← Geri
Ölkələr

Azərbaycan: qida təhlükəsizliyi

Qida təhlükəsizliyi qaydaları bütün dünyada eynidir, lakin yerli şərait — isti yay, açıq bazarlar, kənd məhsulları, böyük qonaqlıqlar — öz xüsusiyyətlərini əlavə edir. Bu fəsildə bu qaydaları Azərbaycan şəraitinə tətbiq edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Tünd göy fonda örtülü bazar piştaxtası və yumşaq işıqlanan soyuducu vitrin.
Şəkil 1.Bazarda soyuducusu olan yerdən alış-veriş edin.

01Qısa cavab

ÜST-ün beş açarı əsasdır: təmizlik, çiy və bişmişi ayırmaq, tam bişirmək, təhlükəsiz temperaturda saxlamaq, təhlükəsiz su və xammal. Azərbaycan şəraitində əlavə diqqət: yay istisində yemək tez xarab olur; açıq bazarda ət və süd məhsulları soyuducusuz saxlanıla bilər; kənd südü və pendiri pasterizə olunmur; toy və qonaqlıqlarda yemək uzun müddət açıq qalır. Neytropeniya dövründə təzə bişmiş isti yemək, qablaşdırılmış pasterizə olunmuş süd məhsulları və təmiz su seçilir.

02Sadə izah

Təmiz əllər və təmiz mətbəx — birinci qayda.

Çiy və bişmişi ayırın, əti tam bişirin.

Tez soyudun — xüsusən yay istisində.

03Elmi izah

Beş açar: ÜST-ün «Daha təhlükəsiz qida üçün beş açar» təlimatı qida ilə yoluxan xəstəliklərin qarşısını almaq üçün bu beş əsas qaydanı təklif edir.

Xərçəng müalicəsində: FoodSafety.gov xərçəngli insanlar üçün çiy ət, çiy yumurta, pasterizə olunmamış süd, yumşaq kəndli pendirləri və çiy cücərtilərdən çəkinməyi tövsiyə edir.

04Bədəndə nə baş verir?

Bazar və mağaza

Əti və süd məhsullarını soyuducusu olan yerdən alın; qablaşdırmanın bütövlüyünə və son istifadə tarixinə baxın. Soyuducu tələb edən məhsulları alış-verişin sonunda götürün və tez evə çatdırın.

Mətbəxdə

Çiy ət üçün ayrıca taxta və bıçaq, sonra isti su və sabunla yumaq. Çiy toyuğu yumayın — su damcıları mikrobları ətrafa yayır.

Tünd göy fonda yan-yana iki taxta: birində çiy ət, digərində çörək və bişmiş tərəvəz, aralarında işıq zolağı.
Şəkil 2.Çiy və bişmiş qida ayrı saxlanılır.

Saxlama

Soyuducu 5 °C-dən aşağı olmalıdır. Çiy ət alt rəfdə, bağlı qabda. Bişmiş yemək bağlı qabda, 1–2 gün ərzində yeyilir.

Tünd göy fonda təmiz soyuducu: yuxarıda bağlı qablar, altda bağlı çiy ət.
Şəkil 3.Soyuducuda düzgün saxlama infeksiyanın qarşısını alır.

05Beş açar gündəlik həyatda

Əllərdən soyuducuya qədər.

Təmizlik — Əllər və səthlər.1TəmizlikƏllər və səthlər.
Ayırmaq — Çiy və bişmiş ayrı.2AyırmaqÇiy və bişmiş ayrı.
Bişirmək — Tam bişənə qədər.3BişirməkTam bişənə qədər.
Soyutmaq — Tez soyuducuya.4SoyutmaqTez soyuducuya.
QorunmaQida infeksiyası riski azalır.
SakitlikAilə nə edəcəyini bilir.
DavamlılıqMüalicə fasiləsiz gedir.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Bazar və mağazaƏti və süd məhsullarını soyuducusu olan yerdən alın; qablaşdırmanın bütövlüyünə və son istifadə tarixinə baxın. Soyuducu tələb edən məhsulları alış-verişin sonunda götürün və tez evə çatdırın.
MətbəxdəÇiy ət üçün ayrıca taxta və bıçaq, sonra isti su və sabunla yumaq. Çiy toyuğu yumayın — su damcıları mikrobları ətrafa yayır.
SaxlamaSoyuducu 5 °C-dən aşağı olmalıdır. Çiy ət alt rəfdə, bağlı qabda. Bişmiş yemək bağlı qabda, 1–2 gün ərzində yeyilir.

07Əsas terminlər

Beş açar
ÜST-ün qida təhlükəsizliyinin beş əsas qaydası.
Pasterizə
Mikrobları məhv etmək üçün qızdırma.
Çarpaz çirklənmə
Mikrobun bir qidadan digərinə keçməsi.
Təhlükəli zona
Mikrobların sürətlə çoxaldığı 5–60 °C aralığı.

08Əsas fikirlər

  • Təmiz əllər.
  • Çiy və bişmiş ayrı.
  • Tam bişirmə.
  • Tez soyutma.
  • Yay istisində xüsusi diqqət.

09Tez-tez verilən suallar

Toyda nə etməli?

Təzə gətirilən isti yeməkləri seçin; uzun müddət açıq qalan salat və soyuq qəlyanaltılardan çəkinin.

Kənd yumurtası olarmı?

Təmiz, çatlamamış və tam bişirilmiş olarsa. Çiy və az bişmiş yumurta olmaz.

Restoranda yemək olarmı?

Neytropeniyada risk daha yüksəkdir; olarsa, təzə bişmiş isti yemək seçin və komandanızdan soruşun.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Toyda nə etməli?

  2. Kənd yumurtası olarmı?

  3. Restoranda yemək olarmı?

Suallarım

12Mənbələr

  1. World Health Organization (WHO). Five keys to safer food
  2. FoodSafety.gov (U.S.). Food Safety for People with Cancer
  3. National Cancer Institute (NCI). Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
  4. GOV.UK (FCDO). Azerbaijan travel advice: health
  5. DGHO (German Society of Haematology and Medical Oncology). Official website (in German)
  6. Onkopedia (DGHO). Guidelines
  7. OncoMAP (Deutsche Krebsgesellschaft). Certified cancer centres
  8. Deutsche Krebsgesellschaft. Official website (in German)
  9. BfArM (Federal Institute for Drugs and Medical Devices). Official website
  10. National Cancer Institute (NCI). Leukemia — Patient Version
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →