Su və maye qəbulu
Kifayət qədər maye içmək çox sadə görünür, amma leykoz müalicəsi zamanı bu, böyrəkləri qorumağın, yorğunluğu və qəbizliyi azaltmağın və bədənin dərmanlarla daha yaxşı öhdəsindən gəlməsinin vacib yoludur. Bu mövzuda nə qədər və nə içmək, susuzlaşmanın əlamətlərini necə tanımaq və hansı içkilərdən çəkinmək lazım olduğunu izah edirik.
01Qısa cavab
02Sadə izah
Bədənimizin təxminən yarıdan çoxu sudur. Su qanın axmasına, temperaturun tənzimlənməsinə və böyrəklərin tullantıları sidiklə xaric etməsinə kömək edir.
Müalicə zamanı bir çox dərman və məhv olan leykoz hüceyrələrinin qalıqları böyrəklər vasitəsilə çıxarılır. Kifayət qədər maye böyrəkləri qorumağa kömək edir.
Qızdırma, qusma və ishal zamanı bədən çox maye itirir. Bu zaman susuzlaşma tez yarana bilər və özünüzü daha zəif, başgicəllənən hiss edə bilərsiniz.
Maye təkcə su deyil: çay, kompot, şorba, süd, qatıq və sulu meyvələr də sayılır. Əsas odur ki, içkilər təhlükəsiz olsun.
Hər kəs üçün eyni rəqəm yoxdur. Bəzi insanlara daha çox maye lazımdır, bəzilərinə isə həkim məhdudiyyət qoya bilər. Hədəfi komandanızla dəqiqləşdirin.
03Elmi izah
Ümumi istinad: Avropa Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (EFSA) 2010-cu il rəyinə görə sağlam yetkinlər üçün gündəlik ümumi su qəbulunun (qida ilə birlikdə) adekvat səviyyəsi qadınlarda təxminən 2,0 litr, kişilərdə 2,5 litrdir. Bu, sağlam əhali üçün istiqamətdir; müalicə zamanı ehtiyac daha çox və ya daha az ola bilər.
Böyrəklərin qorunması: 2011-ci il icmalına görə şiş lizisi sindromunun qarşısını almaq üçün müalicənin əvvəlində venadaxili maye və sidik turşusunu azaldan dərmanlar istifadə olunur. Bəzi kimyaterapiya dərmanları da xəstəxanada əlavə maye ilə verilir. Bu mayeni hematologiya komandası planlaşdırır.
İtkilər: NCI və Cancer.Net-ə görə ishal, qusma və qızdırma susuzlaşmanın əsas səbəbləridir. İshal zamanı aptekdə satılan ağızdan rehidratasiya məhlulları duz və mineralları bərpa etməyə kömək edir. NHS-ə görə susuzlaşmanın erkən əlamətləri susuzluq, tünd sarı və iyli sidik, az sidik, başgicəllənmə, yorğunluq və quru ağızdır.
Təhlükəsiz su və qarşılıqlı təsirlər: ÜST-ə görə çirklənmiş su ishal və digər infeksiyaların mənbəyi ola bilər. ABŞ FDA-ya görə qreypfrut şirəsi bədəndə bəzi dərmanların səviyyəsini dəyişə bilər. Bu, bəzi hədəfli leykoz dərmanlarına da aid ola bilər, ona görə dərmanınızın təlimatını yoxlayın.
04Bədəndə nə baş verir?
Nə qədər içmək lazımdır?
Ümumi qayda: gün ərzində müntəzəm, kiçik porsiyalarla için və sidiyin açıq saman rəngində olmasına diqqət edin. Qızdırma, qusma, ishal, isti hava və hərəkət ehtiyacı artırır. Ürək çatışmazlığı, bəzi böyrək problemləri və ya qanda natriumun azalması olduqda həkim mayeni məhdudlaşdıra bilər. Sizin hədəfinizi komandanız deyəcək.
Böyrəklər və müalicə
Müalicənin əvvəlində, xüsusən leykoz hüceyrələri çox olanda, böyrəkləri qorumaq üçün xəstəxanada venadaxili maye verilə bilər. Bəzi dərmanlarla evdə də bol maye içmək tövsiyə olunur. Komandanız sidiyin miqdarını və rəngini izləməyi xahiş edə bilər — bu, böyrəklərin necə işlədiyini göstərir.
Nə içmək olar?
Təhlükəsiz su, zəif çay, kompot, duru şorba, pasterizə olunmuş süd, qatıq və ayran, pasterizə olunmuş şirələr. Təhlükəsiz sudan hazırlanmış buz, jele və yaxşı yuyulmuş qarpız kimi sulu meyvələr də mayeyə əlavə olunur. Çay və qəhvə orta miqdarda adətən olar; şəkərli içkiləri isə məhdud saxlayın.
Nədən çəkinməli?
Spirtli içkilər qaraciyərə yük verir, trombositlər azalanda qanaxma riskini artırır və dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girə bilər — əvvəlcə komandanızla danışın. Enerji içkiləri, qreypfrut və pomelo şirəsi, pasterizə olunmamış şirələr, ev kvası, yoxlanılmamış quyu və bulaq suyundan çəkinin. Bitki çaylarını əvvəlcə komandanızla müzakirə edin.
Gündəlik vərdişlər
Su butulkasını görünən yerdə saxlayın və hər gün yuyun. Hər dərmanla və hər yeməklə bir stəkan içməyi vərdiş edin. Ürəkbulanma varsa, soyuq içkilər və kiçik qurtumlar daha asandır. Ağız yaralarında soyuq içkilər və pipet kömək edə bilər. Gecə yuxunu pozmamaq üçün mayenin çoxunu gündüz için.
Nə vaxt dərhal zəng etməli?
Mayeləri saxlaya bilmirsinizsə; 24 saatda 4 və ya daha çox dəfə sulu ishal varsa; 8 saat və daha uzun müddət sidik yoxdursa və ya çox azdırsa; ayağa qalxanda güclü başgicəllənmə, çaşqınlıq, ürək döyüntüsü varsa; qızdırma varsa. Bu əlamətlər təcili yardım tələb edə bilər.
05Maye bədəni necə qoruyur?
Kifayət qədər maye müalicə zamanı bir neçə vacib işi görür.
06İçkilər: ümumi bələdçi
| İçki | Adətən | Qeyd |
|---|---|---|
| Təhlükəsiz su | Əsas seçim | Şübhə varsa, qaynadılmış və ya bağlı qabda satılan su |
| Çay, qəhvə | Orta miqdarda olar | Çox kofein yuxunu poza bilər |
| Kompot, şorba | Yaxşı seçim | Təzə bişirilmiş və ya düzgün saxlanmış |
| Süd, qatıq, ayran | Olar | Yalnız pasterizə olunmuş və ya qaynadılmış süddən |
| Şirələr | Pasterizə olunmuşlar olar | Qreypfrut və pomelo bəzi dərmanlarla uyğun gəlmir |
| Spirtli və enerji içkiləri | Məsləhət görülmür | Əvvəlcə komandanızla danışın |
| Bitki çayları | Komanda ilə razılaşdırın | Dərmanlarla qarşılıqlı təsir ola bilər |
* Bu cədvəl ümumi məlumatdır. Maye hədəfiniz və məhdudiyyətlər barədə qərarı hematologiya komandanız verir.
07Əsas terminlər
- Susuzlaşma
- Bədənin həddən artıq maye itirməsi.
- Rehidratasiya məhlulu
- Duz və şəkərin dəqiq nisbətdə olduğu, itkiləri bərpa edən içki.
- Elektrolitlər
- Natrium, kalium kimi qanda olan vacib minerallar.
- Şiş lizisi sindromu
- Çoxlu leykoz hüceyrəsi məhv olanda qanın kimyasının təhlükəli dəyişməsi.
- Venadaxili maye
- Damcı ilə venaya verilən maye.
- Maye məhdudiyyəti
- Bəzi xəstəliklərdə həkimin müəyyən etdiyi gündəlik maye həddi.
- Pasterizə
- Mikrobları öldürmək üçün süd və şirələrin qızdırılması.
- Qarşılıqlı təsir
- Qida və ya içkinin dərmanın təsirini dəyişməsi.
08Əsas fikirlər
- Gün ərzində müntəzəm, kiçik porsiyalarla için.
- Sidiyin açıq saman rəngi yaxşı əlamətdir.
- Qızdırma, qusma və ishalda ehtiyac artır.
- Bəzi xəstəliklərdə həkim mayeni məhdudlaşdıra bilər.
- Yalnız təhlükəsiz su için.
- Qreypfrut şirəsi bəzi dərmanlarla uyğun gəlmir.
- Spirt və bitki çaylarını komanda ilə müzakirə edin.
- Maye saxlanmırsa, dərhal zəng edin.
09Tez-tez verilən suallar
Gündə neçə stəkan içməliyəm?
Hamı üçün eyni rəqəm yoxdur. Ehtiyac bədən çəkisindən, havadan, qızdırma və itkilərdən, ürək və böyrəklərin vəziyyətindən asılıdır. Komandanız sizə uyğun hədəfi deyəcək.
Kran suyu içmək olarmı?
Bu, yaşadığınız yerdəki suyun keyfiyyətindən asılıdır. Şübhə varsa, suyu qaynadın və ya bağlı qabda satılan su için. Su filtrləri istifadə edirsinizsə, onları vaxtında dəyişin.
Çay maye sayılırmı?
Bəli, zəif çay mayeyə əlavə olunur. Sadəcə gün ərzində çox güclü çay və qəhvə yuxunu poza bilər. Bitki çaylarını isə əvvəlcə komandanızla müzakirə edin.
İshal olanda nə içmək lazımdır?
Kiçik qurtumlarla su, duru şorba və aptekdə satılan rehidratasiya məhlulları itkiləri bərpa etməyə kömək edir. Sulu ishal 24 saatda 4 və ya daha çox dəfədirsə, komandaya zəng edin.
Bir qədər şərab içmək olarmı?
Müalicə zamanı spirt adətən məsləhət görülmür: o, qaraciyərə yük verir, qanaxma riskini artıra və dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girə bilər. Bu barədə komandanızla açıq danışın.
Uşaq az içir, nə etmək olar?
Maraqlı kiçik stəkanlar, pipet, sevdiyi təhlükəsiz kompot, təhlükəsiz sudan hazırlanmış meyvə buzları kömək edə bilər. Uşaqda quru ağız, az sidik və ya halsızlıq varsa, komandaya zəng edin.
10Həkimə veriləcək suallar
Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.
Gündə nə qədər maye içməliyəm?
Maye məhdudiyyətim varmı (məsələn, ürək və ya böyrək səbəbindən)?
Susuzlaşmanın hansı əlamətlərinə diqqət etməliyəm?
Hansı içkilərdən çəkinməliyəm?
12Mənbələr
- National Cancer Institute (NCI). Eating Hints: Before, during, and after Cancer Treatment
- National Cancer Institute (NCI). Diarrhea and Cancer Treatment
- National Cancer Institute (NCI). Constipation and Cancer Treatment
- Cancer.Net (ASCO). Dehydration
- American Cancer Society. Diarrhea
- NHS (UK). Dehydration
- World Health Organization (WHO). Drinking-water — fact sheet
- World Health Organization (WHO). Five keys to safer food manual
- European Food Safety Authority (EFSA), 2010. Scientific Opinion on Dietary reference values for water
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Grapefruit Juice and Some Drugs Don’t Mix
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Safer Food Choices for People With Weakened Immune Systems
- New England Journal of Medicine, 2011. The tumor lysis syndrome