← Geri
Diaqnostika və müayinələr

İnfeksion və virus testləri

Leykoz və onun müalicəsi immun sistemini zəiflədir. Buna görə həkimlər iki dəfə infeksiya axtarır: müalicədən əvvəl bədəndə “yatan” virusları tapmaq üçün və müalicə zamanı temperatur və ya digər əlamətlər olduqda səbəbi tez müəyyən etmək üçün. Bu mövzuda hansı testlərin edildiyini izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~4 dəq
Tünd göy fonda şəffaf insan siluetinin içində bir neçə kiçik, sakit, yarıqaranlıq virus forması; yumşaq mavi axtarış işığı onları üzə çıxarır və hər birinin yanında qoruyucu qalxan simvolu görünür; üz yoxdur.
Şəkil 1.Müalicədən əvvəl bədəndə “yatan” viruslar axtarılır.

01Qısa cavab

Müalicədən əvvəl adətən hepatit B (HBsAg, anti-HBc), hepatit C və HİV testləri edilir; bəzən sitomeqalovirus (CMV), herpes viruslar (HSV, su çiçəyi-zona virusu VZV) və digər infeksiyalara qarşı antikorlar da yoxlanılır, xüsusən transplantasiya planlaşdırılırsa. Məqsəd immun sistemi zəiflədikdə yenidən aktivləşə bilən virusları əvvəlcədən bilmək və lazım olduqda profilaktik dərman verməkdir. Müalicə zamanı temperatur və ya infeksiya əlamətləri olarsa, qan kulturaları (venadan və kateterdən), sidik, bəlğəm və digər nümunələr götürülür, burun-udlaq yaxmasında PZR ilə respirator viruslar axtarılır, CRP və prokalsitonin ölçülür, lazım olduqda göbələk markerləri və döş qəfəsinin KT-si edilir. Neytrofillər azdırsa, testlərin nəticəsini gözləmədən antibiotiklər dərhal başlanır; nəticələr gəldikcə müalicə dəqiqləşdirilir.

02Sadə izah

İmmun sistem zəifləyəndə adi mikroblar və bədəndə illərlə “yatan” viruslar təhlükəli ola bilər.

Ona görə müalicədən əvvəl həkim “kimin içəridə yatdığını” yoxlayır: hepatit B, hepatit C, HİV, CMV, herpes.

Gizli virus tapılarsa, bu qorxulu deyil: çox vaxt onun oyanmasının qarşısını alan dərman verilir.

Müalicə zamanı temperatur qalxarsa, həkim səbəbi axtarır: qan, sidik, burun yaxması, bəzən rentgen və ya KT.

Antibiotiklər nəticəni gözləmədən başlanır, çünki zəif immunitetdə vaxt çox vacibdir.

03Elmi izah

Hepatit B-nin oyanması. NHS və MedlinePlus izah edir ki, hepatit B virusu bəzən əlamətsiz şəkildə qaraciyərdə qalır. Kimyaterapiya və xüsusən anti-CD20 antikorları (məsələn, rituksimab) kimi immuniteti basan müalicələr onu yenidən aktivləşdirə bilər. Buna görə HBsAg və anti-HBc müsbətdirsə, həkim virus DNT-sini yoxlaya və profilaktik antiviral dərman təyin edə bilər.

Digər viruslar. CMV, HSV və VZV ilə əksər insanlar həyatda bir dəfə qarşılaşıb və virus bədəndə gizli qalır. Güclü immun basqısı zamanı, xüsusən transplantasiyadan sonra, onlar oyana bilər. MedlinePlus-a görə CMV qanda PZR ilə izlənilir; transplantasiyada bu müntəzəm edilir. Herpes viruslarına qarşı profilaktika çox müalicə rejimində standartdır.

Temperatur zamanı. NCI və ACS vurğulayır ki, neytropeniyada infeksiya əlamətləri zəif ola bilər, bəzən yeganə əlamət temperaturdur. IDSA və ESMO tövsiyələrinə görə neytropenik qızdırmada ən azı iki qan kulturası götürülür (kateter varsa, onun hər kanalından və periferik venadan) və geniş spektrli antibiotik mümkün qədər tez — ESMO-ya görə ilk saat ərzində — başlanır.

Göbələk və respirator testlər. Uzun neytropeniyada qanda galaktomannan və ya beta-D-qlükan kimi göbələk markerləri və döş qəfəsinin KT-si aspergilloz kimi küf göbələyi infeksiyalarını erkən aşkar etməyə kömək edir. Respirator patogen panelləri bir burun-udlaq yaxmasından qrip, RSV, COVID-19 və digər virusları PZR ilə eyni anda yoxlayır.

