← Geri
Müalicə və müalicə prosesi

Uzunmüddətli müalicə üçün giriş

Müalicə aylarla davam edəndə venoz giriş həyatın bir hissəsinə çevrilir. Bu mövzuda uzunmüddətli girişlərlə — PICC, tunelli kateter və portla — aylarla təhlükəsiz yaşamağı, qulluğu və mümkün problemləri izah edirik.

Son yenilənmə: Oxuma müddəti ~2 dəq
Təmiz məcmeyidə qıvrılmış nazik PICC, qoruyucu qolluq və şəffaf bandaj.
Şəkil 1.PICC və onun qoruyucu ləvazimatı.

01Qısa cavab

Uzunmüddətli müalicədə (məsələn, ALL-ın uzun proqramları, konsolidasiya, transplantasiya) üç əsas giriş istifadə olunur: PICC, tunelli kateter və port. Onlar aylarla qala bilər, amma müntəzəm qulluq tələb edir: PICC və tunelli kateter adətən həftədə bir yuyulur və bandajı dəyişdirilir, istifadə olunmayan port isə daha seyrək yuyulur. Əsas fəsadlar infeksiya, laxta (kateterin içində və ya venada), kateterin tıxanması və yerdəyişməsidir. Erkən əlamətləri bilmək və vaxtında zəng etmək bu problemlərin çoxunu sadə həll edilən vəziyyətdə saxlayır. Duş, yuxu, iş və yüngül fiziki aktivlik adətən mümkündür; üzmək PICC və tunelli kateterlə olmaz.

02Sadə izah

Qulluq qrafiki. Yuma və bandaj dəyişmə adətən həftəlikdir. Bunu tibb bacısı xəstəxanada, poliklinikada və ya evdə edir.

Su. Duş zamanı kateteri su keçirməyən örtüklə qoruyun. Hovuz, dəniz və vanna xarici kateterlə olmaz; portla isə yara sağaldıqdan sonra olar.

Hərəkət. PICC olan qolla ağır yük qaldırmayın və təkrarlanan güclü hərəkətlərdən çəkinin. Gəzinti və yüngül məşqlər faydalıdır.

Siqnallar. Qızdırma, titrətmə, qızartı, axıntı, şişkinlik və yuma zamanı müqavimət — komandaya zəng səbəbidir.

03Elmi izah

İnfeksiya: CDC-yə görə kateterlə bağlı qan infeksiyalarının çoxu dəridəki və ya birləşmə yerlərindəki mikroblardan başlayır. Əl gigiyenası, xlorheksidinlə dəri təmizliyi və bağlı sistem bu riski azaldır.

Laxta: CRUK və MedlinePlus-a görə PICC və mərkəzi kateterlər venada laxta (tromboz) riskini artırır; əlamətləri qolda, çiyində və ya boyunda şişkinlik və ağrıdır. Bu, adətən ultrasəslə yoxlanılır və müalicə olunur.

Tıxanma: kateterin içində laxta və ya çöküntü yaranarsa, yuma çətinləşir. Bəzən tibb işçisi xüsusi dərmanla kateteri açır; bunu evdə zorla yumaq olmaz.

04Bədəndə nə baş verir?

Evdə gündəlik qayda

Kateterə toxunmadan əvvəl əlləri yuyun. Bandajı quru və bağlı saxlayın, kənarları qalxarsa, xəbər verin. Kateterin xarici uzunluğunu bilin (PICC üçün tibb bacısı qeyd edir) və dəyişərsə deyin. İti əşyaları kateterdən uzaq tutun.

Evdə təqvim, steril ləvazimat qutusu, termometr və dəftər; isti axşam işığı.
Şəkil 2.Qulluq qrafiki və ləvazimat bir yerdə.

Nəyi izləmək lazımdır?

Qızdırma və titrətmə, xüsusən yuma zamanı; kateter yerində qızartı, ağrı və ya axıntı; qolda, çiyində, boyunda şişkinlik; yuma zamanı müqavimət və ya sızma; kateterdə çat.

Tünd göy fonda şəffaf vena, içində bir nöqtədə yumşaq qırmızı parıltı.
Şəkil 3.Laxta və infeksiya əlamətlərini izləyin.

Həyat keyfiyyəti

Bir çox insan kateterlə işləyir, gəzir, uşaqlarla vaxt keçirir. Paltar seçimi (geniş qollar), xüsusi qoruyucu qolluq və ya kisə rahatlıq yaradır. Səyahət planlaşdırırsınızsa, qulluğun harada ediləcəyini əvvəlcədən komanda ilə razılaşdırın.

05Həftəlik qulluq dövrü

Kateterin uzun ömrü üçün.

Yuma — Adətən həftədə bir.1YumaAdətən həftədə bir.
Bandaj — Təmiz, quru, bağlı.2BandajTəmiz, quru, bağlı.
Duş — Su keçirməyən örtüklə.3DuşSu keçirməyən örtüklə.
Zəng — Siqnal olarsa dərhal.4ZəngSiqnal olarsa dərhal.
İnfeksiyaQızdırma, titrətmə.
LaxtaŞişkinlik, ağrı.
TıxanmaYuma çətindir.

06Uzunmüddətli girişlərin qulluğu

GirişYumaBandajÜzmək
PICCAdətən həftəlikAdətən həftəlikYox
Tunelli kateterAdətən həftəlikSağalana qədər tez-tez, sonra müntəzəmYox
Port (istifadəsiz)Adətən 4–12 həftədə birLazım deyilSağaldıqdan sonra olar

* Dəqiq qrafiki komandanız müəyyən edir.

07Əsas terminlər

PICC
Qoldan qoyulan mərkəzi kateter.
Tromboz
Venada laxta yaranması.
Tıxanma
Kateterin içinin bağlanması.
Bağlı sistem
İynəsiz qapaqlarla mikrob girişini azaldan sistem.
Bandaj
Kateter yerini örtən steril örtük.

08Əsas fikirlər

  • Uzunmüddətli giriş aylarla qala bilər.
  • Müntəzəm yuma və bandaj vacibdir.
  • İnfeksiya əsas təhlükədir.
  • Şişkinlik laxtanın əlaməti ola bilər.
  • Kateteri özünüz yumayın.
  • Siqnalda dərhal zəng edin.

09Tez-tez verilən suallar

PICC ilə idman etmək olarmı?

Gəzinti və yüngül məşqlər olar; ağır yük, üzmə və kontakt idmanı yox.

Kateterim aylardır problemsizdir. Yenə yoxlanmalıdırmı?

Bəli, müntəzəm qulluq problemlərin qarşısını alır.

Yuma zamanı titrətmə oldu. Nə etməliyəm?

Bu, kateter infeksiyasının əlaməti ola bilər — dərhal komandaya deyin.

Kateteri nə vaxt çıxaracaqlar?

Müalicə bitdikdən sonra və ya fəsad yarandıqda.

10Həkimə veriləcək suallar

Bu sualları qəbula aparın. Saxladıqlarınız «Suallarım» səhifəsində toplanır və yalnız bu cihazda qalır.

  1. PICC ilə idman etmək olarmı?

  2. Kateterim aylardır problemsizdir. Yenə yoxlanmalıdırmı?

  3. Yuma zamanı titrətmə oldu. Nə etməliyəm?

  4. Kateteri nə vaxt çıxaracaqlar?

Suallarım

12Mənbələr

  1. MedlinePlus. Peripherally inserted central catheter - flushing
  2. MedlinePlus. Central venous catheter - dressing change
  3. Cancer Research UK. PICC lines
  4. Macmillan Cancer Support. Implantable ports
  5. Macmillan Cancer Support. Central lines for chemotherapy and other drugs
  6. CDC. Guidelines for the Prevention of Intravascular Catheter-Related Infections
  7. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Peripherally inserted central catheter - dressing change
  8. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Histocompatibility antigen test
  9. National Cancer Institute (NCI). What Are Clinical Trials?
  10. NHS (UK). Chemotherapy
Tibbi xəbərdarlıqBu məlumat yalnız maarifləndirmə üçündür və həkim məsləhətini əvəz etmir.
Son yenilənmə: ← Siyahıya qayıt

Saytın interaktiv versiyasını açın →