← Geri
Ölkələr

Azərbaycan: donor sistemi

Leykozla müalicə olunan insanın həyatı çox vaxt tanımadığı donorlardan asılıdır: qan, trombosit, bəzən də kök hüceyrə donorlarından. Bu fəsildə Azərbaycanda donorluğun necə təşkil olunduğunu və necə kömək etmək olacağını izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~1 dəq
Tünd göy fonda hər tərəfdən gələn kiçik işıqlı qan damlaları mərkəzdə ürək formasında birləşir.
Şəkil 1.Çoxlu donorun kiçik töhfəsi bir xəstənin həyatını dəstəkləyir.

01Qısa cavab

Azərbaycanda qan donorluğu milli hematologiya mərkəzi və onunla əlaqəli qan xidməti vasitəsilə təşkil olunur. Donor tibbi sorğu və qısa yoxlamadan keçir, sonra qan götürülür və komponentlərə ayrılır. ÜST könüllü və ödənişsiz donorluğu ən təhlükəsiz mənbə sayır. Kök hüceyrə transplantasiyası üçün donor əvvəlcə ailədə, xüsusən bacı-qardaşlar arasında axtarılır; uyğun qohum olmadıqda beynəlxalq reyestrlərə müraciət edilə bilər.

02Sadə izah

Qan donoru eritrosit və plazma üçün qan verir.

Trombosit donoru xüsusi aparatla yalnız trombosit verə bilər.

Kök hüceyrə donoru transplantasiya üçün lazımdır; əvvəlcə ailədə axtarılır.

03Elmi izah

Könüllü donorluq: ÜST-ə görə ən təhlükəsiz qan könüllü, ödənişsiz və müntəzəm donorlardan gəlir; bu donorlar arasında infeksiyalar ən az rast gəlinir.

Kök hüceyrə reyestrləri: Dünya İliyi Donorları Assosiasiyası (WMDA) ölkələrin reyestrlərini birləşdirir; dünyada milyonlarla könüllü qeydiyyatdadır və donor ölkələr arasında axtarıla bilər.

04Bədəndə nə baş verir?

Qan donorluğu necə keçir?

Sorğu doldurulur, həkim təzyiqi, hemoqlobini və ümumi vəziyyəti yoxlayır. Qan vermə özü təxminən 10 dəqiqə çəkir, sonra qısa istirahət. Donorluq üçün ünvan və qaydaları mərkəzin rəsmi saytından öyrənin.

Tünd göy fonda işıqlı pəncərə yanında boş donor kreslosu, kiçik masada şirə və yorğan.
Şəkil 3.Qan vermə sakit və təhlükəsiz prosedurdur.

Kök hüceyrə donoru

Transplantasiya lazım olanda əvvəlcə bacı-qardaşların HLA tipləri yoxlanır. Uyğun qohum yoxdursa, yarımuyğun (haploidentik) qohum və ya beynəlxalq reyestrdən donor müzakirə oluna bilər.

Kök hüceyrə reyestri uyğun donoru tapmağa kömək edir
Şəkil 2.Kök hüceyrə reyestri uyğun donoru tapmağa kömək edir.

Necə kömək etmək olar?

Müntəzəm qan donoru olmaq, dostları dəvət etmək, donorluq barədə doğru məlumat yaymaq. Hər doza bir neçə xəstəyə kömək edə bilər.

05Donorluq dörd addımda

Sorğudan istirahətə qədər.

Sorğu — Sağlamlıq sualları.1SorğuSağlamlıq sualları.
Yoxlama — Hemoqlobin və təzyiq.2YoxlamaHemoqlobin və təzyiq.
Qan vermə — Təxminən 10 dəqiqə.3Qan verməTəxminən 10 dəqiqə.
İstirahət — Su, qida və qısa dincəlmə.4İstirahətSu, qida və qısa dincəlmə.
EhtiyatQan xidmətinin ehtiyatı artır.
BirlikCəmiyyət xəstələrin yanındadır.
HəyatHər doza həyatı dəstəkləyir.

06Əsas məqamlar cədvəldə

MövzuQısa izah
Qan donorluğu necə keçir?Sorğu doldurulur, həkim təzyiqi, hemoqlobini və ümumi vəziyyəti yoxlayır. Qan vermə özü təxminən 10 dəqiqə çəkir, sonra qısa istirahət. Donorluq üçün ünvan və qaydaları mərkəzin rəsmi saytından öyrənin.
Kök hüceyrə donoruTransplantasiya lazım olanda əvvəlcə bacı-qardaşların HLA tipləri yoxlanır. Uyğun qohum yoxdursa, yarımuyğun (haploidentik) qohum və ya beynəlxalq reyestrdən donor müzakirə oluna bilər.
Necə kömək etmək olar?Müntəzəm qan donoru olmaq, dostları dəvət etmək, donorluq barədə doğru məlumat yaymaq. Hər doza bir neçə xəstəyə kömək edə bilər.

07Əsas terminlər

Donor
Qanını və ya hüceyrələrini könüllü verən şəxs.
Afarez
Aparatla yalnız bir komponentin (məs., trombositlərin) götürülməsi.
HLA
Kök hüceyrə donoru seçilərkən yoxlanan toxuma uyğunluq nişanları.
Reyestr
Könüllü kök hüceyrə donorlarının bazası.

08Əsas fikirlər

  • Donorluq könüllü və ödənişsizdir.
  • Hər donor tibbi yoxlamadan keçir.
  • Kök hüceyrə donoru əvvəlcə ailədə axtarılır.
  • Beynəlxalq reyestrlər mövcuddur.
  • Müntəzəm donorlar ən dəyərlidir.

09Tez-tez verilən suallar

Kim donor ola bilər?

Sağlam, müəyyən yaş və çəki həddində olan yetkinlər. Dəqiq meyarları qan mərkəzindən öyrənin.

Qardaşım mütləq uyğun gələcəkmi?

Yox. Hər bacı-qardaşın tam uyğun olma ehtimalı təxminən dörddə birdir.

Qan vermək təhlükəlidirmi?

Sağlam insan üçün təhlükəsizdir; istifadə olunan alətlər birdəfəlikdir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Kim donor ola bilər?

  2. Qardaşım mütləq uyğun gələcəkmi?

  3. Qan vermək təhlükəlidirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. World Health Organization (WHO). Blood safety and availability — fact sheet
  2. World Marrow Donor Association (WMDA). Official website
  3. State haematology centre (Baku). Official website (in Azerbaijani)
  4. National Cancer Institute (NCI). Stem Cell and Bone Marrow Transplants for Cancer
  5. Tibbqazeti.az (AZERTAC). International conference marking ten years of bone marrow transplantation in Azerbaijan, 2024 (in Azerbaijani)
  6. Pavlov First Saint Petersburg State Medical University. R.M. Gorbacheva Research Institute of Pediatric Oncology, Hematology and Transplantation (in Russian)
  7. Ministry of Health of the Russian Federation. Order No. 875n of 2018: procedure for care requiring bone marrow and stem cell transplantation (in Russian)
  8. Ukrainian Center for Transplant Coordination. Bone marrow transplantation (in Ukrainian)
  9. Tartu University Hospital. Stem cell transplantation centre (in Estonian)
  10. North Estonia Medical Centre. Hematology Centre (in Estonian)
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →