Taxıl — qida kartı: düyü, qarabaşaq, bulqur, yulaf
Plov, sıyıq, bulqur aşı — taxıl bizim mətbəxin əsasıdır. O, orqanizmə əsas enerjini verir. Bu kartda taxılların növlərini, faydasını və müalicə zamanı necə seçməyi izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Taxıllar karbohidrat verir — beyin və əzələlər üçün əsas yanacaq.
Bütöv taxıl (qarabaşaq, qəhvəyi düyü, yulaf) daha çox lif və vitamin saxlayır.
Ağ düyü və manna yarması yumşaqdır və həssas bağırsağa daha az təsir edir.
Bişmiş düyü uzun müddət isti otaqda qalanda zəhərlənmə verə bilər.
03Elmi izah
Bütöv taxıllar: Harvard Qidalanma Mənbəyinə görə onlar ürək-damar xəstəlikləri və 2-ci tip diabet riskinin azalması ilə əlaqəlidir.
Bacillus cereus: NHS bişmiş düyünü 1 saat ərzində soyutmağı, soyuducuda 1 gündən çox saxlamamağı və bir dəfədən artıq qızdırmamağı tövsiyə edir.
Az lifli pəhriz: NCI ishal zamanı ağ düyü, ağ çörək və yulaf sıyığı kimi az lifli qidaları məsləhət görür.
04Bədəndə nə baş verir?
Taxıl nə verir?
Karbohidrat, bir qədər zülal, B vitaminləri, dəmir, maqnezium və lif. 100 q bişmiş düyü təxminən 130 kkal verir.
Hansını seçməli?
Yaxşı gündə — bütöv taxıllar: qarabaşaq, bulqur, yulaf. Ishal, ürəkbulanma və ağız yaraları zamanı — ağ düyü, manna, yulaf sıyığı.
Saxlama
Quru taxılı bağlı, quru qabda saxlayın. Kif, həşərat və ya qəribə iy varsa, atın.
Bişirmə
Taxılı yuyun, tam yumşalana qədər bişirin. Sıyıqları süd və ya su ilə yumşaq bişirmək olar.
Plov
Plovu bişirdikdən sonra uzun müddət ocağın üstündə saxlamayın; artığını tez soyudun və ertəsi gün buxar çıxana qədər qızdırın.
05Taxıl: dörd addım
Quru saxla, vəziyyətə görə seç, tam bişir, düyünü tez soyut.
06Taxıllar: müqayisə
| Taxıl | Nə vaxt yaxşıdır | Qeyd |
|---|---|---|
| Ağ düyü | Ishal, mukozit | Az lifli, yumşaq |
| Qarabaşaq | Normal günlər | Dəmir və maqnezium |
| Bulqur | Normal günlər | Lifli, doyurucu |
| Yulaf | Hər iki vəziyyət | Yumşaq sıyıq, həll olan lif |
| Manna | Ağız yaraları | Çox yumşaq |
* Cədvəl ümumi məlumatdır; dietoloq sizə uyğun seçimi deyə bilər.
07Əsas terminlər
- Bütöv taxıl
- Kəpəyi və rüşeymi saxlanmış taxıl.
- Kəpək
- Taxılın lifli xarici qatı.
- Rüşeym
- Taxılın vitaminlə zəngin nüvəsi.
- Az lifli pəhriz
- Bağırsağı yükləməyən qidalanma.
- Bacillus cereus
- Bişmiş düyüdə çoxala bilən bakteriya.
- Kraxmal
- Taxılda olan mürəkkəb karbohidrat.
08Əsas fikirlər
- Taxıl əsas enerji mənbəyidir.
- Normal günlərdə bütöv taxıl seçin.
- Ishal zamanı ağ düyü və yulaf.
- Quru taxılı bağlı saxlayın.
- Bişmiş düyünü tez soyudun.
- Düyünü bir dəfə qızdırın.
09Tez-tez verilən suallar
Düyü müalicə zamanı faydalıdırmı?
Bəli, asan həzm olunan enerji mənbəyidir, xüsusən ishal zamanı. Onu tərəvəz və zülalla birləşdirin.
Qlütensiz pəhriz lazımdırmı?
Çölyak xəstəliyi yoxdursa, adətən lazım deyil. Həkim deməyincə taxılları məhdudlaşdırmayın.
Sıyığı südlə bişirmək olarmı?
Bəli, pasterizə olunmuş südlə. Bu, zülal və kalsium əlavə edir.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Düyü müalicə zamanı faydalıdırmı?
Qlütensiz pəhriz lazımdırmı?
Sıyığı südlə bişirmək olarmı?
12Mənbələr
- NHS. Starchy foods and carbohydrates
- NHS. Can reheating rice cause food poisoning?
- Harvard T.H. Chan School of Public Health — The Nutrition Source. Whole Grains
- National Cancer Institute. Eating Hints: Before, During, and After Cancer Treatment
- JAMA Oncology, 2018. Johnson SB et al. Complementary Medicine, Refusal of Conventional Cancer Therapy, and Survival Among Patients With Curable Cancers
- National Cancer Institute (NCI). Appetite Loss and Cancer Treatment
- American Cancer Society. Nutrition for People with Cancer
- World Health Organization (WHO). Healthy diet — fact sheet
- Clinical Nutrition, 2021. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer
- National Cancer Institute (NCI). Constipation and Cancer Treatment