04Bədəndə nə baş verir?

Müalicədən əvvəl: skrininq

Adi qan nümunəsindən hepatit B, hepatit C və HİV testləri edilir. Çox vaxt CMV, HSV, VZV, bəzən toksoplazma, sifilis və vərəm üçün də testlər götürülür. Transplantasiyadan əvvəl siyahı daha genişdir. Nəticələr məxfidir və yalnız müalicə üçün istifadə olunur.

Qan kulturası necə işləyir?

Qan xüsusi qidalı maye olan şüşələrə yığılır və inkubatora qoyulur. Mikrob varsa, o çoxalır və cihaz siqnal verir. İlkin cavab çox vaxt 1–2 gün ərzində gəlir, mikrobun adı və hansı antibiotikə həssas olduğu isə bir neçə gün çəkə bilər. Mənfi nəticə adətən 5 gün izlənildikdən sonra yekunlaşır.

Tünd göy fonda iki şəffaf qan kulturası şüşəsi inkubatorda dayanıb; birində kiçik parlayan nöqtələr çoxalır, yanında sakit siqnal işığı yanır; insan və iynə yoxdur.
Şəkil 2.Qan kulturası: mikrob varsa, şüşədə çoxalır.

Burun-udlaq yaxması və PZR

Burun və ya boğazdan pambıq çubuqla nümunə götürülür; bir neçə saniyə narahatlıq yarada bilər. PZR paneli bir neçə saat ərzində bir çox virusu eyni anda göstərir. Bu, həm müalicəni, həm də palatada izolyasiya tədbirlərini müəyyən edir.

Tünd göy fonda şəffaf pambıq çubuqlu nümunə borusu; ondan çıxan işıq xətləri bir neçə fərqli formada virus simvoluna gedir və onların yanında kiçik yoxlama işarələri yanır.
Şəkil 3.Bir yaxma — bir neçə virus üçün PZR testi.

CRP və prokalsitonin

Bu qan göstəriciləri iltihabı əks etdirir. Onlar infeksiyanın olub-olmadığını təkbaşına sübut etmir, amma həkimə dinamikanı izləməyə və antibiotikin işlədiyini qiymətləndirməyə kömək edir.

Digər nümunələr

Əlamətlərə görə sidik, bəlğəm, nəcis (məsələn, Clostridioides difficile üçün), dəri və ya kateter yerindən yaxma götürülə bilər. Bəzən bronxoskopiya və ya lumbal punksiya lazım olur. Hər testin səbəbini soruşa bilərsiniz.

05Temperatur qalxanda nə baş verir?

Tez qiymətləndirmə, tez müalicə, sonra dəqiqləşdirmə.

Xəbər vermək — Temperaturu ölçüb dərhal komandaya zəng etmək.1Xəbər verməkTemperaturu ölçüb dərhal komandaya zəng etmək.
Nümunələr — Qan kulturaları, sidik, yaxmalar.2NümunələrQan kulturaları, sidik, yaxmalar.
Antibiotik — Nəticəni gözləmədən, mümkün qədər tez.3AntibiotikNəticəni gözləmədən, mümkün qədər tez.
Dəqiqləşdirmə — Mikrob tapılarsa, dərman ona uyğunlaşdırılır.4DəqiqləşdirməMikrob tapılarsa, dərman ona uyğunlaşdırılır.
İnfeksiya tez tapılırSəbəb aydınlaşır.
ProfilaktikaGizli viruslar nəzarətdə.
Hədəfli müalicəDoğru antibiotik və ya antiviral.

06Əsas infeksiya testləri

TestNümunəNə üçünNə vaxt
HBsAg, anti-HBcQanGizli hepatit BMüalicədən əvvəl
Hepatit C, HİVQanGizli infeksiya, dərman seçimiMüalicədən əvvəl
CMV, HSV, VZVQan (antikor və ya PZR)Virusun oyanma riskiƏvvəl; transplantasiyadan sonra müntəzəm
Qan kulturasıQan (vena və kateter)Bakteriya və göbələkTemperatur zamanı
Respirator PZR paneliBurun-udlaq yaxmasıQrip, RSV, COVID-19 və s.Öskürək, burun axması, temperatur
Galaktomannan, beta-D-qlükanQanGöbələk infeksiyasıUzun neytropeniya
CRP, prokalsitoninQanİltihabın dinamikasıİnfeksiya şübhəsi və izləmə

* Test siyahısı mərkəzə, müalicə növünə və əlamətlərə görə dəyişir.

