Diaqnostika və müayinələr

Vizual müayinələr

Leykozda rentgen, USM, KT, MRT və ya PET təyin olunanda insanlar tez-tez soruşur: “Leykozu şəkildə görəcəklərmi?” Bu mövzuda görüntüləmənin leykozda niyə və nə vaxt lazım olduğunu, hansı suallara cavab verdiyini və hansılara vermədiyini sakit dillə izah edirik.

Son yenilənmə: 7 oktyabr 2026Oxuma müddəti ~4 dəq

Tünd göy fonda şəffaf insan silueti; onun içindən üfüqi işıq təbəqələri keçərək ağciyərləri, ürəyi, qaraciyəri və dalağı yumşaq işıqla göstərir; üz detalları yoxdur. — **Şəkil 1.**Konsepsiya: görüntüləmə bədənin içinə işıqla baxmaqdır.

01Qısa cavab

Leykoz qan və sümük iliyi xəstəliyi olduğu üçün onun diaqnozu analizlərlə qoyulur, görüntüləmə ilə yox. Amma görüntüləmə bir neçə vacib məqsəd üçün istifadə olunur: döş qəfəsinin rentgeni və ya KT ilə ortada kütlənin (xüsusən T-ALL-da) axtarılması; ağciyər infeksiyalarının, xüsusən zəif immunitetdə göbələk infeksiyalarının aşkar edilməsi; USM ilə dalaq, qaraciyər və limfa düyünlərinin ölçülməsi; nevroloji əlamətlərdə beynin KT və ya MRT-si; sümük ağrısında və ya ağırlaşmalarda hədəfli müayinə; mərkəzi kateter qoyulanda damarların USM ilə görülməsi. CLL-də və bəzi xüsusi hallarda KT və ya PET-KT xəstəliyin yayılmasını və ya daha aqressiv formaya keçid şübhəsini qiymətləndirmək üçün aparıla bilər. Ürəyin exokardioqrafiyası da bir görüntüləmə növüdür və bəzi dərmanlardan əvvəl lazımdır. Hər müayinənin faydası və mümkün riskləri (radiasiya, kontrast maddə) həkim tərəfindən çəkilir.

02Sadə izah

Leykoz hüceyrələri qanda və ilikdə yayılmış olur, bir yerdə “şiş” kimi toplanmır. Buna görə leykozu şəkil üzərində tapmaq olmur — onu analizlər göstərir.

Görüntüləmə isə bədənin içində nə baş verdiyini görməyə kömək edir: dalaq böyüyübmü, ağciyərdə infeksiya varmı, döş qəfəsində kütlə varmı.

Zəif immunitet zamanı ağciyər infeksiyaları gizli keçə bilər. KT onları rentgendən daha erkən göstərir.

USM radiasiyasız və ağrısızdır: dalağı, qaraciyəri, limfa düyünlərini, damarları görmək üçün rahat üsuldur.

Hər müayinəni həkim konkret sual üçün təyin edir. “Bu müayinə hansı suala cavab verəcək?” deyə soruşmaq tamamilə normaldır.

03Elmi izah

Döş qəfəsi və T-ALL. ACS-ə görə ALL-da, xüsusən T-hüceyrəli ALL-da, döş qəfəsinin ortasında (mediastinumda) timus nahiyəsində kütlə ola bilər. O, nəfəs yollarına və böyük damarlara təzyiq göstərə bilər, buna görə diaqnoz zamanı döş qəfəsinin rentgeni və ya KT-si aparılır. Bu, həm də anesteziya və ya sedasiyanın təhlükəsizliyi üçün vacibdir.

İnfeksiyalar. Neytropeniyada ağciyər infeksiyaları, xüsusən Aspergillus kimi göbələklər, rentgendə gec görünə bilər. IDSA tövsiyələrinə görə uzunmüddətli neytropeniyada davam edən qızdırma zamanı döş qəfəsinin KT-si göbələk infeksiyasının erkən əlamətlərini aşkar etmək üçün istifadə olunur. Sinusların, qarnın və digər orqanların görüntülənməsi şikayətlərə görə seçilir.

Orqanlar və xəstəliyin yayılması. USM və ya KT dalağın, qaraciyərin və limfa düyünlərinin ölçüsünü göstərir. CLL-də standart diaqnoz üçün KT həmişə lazım deyil, amma klinik sınaqlarda və ya müəyyən hallarda istifadə olunur. PET-KT CLL-dən daha aqressiv limfomaya keçid (Rixter transformasiyası) şübhəsində biopsiya yerini seçməyə kömək edə bilər.

Təhlükəsizlik. RadiologyInfo-ya görə rentgen və KT ionlaşdırıcı radiasiyadan istifadə edir; KT-də doza rentgendən yüksəkdir, buna görə müayinə yalnız faydası aydın olduqda edilir. USM və MRT radiasiyasızdır. Yod və ya qadolinium əsaslı kontrast maddələr nadir hallarda allergiya və böyrəyə təsir yarada bilər.

04Bədəndə nə baş verir?

Görüntüləmə leykozu tapmır, amma kömək edir

Leykoz hüceyrələri bütün ilikdə və qanda yayılır. Buna görə əksər hallarda şəkildə “leykoz” görünmür. Görüntüləmə orqanların vəziyyətini, ağırlaşmaları və infeksiyaları göstərir — bu da müalicəni təhlükəsiz etmək üçün vacibdir.

Döş qəfəsi: T-ALL-da kütlə

T-ALL-da döş qəfəsinin ortasında böyümüş toxuma ola bilər. O, öskürək, nəfəs darlığı, üz və boyunda şişkinlik yarada bilər. Rentgen və ya KT bunu aşkar edir və həkimlər anesteziya, sedasiya və vəziyyətin təcili olması barədə qərar verir.

Tünd göy fonda şəffaf döş qəfəsi; iki ağciyər arasında, ürəyin üstündə yumşaq isti işıqla vurğulanmış böyümüş toxuma sahəsi; qorxulu detallar yoxdur. — **Şəkil 2.**T-ALL-da döş qəfəsinin ortasında kütlə ola bilər.

Ağciyərlər: infeksiyanı erkən görmək

Müalicə zamanı neytrofillər çox aşağı olanda ağciyər infeksiyası az əlamətlə başlaya bilər. Qızdırma keçmirsə, döş qəfəsinin KT-si infeksiya ocaqlarını erkən göstərir və düzgün antibiotik və ya göbələk əleyhinə dərmanı seçməyə kömək edir.

Tünd göy fonda şəffaf ağciyərlərin təbəqəli kəsiyi; sağ ağciyərdə kiçik, yumşaq kəhrəba rəngli ocaq işıq halqası ilə qeyd olunub. — **Şəkil 3.**KT ağciyər infeksiyalarını erkən göstərə bilər.

Qarın: dalaq, qaraciyər, böyrəklər

USM dalaq və qaraciyərin ölçüsünü, böyrəklərin vəziyyətini və qarın boşluğunda limfa düyünlərini göstərir. CML və CLL-də böyümüş dalaq tez-tez olur; müalicə zamanı onun kiçilməsi cavabın əlamətlərindən biri ola bilər.

Baş və sinir sistemi

Güclü baş ağrısı, görmə dəyişikliyi, qıcolma və ya zəiflik olduqda beynin KT və ya MRT-si aparılır: qanaxma, infeksiya və ya leykoz hüceyrələrinin toplanması istisna edilir. Onurğa beyni mayesinin yoxlanması üçün isə lumbal punksiya lazımdır.

05Görüntüləmə hansı suallara cavab verir

Hər müayinə — konkret sual üçün.

1Döş qəfəsiKütlə varmı? Ağciyər sağlamdırmı?

2İnfeksiyaQızdırmanın gizli ocağı haradadır?

3OrqanlarDalaq və qaraciyər böyüyübmü?

4Baş beyinNevroloji əlamətlərin səbəbi.

Təhlükəsiz müalicəAğırlaşmalar vaxtında aşkar olunur.

Erkən infeksiyaDüzgün dərman tez seçilir.

Aydın mənzərəOrqanların vəziyyəti məlumdur.

06Leykozda görüntüləmə: nə vaxt və nə üçün

Müayinə	Tez-tez istifadə məqsədi	Radiasiya
Döş qəfəsinin rentgeni	Mediastinal kütlə, pnevmoniya, kateterin yeri	Az
Döş qəfəsinin KT-si	Göbələk və digər ağciyər infeksiyaları, kütlənin ölçüsü	Var (rentgendən çox)
Qarın USM	Dalaq, qaraciyər, böyrəklər, limfa düyünləri	Yoxdur
Beynin KT və ya MRT-si	Baş ağrısı, qıcolma, zəiflik, qanaxma şübhəsi	KT: var; MRT: yoxdur
PET-KT	Seçilmiş hallarda: CLL-də transformasiya şübhəsi	Var
Exokardioqrafiya	Bəzi dərmanlardan əvvəl ürəyin funksiyası	Yoxdur

* Hansı müayinənin lazım olduğunu yalnız müalicə edən komanda müəyyən edir. Hər leykozda bütün müayinələr aparılmır.

07Əsas terminlər

Görüntüləmə: Bədənin içini şəkil və ya video ilə göstərən müayinələr.
Mediastinum: Döş qəfəsinin ortası, ağciyərlər arasındakı sahə.
Kontrast maddə: Damarları və orqanları daha aydın göstərən xüsusi maye.
İonlaşdırıcı radiasiya: Rentgen və KT-də istifadə olunan şüalanma.
Splenomeqaliya: Dalağın böyüməsi.
Rixter transformasiyası: CLL-in daha aqressiv limfomaya keçməsi.
Exokardioqrafiya: Ürəyin ultrasəs müayinəsi.
Aspergilloz: Aspergillus göbələyinin törətdiyi infeksiya, tez-tez ağciyərdə.

08Əsas fikirlər

Leykoz analizlərlə diaqnoz edilir, şəkillə yox.
Görüntüləmə orqanları, infeksiyaları və ağırlaşmaları yoxlayır.
T-ALL-da döş qəfəsində kütlə ola bilər.
KT ağciyər infeksiyalarını rentgendən daha erkən göstərir.
USM və MRT radiasiyasızdır.
Allergiya, böyrək problemi və implantlar barədə əvvəlcədən deyin.
Hər müayinənin məqsədini soruşmaq normaldır.

09Tez-tez verilən suallar

Niyə mənə KT etmirlər? Leykozu görmək lazım deyilmi?

Leykoz qan və ilikdə yayılır, ona görə də KT onu diaqnoz etmək və ya müalicəyə cavabı ölçmək üçün əsas üsul deyil. Bunun üçün qan, ilik və MRD testləri istifadə olunur. KT yalnız konkret sual olanda təyin edilir.

KT-nin radiasiyası təhlükəlidirmi?

KT-də radiasiya var, amma həkimlər onu yalnız faydası riskindən aydın şəkildə çox olanda təyin edir — məsələn, ağır infeksiyanı axtararkən. Hər müayinənin niyə lazım olduğunu soruşa bilərsiniz.

Kontrast maddə verilməzdən əvvəl nə bilməliyəm?

Kontrast maddəyə allergiyanız olubsa, böyrək probleminiz varsa və ya şəkər əleyhinə metformin qəbul edirsinizsə, bunu deyin. Müayinədən sonra çox vaxt bol maye içmək məsləhət görülür, əgər həkim maye məhdudiyyəti qoymayıbsa.

Trombositlərim aşağıdır. Müayinə təhlükəlidirmi?

Rentgen, USM, KT və MRT özləri qanaxma yaratmır. Kontrast maddənin venaya yeridilməsi üçün sadə iynə lazımdır. Biopsiya kimi invaziv prosedurlar isə trombosit səviyyəsinə görə planlaşdırılır.

Uşaq MRT zamanı tərpənməz qala bilmirsə nə olur?

Kiçik uşaqlarda bəzən yüngül sedasiya və ya ümumi anesteziya istifadə olunur. T-ALL-da döş qəfəsində kütlə olarsa, anesteziya xüsusi ehtiyatla planlaşdırılır.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

Niyə mənə KT etmirlər? Leykozu görmək lazım deyilmi?
KT-nin radiasiyası təhlükəlidirmi?
Kontrast maddə verilməzdən əvvəl nə bilməliyəm?
Trombositlərim aşağıdır. Müayinə təhlükəlidirmi?
Uşaq MRT zamanı tərpənməz qala bilmirsə nə olur?

Suallarım

12Mənbələr

American Cancer Society. Tests for Acute Lymphocytic Leukemia
American Cancer Society. Tests for Acute Myeloid Leukemia (AML)
American Cancer Society. Tests for CLL
American Cancer Society. Imaging (Radiology) Tests for Cancer
National Cancer Institute (NCI). Adult Acute Lymphoblastic Leukemia Treatment (PDQ®) — Patient Version
National Cancer Institute (NCI). Computed Tomography (CT) Scans and Cancer
NHS. Acute myeloid leukaemia — Tests and next steps
NHS. Acute lymphoblastic leukaemia — Tests and next steps
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Aspergillosis
MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Spleen Diseases
RadiologyInfo.org (RSNA and ACR). Radiation Dose in X-Ray and CT Exams
Clinical Infectious Diseases (IDSA), 2016. Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Aspergillosis: 2016 Update by the IDSA

Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Son yenilənmə: 7 oktyabr 2026← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →