiş sxem.

Qiymətləndirmə — Güc, yer, xarakter.1QiymətləndirməGüc, yer, xarakter.
Dərman planı — Müntəzəm və ehtiyat dərmanlar.2Dərman planıMüntəzəm və ehtiyat dərmanlar.
Əlavə üsullar — Rahatlıq və istirahət.3Əlavə üsullarRahatlıq və istirahət.
Yenidən baxış — Kömək etməzsə — dəyişiklik.4Yenidən baxışKömək etməzsə — dəyişiklik.
Ağrı azalırƏksər hallarda mümkündür.
Səbəb axtarılırYeni ağrı müayinə olunur.
VaxtındaAğrı güclənməzdən əvvəl.

06Leykozda ağrının tez-tez rast gəlinən səbəbləri

SəbəbNecə hiss olunurAdətən nə edilir
Sümük ağrısıKüt, dərin ağrı, xüsusilə ayaqlarda və belindəAğrıkəsicilər, əsas müalicə
MukozitAğızda yanma, udqunmaqda çətinlikAğız qulluğu, yerli vasitələr
ProsedurlarQısamüddətli ağrıYerli keyləşdirmə, bəzən sedasiya
NeyropatiyaYanma, keyləşmə, sancmaXüsusi dərmanlar, protokolun dəyişdirilməsi
İnfeksiyaYeni yerli ağrı, qızdırmaTəcili müayinə

* Dərmanları, dozaları və onların birləşməsini yalnız müalicə edən həkim seçir.

07Əsas terminlər

Ağrı şkalası
Ağrını 0-dan 10-a qədər qiymətləndirmə üsulu.
Opioid
Güclü ağrıkəsici dərmanlar qrupu.
NSAİD
Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar; trombositlər azaldıqda adətən istifadə olunmur.
Neyropatik ağrı
Sinir zədəsindən yaranan yanan və ya sancan ağrı.
Mukozit
Ağız və bağırsaq selikli qişasının iltihabı.
Ehtiyat doza
Ağrı güclənəndə əlavə verilən dərman.

08Əsas fikirlər

  • Ağrıya dözmək lazım deyil.
  • Ağrını müntəzəm qiymətləndirin və komandaya deyin.
  • Dərmanlar ağrının gücünə uyğun seçilir.
  • Aspirin və oxşar dərmanları özbaşına qəbul etməyin.
  • Opioidlər qəbizlik verə bilər — bunun da qarşısı alınır.
  • Yeni və ya güclü ağrı müayinə tələb edir.

09Tez-tez verilən suallar

Opioidlərdən asılılıq yaranacaqmı?

Həkim nəzarəti altında ağrı üçün istifadə edildikdə bu risk aşağıdır; narahatlığınızı komanda ilə açıq müzakirə edin.

Evdə hansı ağrıkəsicini qəbul edə bilərəm?

Yalnız komandanın tövsiyə etdiyini. Bəzi adi dərmanlar qanaxma riskini artırır və ya qızdırmanı gizlədə bilər.

Ağrı gecələr güclənir — nə etməli?

Bunu komandaya deyin: dərmanların vaxtı və növü dəyişdirilə bilər.

Uşağın ağrısını necə bilək?

Uşaqlar üçün şəkilli şkalalar və davranış müşahidəsi istifadə olunur; valideynin müşahidəsi çox dəyərlidir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Opioidlərdən asılılıq yaranacaqmı?

  2. Evdə hansı ağrıkəsicini qəbul edə bilərəm?

  3. Ağrı gecələr güclənir — nə etməli?

  4. Uşağın ağrısını necə bilək?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Cancer Pain (PDQ) – Patient Version
  2. National Cancer Institute (NCI). Pain and Cancer Treatment
  3. Macmillan Cancer Support. Pain
  4. Cancer Research UK. Cancer and pain control
  5. National Cancer Institute (NCI). Stem Cell Transplants in Cancer Treatment
  6. National Cancer Institute (NCI). CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers
  7. National Cancer Institute (NCI). Chemotherapy to Treat Cancer
  8. National Cancer Institute (NCI). Questions to Ask about Cancer Treatment
  9. National Cancer Institute (NCI). Female Fertility and Cancer Treatment
  10. National Cancer Institute (NCI). Male Fertility and Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →