Leykoz diaqnozu qoyulduqdan sonra bir çox ailə özünə eyni sualı verir: müalicəni burada almaq, yoxsa xaricə getmək? Bu mövzuda leykoz müalicəsinin müxtəlif ölkələrdə necə təşkil olunduğunu, Azərbaycanda hansı imkanların olduğunu və xaricdə müalicə və ya ikinci rəy barədə düşünürsünüzsə, hansı addımları atmağın, hansı sənədləri hazırlamağın və hansı sualları verməyin faydalı olduğunu izah edirik.
Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~13 dəq
Şəkil 1.Konsepsiya: leykoz müalicəsi müxtəlif ölkələrdə fərqli təşkil olunsa da, eyni biliyə əsaslanır.
01Qısa cavab
Leykozun müalicəsi bütün dünyada oxşar beynəlxalq tövsiyələrə əsaslanır, lakin ölkələr arasında fərq əsasən təşkilatdadır: ixtisaslaşmış hematologiya mərkəzləri, molekulyar testlərin və dərmanların əlçatanlığı, transplantasiya imkanları və ödəniş sistemi. Azərbaycanda qan xəstəlikləri üzrə əsas dövlət müəssisəsi Bakıdakı milli hematologiya mərkəzidir; 2021-ci ilin aprelindən icbari tibbi sığorta bütün ölkəni əhatə edir. Xaricdə müalicə barədə düşünürsünüzsə, əvvəlcə öz hematoloqunuzla danışın, ikinci rəyi çox vaxt sənədlər vasitəsilə uzaqdan almaq olar. Kəskin leykozda müalicəyə tez başlamaq vacibdir, ona görə səfər hazırlığı təcili müalicəni gecikdirməməlidir.
02Sadə izah
Leykozun müalicəsində əsas prinsiplər hər yerdə eynidir: dəqiq diaqnoz (qan, sümük iliyi, flow sitometriya, genetik testlər), leykozun növünə uyğun müalicə və infeksiyalardan qoruyan dəstəkləyici qayğı. Həkimlər ESMO, NCCN və Avropa Leykemiya Şəbəkəsi kimi beynəlxalq tövsiyələrə istinad edirlər.
Ölkələr arasında fərq çox vaxt təşkilatdadır: müalicə hansı mərkəzlərdə cəmlənib, hansı testlər yerində edilir, yeni dərmanlar nə qədər əlçatandır, transplantasiya harada aparılır və xərcləri kim ödəyir.
Azərbaycanda qan xəstəlikləri üzrə əsas dövlət müəssisəsi Bakıdakı milli hematologiya mərkəzidir. Mərkəzin rəsmi saytına görə, burada hematoloji və onkohematoloji xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi, laborator diaqnostika, transfuziologiya və sümük iliyi transplantasiyası xidmətləri göstərilir.
İkinci rəy almaq normaldır və həkiminizə qarşı inamsızlıq demək deyil. Çox vaxt bunun üçün xaricə getmək lazım olmur: analiz cavablarını və tibbi sənədləri göndərərək və ya video-konsultasiya yolu ilə rəy almaq mümkündür.
Ən vacib qayda: kəskin leykozda vaxt önəmlidir. Səfəri təşkil etmək həftələr çəkə bilər, müalicə isə çox vaxt dərhal başlamalıdır. Belə qərarları həmişə müalicə edən hematoloqla birlikdə verin.
03Elmi izah
Azərbaycanda mərkəzin yaranması: Prezidentin 23 dekabr 2019-cu il tarixli Fərmanı ilə Talassemiya Mərkəzi və hematologiya üzrə elmi-tədqiqat institutu birləşdirilərək TƏBİB tabeliyində milli hematologiya mərkəzi yaradılıb.
İcbari tibbi sığorta: Səhiyyə Nazirliyinin məlumatına görə, icbari tibbi sığortanın ölkə üzrə tətbiqinə 2020-ci ilin yanvarında başlanılıb, 1 aprel 2021-ci ildən isə sistem ölkənin bütün ərazisini əhatə edir. ÜST-ün Avropa Səhiyyə Sistemləri Observatoriyasına görə, xidmətlər zərfinə təcili, ilkin, ambulator və stasionar yardım daxildir; ambulator dərmanlar isə əsasən dövlət proqramları çərçivəsində təmin olunur. Konkret xəstə üçün nəyin ödənildiyini müalicə müəssisəsindən dəqiqləşdirmək lazımdır.
Ölkələr arasında fərq: ÜST qeyd edir ki, xərçəngin diaqnostika və müalicə imkanları yüksək və aşağı gəlirli ölkələr arasında ciddi fərqlənir. Avropada isə nadir qan xəstəlikləri üzrə ekspert mərkəzləri EuroBloodNet kimi Avropa referans şəbəkələrində birləşir; Avropa İttifaqında sərhədlərarası tibbi yardım barədə ayrıca qaydalar mövcuddur, lakin onlar əsasən Aİ vətəndaşlarına aiddir.
Xaricdə müalicənin riskləri: ABŞ-ın Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzləri (CDC) tibbi turizmlə bağlı xatırladır ki, dil maneəsi, keyfiyyət standartlarının fərqi, səfər zamanı ağırlaşmalar və evə qayıtdıqdan sonra müalicənin davamlılığı əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır. Müalicədən əvvəl yerli həkiminizlə və gedəcəyiniz klinika ilə əlaqə qurmaq, bütün sənədlərin surətlərini yanınızda saxlamaq tövsiyə olunur.
0415 postsovet ölkəsində leykozun müalicəsi
Keçmiş SSRİ-nin 15 ölkəsinin hər birində əsas dövlət hematologiya mərkəzləri haqqında qısa bələdçi: leykozlu böyüklər və uşaqlar harada müalicə olunur, ölkədə sümük iliyi (kök hüceyrə) transplantasiyası aparılırmı və nəyi bilmək faydalıdır. “Auto” xəstənin öz kök hüceyrələrinin köçürülməsidir; “allo” isə donor hüceyrələrinin köçürülməsidir və kəskin leykozda ən çox məhz bu növ lazım olur. Burada yalnız rəsmi və ya etibarlı mənbələrlə təsdiqləyə bildiyimiz məlumatları veririk; məlumat aydın olmayanda bunu açıq deyirik.
Cənubi Qafqaz
Azərbaycan
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Milli hematologiya mərkəzi, Bakı (yuxarıya baxın)
Transplantasiya: 2014-cü ildən Milli Mərkəzdə aparılır; 2024-cü ilin payızına qədər 191 xəstəyə transplantasiya edilib, onların əksəriyyəti talassemiyalı xəstələrdir. İcbari tibbi sığorta hesabına artıq həm autoloji, həm də allogen transplantasiyalar aparılıb.
Bilmək faydalıdır: 2023-cü ilin avqustundan sümük iliyi transplantasiyası icbari tibbi sığortanın xidmətlər zərfinə daxildir, lakin prosedurların illik sayı məhduddur. 2023-cü ildə dövlət layihəsi çərçivəsində 25 xəstə transplantasiya üçün Türkiyəyə də göndərilib.
Gürcüstan
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Caucasus Medical Center, Tbilisi
New Hospitals, Tbilisi
Tbilisi Dövlət Tibb Universiteti və İnqorokva adına Yüksək Tibbi Texnologiyalar Universitet Klinikası, Tbilisi
M. İaşvili adına Mərkəzi Uşaq Xəstəxanası, Tbilisi (uşaq onkohematologiyası)
Transplantasiya: Aİ-nin Sığınacaq Agentliyinin məlumatına görə (2026), ilk üç klinika kök hüceyrə transplantasiyası aparmaq səlahiyyəti olan milli mərkəzlərdir; dövlət proqramı müəyyən məbləğ həddində autoloji, allogen və haploidentik transplantasiyanı ödəyir.
Bilmək faydalıdır: Tbilisi və Acarıstan sakinləri yerli proqramlarla əhatə olunur. 18 yaşadək onkohematoloji xəstəliyi olan uşaqlar dövlət göndəriş proqramı ilə İsrail, İspaniya və Türkiyədəki tərəfdaş klinikalarda da müalicə oluna bilər.
Mərkəzi Asiya
Qazaxıstan
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Milli Elmi Onkologiya Mərkəzi, Astana (böyüklər)
Pediatriya və Uşaq Cərrahiyyəsi Elmi Mərkəzi, Almatı (uşaqlar)
Transplantasiya: Astanadakı mərkəz bütün növləri aparır: autoloji, qohum və qohum olmayan donordan allogen, eləcə də haploidentik transplantasiya (2010-cu ildən 700-dən çox). Almatıdakı mərkəzdə uşaqlara transplantasiya edilir.
Bilmək faydalıdır: “Kazaxstanskaya Pravda” qəzetinin məlumatına görə (2023), vətəndaşlar üçün transplantasiya təminatlı pulsuz tibbi yardım həcmi və icbari sosial tibbi sığorta çərçivəsində pulsuzdur.
Qırğızıstan
Hələlik yalnız auto
Əsas mərkəzlər
Milli Onkologiya və Hematologiya Mərkəzi, Bişkek (böyüklər və uşaqlar)
Ana və Uşaq Sağlamlığının Mühafizəsi Milli Mərkəzi, Bişkek
Transplantasiya: Ölkədə ilk transplantasiya, Hockin limfoması olan yeniyetməyə autoloji transplantasiya, 2024-cü ildə Ana və Uşaq Sağlamlığının Mühafizəsi Milli Mərkəzində aparılıb. Allogen transplantasiya barədə məlumat tapmadıq.
Bilmək faydalıdır: Donordan transplantasiya lazım olarsa, xaricə göndəriş məsələsini hematoloqla əvvəlcədən müzakirə etmək daha yaxşıdır.
Tacikistan
Hələlik yalnız auto
Əsas mərkəzlər
Tacikistan Respublikası Milli Tibb Mərkəzi “Şifobəxş”, Düşənbə (böyüklər və uşaqlar üçün hematologiya şöbələri)
Respublika Onkologiya Elmi Mərkəzi, Düşənbə
Transplantasiya: Tacikistan Dövlət Tibb Universitetinin məlumatına görə, böyüklərə ilk autoloji transplantasiyalar (remissiyada olan kəskin mieloid leykozlu iki xəstəyə) 2026-cı ilin fevralında Milli Tibb Mərkəzində aparılıb. Allogen transplantasiya barədə etibarlı məlumat tapmadıq.
Türkmənistan
Etibarlı məlumat yoxdur
Əsas mərkəzlər
Onkologiya Elmi-Klinik Mərkəzi, Aşqabad
Ana və Uşaq Sağlamlığının Mühafizəsi Elmi-Klinik Mərkəzi, Aşqabad (uşaq hematologiyası)
Transplantasiya: Ölkədə kök hüceyrə transplantasiyası barədə etibarlı açıq məlumat tapmadıq; müstəqil media 2022-ci ildə bunun aparılmadığını və xəstələrin xaricə getməli olduğunu yazırdı.
Bilmək faydalıdır: Hökumət saytının məlumatına görə, 2026-cı ildə Aşqabadda böyüklər və uşaqlar üçün ambulator hematologiya şöbələri olan yeni Beynəlxalq Onkologiya Elmi-Klinik Mərkəzi açılmalıdır.
Özbəkistan
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Respublika İxtisaslaşdırılmış Hematologiya Elmi-Praktik Tibb Mərkəzi, Daşkənd
Milli Uşaq Tibb Mərkəzi, Daşkənd
Transplantasiya: Autoloji transplantasiyalar 2014-cü ildən aparılır. 2024-cü ildə hematologiya mərkəzi allogen, o cümlədən haploidentik transplantasiyalara başlayıb (Səhiyyə Nazirliyi), Milli Uşaq Tibb Mərkəzi isə uşaqlara ilk allogen transplantasiyaları edib.
Bilmək faydalıdır: 2024-cü ilədək donordan transplantasiya üçün xaricə getmək lazım gəlirdi; ona görə diaqnozunuz üçün indi hansı növ transplantasiyanın mümkün olduğunu dəqiqləşdirməyə dəyər.
Şərqi Avropa
Belarus
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Minsk Cərrahiyyə, Transplantologiya və Hematologiya Elmi-Praktik Mərkəzinin Respublika Hematologiya və Sümük İliyi Transplantasiyası Mərkəzi (böyüklər)
Respublika Uşaq Onkologiyası, Hematologiyası və İmmunologiyası Elmi-Praktik Mərkəzi, Borovlyanı, Minsk yaxınlığında (uşaqlar)
Transplantasiya: Hər iki mərkəz autoloji və allogen, o cümlədən qohum olmayan donordan transplantasiya aparır. Saytın məlumatına görə, Minsk mərkəzi Belarusda böyüklərə transplantasiya edilən yeganə yerdir; uşaq mərkəzi ildə 100-ə qədər transplantasiya aparır.
Bilmək faydalıdır: Minsk mərkəzinin xarici xəstələr üçün ayrıca əlaqə xətti var.
Transplantasiya: 2024-cü il üçün Moldovada kök hüceyrə transplantasiyası aparılmırdı. “Azad Avropa” radiosunun məlumatına görə, ildə təxminən 45 nəfərin buna ehtiyacı olur və onlar xaricdə, məsələn, Rumıniyada müalicə alırlar.
Bilmək faydalıdır: Milli transplantasiya mərkəzinin yaradılması planları təxirə salınıb, ona görə xaricə göndəriş məsələsini hematoloqla mümkün qədər tez müzakirə edin.
Rusiya
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Rusiya Səhiyyə Nazirliyinin Milli Hematologiya Tibbi Tədqiqat Mərkəzi, Moskva
Dmitri Roqaçov adına Milli Uşaq Hematologiyası, Onkologiyası və İmmunologiyası Tibbi Tədqiqat Mərkəzi, Moskva (uşaqlar)
R. M. Qorbaçova adına Uşaq Onkologiyası, Hematologiyası və Transplantologiyası Elmi-Tədqiqat İnstitutu, İ. P. Pavlov adına Universitet, Sankt-Peterburq (uşaqlar və böyüklər)
Transplantasiya: Hər üç mərkəz allogen, o cümlədən qohum olmayan və haploidentik donordan transplantasiya aparır. Rusiyanın milli layihələr üzrə rəsmi portalının məlumatına görə, Dmitri Roqaçov adına mərkəz ildə təxminən 250 transplantasiya edir.
Bilmək faydalıdır: Transplantasiya yüksək texnologiyalı tibbi yardım kimi göstərilir; göndərişi müalicə edən həkim Səhiyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi qaydaya (2018-ci il tarixli 875n saylı əmr) uyğun hazırlayır.
Ukrayna
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
“Oxmatdit” Milli İxtisaslaşdırılmış Uşaq Xəstəxanası, Kiyev
Milli Xərçəng İnstitutu, Kiyev
Qan Patologiyası və Transfuziya Təbabəti İnstitutu, Lvov
Transplantasiya: Ukrayna Transplant Koordinasiya Mərkəzinin məlumatına görə, ölkədə sümük iliyi transplantasiyasının bütün növləri aparılır; Ukrayna Milli Səhiyyə Xidməti bu üç mərkəz daxil olmaqla təxminən on mərkəzlə müqavilə bağlayıb.
Bilmək faydalıdır: Dövlətin Tibbi Təminatlar Proqramı üzrə elektron göndəriş olduqda müayinə, transplantasiyanın özü və sonrakı müşahidə xəstə üçün pulsuzdur; HLA-tipləşdirmə də pulsuzdur.
Baltikyanı ölkələr
Estoniya
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Tartu Universitet Klinikası, Tartu
Şimali Estoniya Regional Xəstəxanası, Tallin (hematologiya mərkəzi)
Transplantasiya: Tartu Universitet Klinikası Estoniyada allogen transplantasiya və uşaqlara transplantasiya aparılan yeganə yerdir; 2023-cü ilədək burada 400 autoloji və 349 allogen transplantasiya edilib.
Bilmək faydalıdır: Tallin mərkəzi donordan transplantasiyaya ehtiyacı olan xəstələri Tartuya və ya Stokholmdakı Karolinska Universitet Xəstəxanasına göndərir.
Latviya
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Riqa Şərq Klinik Universitet Xəstəxanası, Latviya Onkologiya Mərkəzi, Riqa
Transplantasiya: Onun hematologiya və transplantasiya şöbəsi Latviyada qan şişlərində kök hüceyrə transplantasiyası aparılan yeganə yerdir. Transplantasiyalar 2000-ci ildən edilir, Latviyada ilk allogen transplantasiya 2006-cı ildə aparılıb.
Litva
Auto + allo
Əsas mərkəzlər
Vilnüs Universiteti Xəstəxanası “Santaros Klinikos”un Hematologiya, Onkologiya və Transfuziya Təbabəti Mərkəzi, Vilnüs
Litva Sağlamlıq Elmləri Universitetinin “Kauno klinikos” xəstəxanası, Kaunas
Transplantasiya: Vilnüsdə autoloji, qohum və qohum olmayan donordan allogen və haploidentik transplantasiyalar aparılır; mərkəzin məlumatına görə, ildə təxminən 180–190. Kaunasda autoloji transplantasiyalar 2015-ci ildən, allogen transplantasiyalar isə 2020-ci ildən edilir.
Bilmək faydalıdır: Litvanın qohum olmayan donorlar reyestri “Santaros Klinikos”un nəzdindədir; mərkəzin məlumatına görə, burada digər ölkələrdən olan xəstələrə də transplantasiya edilir.
Məlumatlar dəyişir: mərkəzlər açılır, birləşir, yeni müalicə üsulları tətbiq edir. Bu icmal 2026-cı ilin oktyabrında yoxlaya bildiyimiz məlumatları əks etdirir. Plan qurmazdan əvvəl hər şeyi birbaşa mərkəzdən dəqiqləşdirin və hər addımı öz hematoloqunuzla müzakirə edin.
05Müalicə üçün ən çox hansı ölkələrə gedirlər
Bölgəmizdən olan ailələr müalicə və ya ikinci rəy üçün çox vaxt Türkiyə, İsrail, Qərbi Avropa, Cənubi Koreya, Hindistan və ya ABŞ barədə düşünürlər; məsələn, Gürcüstanın uşaqlar üçün dövlət proqramı İsrail, İspaniya və Türkiyədəki tərəfdaş klinikalarla işləyir. Aşağıda on ölkənin hər birindən iki tanınmış mərkəz verilib: bunlar reytinq və ya tövsiyə deyil, sadəcə nümunələrdir. Transplantasiya mərkəzinin keyfiyyətinin faydalı göstəricisi akkreditasiyadır: Avropada JACIE (EBMT sistemi), ABŞ-da və digər ölkələrdə FACT. Qiymətləri vermirik: mərkəzdən yazılı xərc smetası istəyin.
Yaxın ölkələr
Türkiyə
Tanınmış mərkəzlər
Memorial Şişli Xəstəxanasının Sümük İliyi Transplantasiyası Mərkəzi, İstanbul (böyüklər və uşaqlar)
Acıbadem şəbəkəsinin böyüklər üçün sümük iliyi transplantasiyası mərkəzləri, İstanbul (məsələn, Acıbadem Altunizade Xəstəxanası)
Bilmək faydalıdır: USHAS-ın Səhiyyə Nazirliyi ilə birlikdə idarə etdiyi rəsmi HealthTürkiye portalı xarici xəstələr üçün məlumat verir. 2023-cü ildə Azərbaycan dövlət layihəsi çərçivəsində 25 xəstəni transplantasiya üçün Türkiyəyə göndərib.
İsrail
Tanınmış mərkəzlər
Şeba Tibb Mərkəzi (Tel ha-Şomer), Ramat-Qan: hematologiya və sümük iliyi transplantasiyası bölməsi
Hadassa Tibb Mərkəzi, Qüds: sümük iliyi transplantasiyası və xərçəngin immunoterapiyası şöbəsi
Bilmək faydalıdır: Hər iki xəstəxananın xarici xəstələr üçün xidməti var: onlar tibbi sənədləri nəzərdən keçirir və səfərdən əvvəl müalicə planı və xərc smetası hazırlayır.
Qərbi Avropa
Almaniya
Tanınmış mərkəzlər
Şarite Klinikası (Charité – Universitätsmedizin Berlin), Virxov kampusu, Berlin
Heydelberq Universitet Klinikası, Heydelberq
Bilmək faydalıdır: Şaritedə ildə təxminən 140 allogen, Heydelberqdə isə 300-dən çox kök hüceyrə transplantasiyası aparılır. Məsələn, Heydelberq sənədləri alman və ya ingilis dilində, hematoloji analizləri isə üç həftədən köhnə olmamaq şərtilə istəyir və qəbulu yalnız smeta ödənildikdən sonra təsdiqləyir.
İspaniya
Tanınmış mərkəzlər
Hospital Clínic de Barcelona, Barselona
Navarra Universitetinin Klinikası (Clínica Universidad de Navarra), Pamplona və Madrid
Bilmək faydalıdır: Navarra Universitetinin Klinikasının böyüklərə transplantasiya üzrə FACT-JACIE akkreditasiyası və xarici xəstələr üçün şöbəsi var.
İtaliya
Tanınmış mərkəzlər
Bambino Gesù Uşaq Xəstəxanası, Roma (uşaqlar)
San Raffaele Xəstəxanası (IRCCS San Raffaele), Milan
Bilmək faydalıdır: Bambino Gesù-da B-hüceyrəli kəskin limfoblast leykozu olan uşaqlara CAR-T terapiyası tətbiq edilir; San Raffaele böyüklər və uşaqlar üçün ümumi transplantasiya mərkəzi kimi akkreditə olunub.
Fransa
Tanınmış mərkəzlər
Sen-Lui Xəstəxanası (Hôpital Saint-Louis, AP-HP), Paris
Paoli-Kalmett İnstitutu (Institut Paoli-Calmettes), Marsel
Bilmək faydalıdır: AP-HP-nin məlumatına görə, Sen-Luidə ildə 140-dan çox allogen transplantasiya aparılır; bu, Fransada belə ən böyük şöbədir.
Böyük Britaniya
Tanınmış mərkəzlər
The Royal Marsden, London və Satton
Great Ormond Street Xəstəxanası, London (uşaqlar)
Bilmək faydalıdır: Royal Marsden ölkənin ən böyük transplantasiya şöbələrindən birinə malikdir və həm NHS, həm də özəl xəstələri qəbul edir. Great Ormond Street Böyük Britaniyanın ən böyük uşaq transplantasiya şöbəsidir (JACIE akkreditasiyası), 16 yaşadək uşaqları müalicə edir və xarici xəstələri özəl xidməti vasitəsilə qəbul edir.
Asiya
Cənubi Koreya
Tanınmış mərkəzlər
Seul Müqəddəs Məryəm Xəstəxanasının Katolik Hematologiya Xəstəxanası, Seul
Asan Tibb Mərkəzi, Seul
Bilmək faydalıdır: Müqəddəs Məryəm Xəstəxanası 1983–2025-ci illərdə 11 692 transplantasiya etdiyini bildirir, onların əksəriyyəti allogendir; Asan özünü Koreyada haploidentik transplantasiya üzrə ən fəal mərkəz kimi təqdim edir. Böyük xəstəxanaların beynəlxalq şöbələri var.
Hindistan
Tanınmış mərkəzlər
Tata Memorial Mərkəzi – ACTREC, Navi-Mumbay
Xristian Tibb Kolleci (Christian Medical College), Vellor
Bilmək faydalıdır: ACTREC ildə 100-dən çox transplantasiya aparır və 2021-ci ildə Hindistanda ilk dəfə yerli istehsal CAR-T terapiyasını tətbiq edib. Hindistan xüsusi elektron tibbi viza (e-Medical), müşayiət edənlərə isə ən çoxu iki e-Medical Attendant vizası verir.
Şimali Amerika
ABŞ
Tanınmış mərkəzlər
MD Anderson Xərçəng Mərkəzi, Hyuston
Fred Hutch Xərçəng Mərkəzi, Sietl
Bilmək faydalıdır: MD Anderson ildə 850-dən çox transplantasiya və hüceyrə terapiyası proseduru aparır; xarici xəstələrdən ilkin depozit istəyir və Texasdan kənarda yaşayanlara maliyyə yardımı göstərmir. Sümük iliyi transplantasiyası ilk dəfə məhz Fred Hutch-da işlənib hazırlanıb.
Xarici xəstələr üçün qaydalar dəyişir. Səfərdən əvvəl birbaşa mərkəzin beynəlxalq şöbəsi ilə əlaqə saxlayın, yazılı müalicə planı və xərc smetası istəyin, evdə sonrakı müşahidəni isə hematoloqunuzla razılaşdırın. Kəskin leykozda xaricdən cavab gözləyərkən müalicənin başlanmasını təxirə salmayın.
06Bədəndə nə baş verir?
Əvvəlcə öz hematoloqunuzla danışın
Həkiminiz leykozun növünü, təcililiyini və hazırkı vəziyyətinizi ən yaxşı bilir. Ondan soruşun: bu müalicə burada mümkündürmü, hansı hissələri başqa yerdə edilməlidir (məsələn, xüsusi genetik test və ya transplantasiya) və səfərin müalicəyə təsiri nə olar?
Sənədləri bir qovluqda toplayın
İkinci rəy üçün adətən bunlar lazım olur: epikriz, qan analizlərinin dinamikası, sümük iliyi, flow sitometriya, sitogenetik və molekulyar test cavabları, alınan dərmanların və tarixlərin siyahısı, allergiyalar, transfuziyalar və varsa HLA tipləşdirmə. Hamısının elektron surətini saxlayın, lazım olsa, peşəkar tərcümə etdirin.
Şəkil 2.İkinci rəy üçün bütün sənədləri bir qovluqda toplamaq işi asanlaşdırır.
Uzaqdan ikinci rəy və telemedisina
Bir çox böyük mərkəzlər sənədlər əsasında yazılı rəy və ya video-konsultasiya təklif edir. Bu, səfər etmədən müalicə planının doğruluğunu yoxlamağa kömək edə bilər. Rəyi aldıqdan sonra onu müalicə edən həkiminizlə birlikdə müzakirə edin.
Xərclər barədə soruşulmalı suallar
Qiymət təklifinə nələr daxildir və nələr daxil deyil? Ağırlaşma, reanimasiya və ya əlavə kurs lazım olarsa, nə olacaq? Xəstəxanada və şəhərdə nə qədər qalmaq lazım gələcək? Yaxınlarınızın yaşayışı, viza, tərcüməçi və geri qayıtdıqdan sonrakı nəzarət kimi xərcləri də nəzərə alın.
Evə qayıdış və davamlılıq
Müalicə harada olursa olsun, sonra nəzarəti kimin aparacağını əvvəlcədən razılaşdırın. Klinikadan ətraflı çıxarış, dərman siyahısı və növbəti müayinələrin planını alın. Sizə “zəmanətli sağalma” vəd edən vasitəçilərə və klinikalara qarşı ehtiyatlı olun.
07Xaricdə rəy və ya müalicə barədə düşünürsünüzsə
Ehtimal olunan addımlar (sadələşdirilmiş).
1Həkimlə söhbətTəcililik və yerli imkanlar.
2SənədlərAnalizlər, çıxarışlar, tərcümə.
3İkinci rəyÇox vaxt uzaqdan mümkündür.
4QərarYerli komanda ilə birlikdə.
Aydın planHarada, nə vaxt və kim müalicə edir.
Səfər hazırlığıYalnız lazım olduqda və təhlükəsiz olduqda.
Davamlı qayğıQayıtdıqdan sonra nəzarət planı.
08İkinci rəy üçün hazırlanacaq sənədlər
Sənəd
Nə üçün lazımdır
Məsləhət
Epikriz / çıxarış
Diaqnoz və müalicənin qısa xülasəsi
Son versiyanı istəyin
Qan analizləri
Göstəricilərin dinamikası
Tarix sırası ilə düzün
Sümük iliyi və flow sitometriya
Diaqnozun əsası
Mümkünsə preparatların saxlanıldığı yeri öyrənin
Sitogenetik və molekulyar testlər
Risk qrupu və müalicə seçimi
Tam hesabatı alın, yalnız nəticəni yox
Dərmanlar və allergiyalar
Təhlükəsiz davam etmək üçün
Tarixləri də yazın
HLA tipləşdirmə (varsa)
Transplantasiya planlaşdırılırsa
Qardaş-bacıların nəticələri də faydalıdır
* Siyahı ümumidir; qəbul edən mərkəz əlavə sənədlər istəyə bilər. Nə göndərilməli olduğunu həkiminizlə dəqiqləşdirin.
09Əsas terminlər
İkinci rəy
Diaqnoz və ya müalicə planına başqa mütəxəssisin baxışı.
Epikriz
Xəstəxanadan çıxarkən verilən müalicə xülasəsi.
Telemedisina
Video, telefon və ya elektron sənədlər vasitəsilə uzaqdan konsultasiya.
Onkohematologiya
Qanın və sümük iliyinin bədxassəli xəstəlikləri ilə məşğul olan sahə.
Transfuziologiya
Qan və qan komponentlərinin köçürülməsi ilə məşğul olan sahə.
İcbari tibbi sığorta
Dövlətin müəyyən etdiyi tibbi xidmətlər zərfini ödəyən sığorta sistemi.
HLA tipləşdirmə
Transplantasiyada donor uyğunluğunu yoxlamaq üçün test.
Referans mərkəz
Müəyyən xəstəliklər üzrə xüsusi təcrübəsi olan mərkəz.
Tibbi turizm
Müalicə üçün başqa ölkəyə səfər.
10Əsas fikirlər
Leykoz müalicəsinin prinsipləri hər yerdə oxşardır, fərq əsasən təşkilatdadır.
Azərbaycanda qan xəstəlikləri üzrə əsas dövlət mərkəzi Bakıdadır.
İcbari tibbi sığorta 2021-ci ilin aprelindən bütün ölkəni əhatə edir.
İkinci rəy almaq normaldır və çox vaxt uzaqdan mümkündür.
Kəskin leykozda səfər hazırlığı müalicəni gecikdirməməlidir.
Bütün sənədlərin elektron surətini bir qovluqda saxlayın.
Qiymət təklifinə nəyin daxil olmadığını mütləq soruşun.
“Zəmanətli sağalma” vədlərinə inanmayın.
11Tez-tez verilən suallar
Xaricdə müalicə həmişə daha yaxşıdırmı?
Yox. Bir çox leykoz növünün əsas müalicəsi beynəlxalq tövsiyələrə əsaslanır və yerli mərkəzlərdə aparıla bilər. Xaricə getmək bəzən konkret test, dərman və ya transplantasiya üçün mənalı ola bilər. Bunu hematoloqunuzla birlikdə qiymətləndirin.
İkinci rəy istəsəm, həkimim inciyərmi?
Peşəkar həkimlər ikinci rəyi normal qarşılayır. Cancer.Net və Amerika Xərçəng Cəmiyyəti də ikinci rəyi xəstənin haqqı kimi təqdim edir. Həkiminizdən sənədləri hazırlamağa kömək istəyə bilərsiniz.
Müalicənin qiymətini haradan öyrənim?
Biz qiymət göstərmirik, çünki qiymətlər mərkəzdən, müalicədən və vəziyyətdən çox asılıdır. Klinikadan yazılı təklif istəyin və ona nəyin daxil olduğunu, nəyin olmadığını ayrıca soruşun.
Xaricə getməzdən əvvəl müalicəyə başlamaq olarmı?
Bəzi hallarda bu, ən doğru yoldur — xüsusilə kəskin leykozda müalicəni gecikdirmək təhlükəli ola bilər. Hər halda bu qərarı müalicə edən həkimlə birlikdə verin.
Sənədləri hansı dilə tərcümə etmək lazımdır?
Bu, qəbul edən ölkədən asılıdır; çox vaxt ingilis dili qəbul olunur. Tibbi terminlərin düzgün çevrilməsi üçün peşəkar tibbi tərcüməçidən istifadə edin.
Qayıtdıqdan sonra kim məni izləyəcək?
Bunu səfərdən əvvəl razılaşdırmaq lazımdır. Adətən nəzarəti yerli hematoloq aparır, xarici mərkəz isə çıxarış və tövsiyələr verir. Bütün sənədlərin surətini evə gətirin.
12Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
1
Müalicəmin hansı hissələri burada, hansıları başqa mərkəzdə mümkündür?
2
Xaricdə müalicə barədə düşünürəmsə, hansı sənədləri hazırlamalıyam?
3
Nümunələrimin başqa mərkəzə göndərilməsi mümkündürmü?
4
Başqa ölkədə müalicədən sonra nəzarəti burada davam etdirə bilərikmi?