07Əsas terminlər

Skrininq
Əlamət olmadan gizli infeksiyanın axtarılması.
Reaktivasiya
Bədəndə gizli qalan virusun yenidən aktivləşməsi.
Qan kulturası
Qanda mikrobların çoxaldılaraq aşkar edilməsi.
PZR
Mikrobun genetik materialını tapan sürətli test.
Neytropenik qızdırma
Neytrofillər az olanda temperaturun qalxması; təcili vəziyyət.
Profilaktika
İnfeksiyanın qarşısını almaq üçün qabaqcadan verilən dərman.
Galaktomannan
Küf göbələyinin qanda tapılan hissəciyi.
Antibiotikoqramma
Mikrobun hansı antibiotiklərə həssas olduğunu göstərən test.

08Əsas fikirlər

  • Müalicədən əvvəl hepatit B, C və HİV yoxlanılır.
  • Gizli virus tapılarsa, çox vaxt profilaktik dərman verilir.
  • Neytropeniyada temperatur təcili vəziyyətdir.
  • Temperatur zamanı qan kulturaları venadan və kateterdən götürülür.
  • Antibiotiklər nəticəni gözləmədən başlanır.
  • PZR paneli bir yaxmadan çox virusu göstərir.
  • Hər testin səbəbini soruşmaq olar.

09Tez-tez verilən suallar

Mənə niyə HİV testi edilir? Mən risk qrupunda deyiləm.

Bu, şəxsi şübhə deyil, hamıya tətbiq olunan qaydadır. HİV bəzi dərmanların seçiminə və infeksiyaların qarşısının alınmasına təsir edir. Nəticə məxfidir.

Anti-HBc müsbətdir, amma hepatit keçirməmişəm. Bu nə deməkdir?

Bu, keçmişdə virusla qarşılaşdığınızı göstərə bilər, çox vaxt əlamətsiz. Müalicə zamanı virusun oyanmaması üçün həkim virus DNT-sini izləyə və ya profilaktik dərman verə bilər.

Qan kulturası mənfi gəldi, amma antibiotiklər davam edir. Niyə?

İnfeksiyaların əhəmiyyətli hissəsində mikrob qanda tapılmır. Neytropeniyada həkim antibiotikləri adətən vəziyyətiniz, temperatur və qan göstəriciləri yaxşılaşana qədər davam etdirir. Dəqiq müddəti komanda müəyyən edir.

Ailəmdə kiminsə qripi var. Mən də test verməliyəmmi?

Əlamətiniz varsa, komandaya deyin; onlar test və ya profilaktika barədə qərar verəcək. Ailə üzvlərinin peyvənd olunması və xəstə olduqda yaxın təmasdan çəkinməsi sizi qoruyur.

Testləri evdə özüm edə bilərəmmi?

Evdə temperaturu ölçmək vacibdir, amma infeksiya testləri və onların şərhi komanda tərəfindən aparılmalıdır. Evdə sürətli test müsbət çıxarsa, dərhal komandaya xəbər verin.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Mənə niyə HİV testi edilir? Mən risk qrupunda deyiləm.

  2. Anti-HBc müsbətdir, amma hepatit keçirməmişəm. Bu nə deməkdir?

  3. Qan kulturası mənfi gəldi, amma antibiotiklər davam edir. Niyə?

  4. Ailəmdə kiminsə qripi var. Mən də test verməliyəmmi?

  5. Testləri evdə özüm edə bilərəmmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. National Cancer Institute (NCI). Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
  2. American Cancer Society. Infections in People with Cancer
  3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Blood culture
  4. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Hepatitis Testing
  5. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). HIV Screening Test
  6. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Cytomegalovirus (CMV) Tests
  7. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Chickenpox and Shingles Tests
  8. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Respiratory Pathogens Panel
  9. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Fungal Culture Test
  10. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Procalcitonin Test
  11. NHS. Hepatitis B
  12. Infectious Diseases Society of America (Clinical Infectious Diseases, 2011). Clinical practice guideline for the use of antimicrobial agents in neutropenic patients with cancer: 2010 update
  13. ESMO (Annals of Oncology, 2016). Management of febrile neutropaenia: ESMO Clinical Practice Guidelines
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →