← Geri
Müalicədən sonra və remissiya

Analiz günü qorxusu

Nəzarət müayinələri və analiz günləri bir çox sağ qalanda güclü narahatlıq yaradır. Bu mövzuda bu hissin niyə yarandığını və onu necə yüngülləşdirmək olacağını izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Rəqəmsiz saat olan sakit gözləmə yeri.
Şəkil 1.Analiz günü gözləmə çətin ola bilər.

01Qısa cavab

Müalicə bitdikdən sonra müntəzəm nəzarət analizləri vacibdir, amma onlar çox vaxt qorxu yaradır. Ingilis dilində buna hətta xüsusi ad verilib — “scanxiety”, yəni müayinə narahatlığı. Bir neçə gün əvvəldən yuxusuzluq, gərginlik, diqqətin yayınması, ürəkdöyünmə, iştahsızlıq və pis fikirlər ola bilər. Ən çətini çox vaxt nəticəni gözləməkdir. Bu hiss tamamilə təbiidir: analiz günü xəstəlik dövrünü yada salır və qeyri-müəyyənlik yaradır. Çox insanda zamanla, normal nəticələr toplandıqca, narahatlıq azalır. Kömək edən üsullar: nəticələrin nə vaxt və necə veriləcəyini əvvəlcədən soruşmaq, mümkünsə analizi və nəticəni eyni günə və ya yaxın günlərə planlamaq, yaxın birini yanınıza almaq, yavaş nəfəs və rahatlama üsulları, gözləmə müddətində məşğul olmaq (gəzinti, sevdiyiniz iş), narahatlığı sevdiyiniz insanla bölüşmək. Narahatlıq çox güclüdürsə, nəzarəti buraxmağa səbəb olursa və ya həftələrlə davam edirsə, psixoloq kömək edə bilər (mövzu «Psixoloji yardım nə vaxt lazımdır»).

02Sadə izah

Analiz günü narahatlığı — çox təbiidir.

Ən çətini — nəticəni gözləmək.

Zamanla çox vaxt azalır.

Kömək — planlama, yoldaş, nəfəs, məşğuliyyət.

Güclüdürsə — psixoloji dəstək.

03Elmi izah

Geniş yayılıb: ASCO-ya görə nəzarət müayinələri residiv qorxusunu gücləndirən əsas məqamlardan biridir; bu, sağ qalanların çoxunda olur.

Qeyri-müəyyənlik: NCI qeyd edir ki, nəticəni gözləmək çox vaxt müayinənin özündən daha çətindir; nəticələrin vaxtını bilmək kömək edir.

Rahatlama üsulları: NCI və CRUK yavaş nəfəs, əzələ rahatlaması, diqqətli düşüncə (mindfulness) və fiziki aktivliyin narahatlığı azaltdığını göstərir.

Nəzarətin dəyəri: NCI-yə görə müntəzəm nəzarət dəyişiklikləri və gec təsirləri erkən tapmağa kömək edir; narahatlıq nəzarətdən imtinaya səbəb olmamalıdır.

04Bədəndə nə baş verir?

Niyə bu qədər narahatam?

Analiz günü keçmiş xəstəlik dövrünü yada salır, nəticə isə qeyri-müəyyəndir. Bədən buna stress reaksiyası ilə cavab verir.

Bu hiss necə görünür?

Yuxusuzluq, gərginlik, əsəbilik, diqqətin dağılması, ürəkdöyünmə, mədədə narahatlıq, pis ssenarilər haqqında düşüncələr.

Analizdən əvvəl

Nəticə vaxtını soruşun, günü planlayın, rahat geyinin, yaxın birini aparın, suallarınızı yazın.

Gözləmə zamanı

Yavaş nəfəs alın (məsələn, 4 saniyə nəfəs alıb 6 saniyə buraxmaq), gəzin, sevdiyiniz işlə məşğul olun, internetdə simptom axtarmaqdan çəkinin.

Yavaş qalxıb-enən işıq dalğası.
Şəkil 2.Yavaş nəfəs sakitləşdirir.

Nəticə gələndə

Nəticəni həkimlə birlikdə müzakirə edin, aydın olmayan şeyi soruşun. Normal nəticə — sevinmək üçün səbəbdir; dəyişiklik olarsa, həkim növbəti addımları izah edəcək.

Yavaşca açılan işıqlı zərf.
Şəkil 3.Nəticəni həkimlə birlikdə müzakirə edin.

Nə vaxt həkimə zəng etməli

Narahatedici əlamətlər — qızdırma, qanaxma, yeni ağrı, nəfəs darlığı — görüşlər arasında da həkimə deyilməlidir. Erkən müraciət həmişə gecikmədən yaxşıdır.

05Analiz gününə hazırlıq

Addımlar.

Planlayın — Günü əvvəlcədən planlayın.1PlanlayınGünü əvvəlcədən planlayın.
Yoldaş — Yaxın birini aparın.2YoldaşYaxın birini aparın.
Nəfəs — Yavaş nəfəs alın.3NəfəsYavaş nəfəs alın.
Soruşun — Nəticə nə vaxt olacaq?4SoruşunNəticə nə vaxt olacaq?
PlanGün planlıdır.
SakitlikNəfəs sakitləşdirir.
DəstəkTək deyilsiniz.

06Analiz günü üçün üsullar (sadələşdirilmiş)

VaxtNə etmək olarNiyə kömək edir
Bir neçə gün əvvəlNəticə vaxtını soruşmaqQeyri-müəyyənlik azalır
Analiz günüYoldaş, rahat geyimDəstək hiss olunur
GözləməNəfəs, gəzinti, məşğuliyyətGərginlik azalır
NəticəHəkimlə müzakirəAydınlıq gəlir

* Narahatlıq güclüdürsə, həkiminizə deyin.

07Əsas terminlər

Scanxiety
Müayinə və analizlərdən əvvəl narahatlıq.
Nəzarət müayinəsi
Müalicədən sonra planlı yoxlama.
Qeyri-müəyyənlik
Nəticəni bilməmək hissi.
Mindfulness
Diqqəti indiki ana yönəltmək.
Stress reaksiyası
Bədənin gərginliyə cavabı.
Pasiyent portalı
Nəticələri onlayn görmək imkanı.

08Əsas fikirlər

  • Analiz qorxusu normaldır.
  • Nəticə vaxtını soruşun.
  • Yaxın birini aparın.
  • Yavaş nəfəs alın.
  • Gözləmədə məşğul olun.
  • Nəzarətdən imtina etməyin.

09Tez-tez verilən suallar

Nəticəni portalda həkimdən əvvəl görsəm?

Narahat edə bilər; nəticəni həkimlə birlikdə görmək istəyirsinizsə, bunu deyin.

Hər dəfə bu qədər qorxacağammı?

Çox insanda zamanla azalır.

Analizi təxirə salmaq olarmı?

Narahatlığa görə yox; həkiminizlə danışın.

Uşağım da qorxur — necə kömək edim?

Sakit izah edin, onunla olun və hisslərini qəbul edin.

Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Xeyr. Bu ümumi təhsil məlumatıdır; sizin vəziyyətinizi yalnız müalicə edən həkim qiymətləndirir.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. Nəticəni portalda həkimdən əvvəl görsəm?

  2. Hər dəfə bu qədər qorxacağammı?

  3. Analizi təxirə salmaq olarmı?

  4. Uşağım da qorxur — necə kömək edim?

  5. Bu məlumat həkim məsləhətini əvəz edirmi?

Suallarım

12Mənbələr

  1. Cancer.Net (ASCO). Coping With Fear of Recurrence
  2. National Cancer Institute. Feelings and Cancer
  3. National Cancer Institute. Facing Forward: Life After Cancer Treatment — Your New Normal
  4. Cancer Research UK. Coping with cancer emotionally
  5. National Cancer Institute. Follow-Up Medical Care
  6. National Cancer Institute (NCI). Follow-Up Medical Care
  7. National Cancer Institute (NCI). Cancer Survivorship
  8. Cancer.Net (ASCO). Follow-Up Care After Cancer Treatment
  9. Leukemia & Lymphoma Society (LLS). Long-Term and Late Effects of Treatment
  10. National Cancer Institute. Facing Forward: Life After Cancer Treatment
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →